Vaclav Havel qua đời: Kịch tác gia, anh hùng Cách Mạng Nhung

PRAGUE (AP) – Vaclav Havel lồng cách mạng vào trong kịch nghệ, và qua đó dẫn đầu làn sóng thay đổi lật đổ chế độ cộng sản và chứng minh cho cả thế giới thấy là sức mạnh của người dân không tấc sắt trong tay có thể vượt qua được sự đàn áp của độc tài.

Ông trở thành người hùng của cuộc Cách Mạng Nhung Tiệp Khắc và tổng thống dân cử đầu tiên của nước này hậu cộng sản

Cố Tổng thống Vaclav Havel, hình chụp tháng 10, 2010. (Hình: MICHAL CIZEK/AFP/Getty Images)

Bị bệnh hô hấp kinh niên do hút thuốc liên tục từ ngày bị tù cộng sản, ông Havel qua đời hôm Chủ Nhật tại nhà nghỉ cuối tuần của ông ở miền Bắc Cộng Hòa Czech. Có mặt bên giường bệnh là bà Dagmar vợ ông, và một bà sơ săn sóc ông trong những tháng cuối đời. Vaclav Havel thọ 75 tuổi.

“Một nhà tranh đấu cho tự do của các nước và cho dân chủ, đã mất,” ông Lech Walesa, người sáng lập Công Ðoàn Ðoàn Kết ở Ba Lan và một nhà tranh đấu cùng thời với Havel, nói khi nghe tin ông Havel qua đời. “Chúng tôi sẽ nhớ mãi lời nói khôn ngoan xuất chúng của ông.”

Ông Havel dẫn dắt Tiệp Khắc qua khỏi những khó khăn của nền dân chủ sơ khai, và việc phân chia trong hòa bình thành hai nước Czech (Tiệp) và Slovakia. Trong những năm cuối, hình ảnh lý tưởng của ông bị mờ dần khi nhược điểm của ông bộc lộ ra.

“Ðiều lạ là tôi sống một đời sống rất là phiêu lưu, mặc dù bản thân tôi không phải con người phiêu lưu. Ðịnh mệnh và lịch sử đẩy tôi vào chỗ phiêu lưu chứ không phải tôi tìm đến điều đó,” ông từng nói với đài phát thanh Tiệp.

Ông Havel bắt đầu nổi tiếng sau cuộc tấn công của Liên Xô và khối Warsaw vào Tiệp Khắc năm 1968, dập tắt cuộc đổi mới mang tên Mùa Xuân Prague do Tổng Bí Thư Alexander Dubcek và các viên chức cộng sản cấp tiến thực hiện.

Kịch của Havel bị chính quyền mới cấm tiệt, nhưng ông vẫn tiếp tục sáng tác, viết một loạt bài văn được truyền bá chui. Cùng với các tác phẩm của nhà khoa học Liên Xô Andrei Sakharov, những bài văn của ông được xem là sự phân tích sắc bén và lưu loát nhất, phân tích những tai hại mà chế độ cộng sản gây ra cho xã hội và cho con người.

Một trong những bài văn này, mang tên “Quyền lực của người không quyền lực,” viết năm 1978, khởi đầu bằng một câu nhại của bản Tuyên ngôn Cộng sản: “Một bóng ma đang ám ảnh Ðông Âu: Bóng ma của cái mà phương Tây gọi là ‘phản biện.’”

Trong bài văn đó, ông phân tích điều mà ông gọi là “nền độc tài của nghi thức” – thế giới cộng sản cằn cỗi dưới thời Leonid Brezhnev – và tưởng tượng điều gì sẽ xảy ra khi chỉ cần một người bán rau tự quyết định không treo các biểu ngữ cộng sản nữa mà tự “sống với sự thật” và chợt tìm thấy “sự tự trọng bấy lâu bị đè nén.”

Sự đè nén không phải là lạ đối với Havel, là vì chính ông cũng bị đàn áp nhiều lần.

 

Hàng ngàn người thắp nến ở thủ đô Prague hôm 18 tháng 12, tiếc thương cố Tổng thống Vaclav Havel. (Hình: MICHAL CIZEK/AFP/Getty Images)

Sinh ngày 5 tháng 10, 1936, ở Prague, trong một gia đình giàu có và sau đó tài sản bị cộng sản tịch thu năm 1948, Havel không được đi học, cuối cùng phải học lớp đêm và khởi nghiệp trong kịch nghệ với nghề chạy việc vặt.

Năm 1977, ông đồng tác giả bản tuyên ngôn nhân quyền mang tên Hiến Chương 77, được thế giới để ý.

Ông bị bắt giữ nhiều lần và bị giam 4 năm trong tù. Những bức thư ông viết cho vợ ông, “Thư gửi Olga,” trở thành một tác phẩm nổi tiếng.

Tháng 8, 1988, kỷ niệm 20 năm cuộc xâm lăng của khối Warsaw, hàng ngàn người, hầu hết thanh niên, tuần hành quan đường phố trung tâm Prague, hô tên ông Havel và tên của người hùng của ông, triết gia Tomas Garrigue Masaryk đồng thời là tổng thống đầu tiên Tiệp Khắc sau khi lập quốc năm 1918.

Ông bị bắt đầu năm 1989 tại một cuộc biểu tình khác và phiên tòa xử ông gây phẫn nộ trong nước cũng như phản ứng mạnh mẽ ở ngoại quốc. Bị áp lực quá nặng, chính quyền cộng sản thả ông ra vào tháng 5.

Tới mùa Thu năm đó, chế độ cộng sản bắt đầu rơi rụng khắp Châu Âu. Tháng 11, bức tường Berlin sụp đổ. Tám ngày sau đó, công an cộng sản đàn áp đẫm máu một cuộc biểu tình của sinh viên Prague.

Ðó là dấu hiệu mà cả nước Tiệp Khắc mong đợi. Nội trong 48 tiếng, một phong trào chống đối mới được lập ra, và ngày hôm sau, hàng trăm ngàn người dân Czech và Slovak tràn xuống đường biểu tình.

Sau 3 tuần, chế độ cộng sản sụp đổ. Quân đội Liên Xô rút khỏi Tiệp Khắc, và ngày 29 tháng 12, 1989, Havel được bầu làm tổng thống, do chính Quốc Hội lúc đó vẫn còn cộng sản bỏ phiếu.

Ba ngày sau, phát biểu trên truyền hình nhân ngày đầu năm mới, Havel tố cáo chính quyền cộng sản: “Từ một dân tộc tài năng và tự chủ, chế độ này biến chúng ta thành những con ốc tí hon trong một guồng máy khổng lồ và tối tăm.”

Tới năm 1992, khi Tiệp Khắc sắp sửa bị phân đôi, ông tự cho đó là thất bại của cá nhân và từ chức. Tuy nhiên, ông vẫn được nhiều người ủng hộ và sau đó được bầu làm tổng thống đầu tiên của Cộng Hòa Czech.

Năm 1996, bà Olga Havlova vợ ông qua đời vì ung thư. Cuối năm đó, ông phải mổ cắt bỏ một phần ba lá phổi bên phải vì một cục bướu dài 15mm. Ông bỏ hút thuốc, và sau đó lấy bà vợ hiện nay, Dagmar Veskrnova, một diễn viên dưới ông 20 tuổi.

Ông rời chức vụ tổng thống năm 2003, 10 năm sau khi Tiệp Khắc chia đôi và chỉ vài tháng trước khi cả hai nước gia nhập Liên Hiệp Châu Âu. Trước đó, năm 1999, Cộng Hòa Czech đã tham gia vào NATO khi ông còn tại chức.

Tổng Thống Obama phát biểu về ông Havel, “Cuộc đấu tranh ôn hòa của ông làm lung lay nền móng của cả một đế quốc, lột trần sự trống rỗng của một lý tưởng đàn áp, và chứng minh rằng sự lãnh đạo bằng đạo đức mạnh hơn bất kỳ một vũ khí nào.”

“Không một ai trong thế hệ của tôi có thể quên được những hình ảnh từ quảng trường Wenceslas hai thập niên trước đây,” Thủ Tướng Anh David Cameron nói. “Havel dẫn dắt người dân Tiệp ra khỏi độc tài. Và ông giúp mang tự do dân chủ đến cho toàn bộ châu lục chúng ta.”

Bà Nancy Reagan, quả phụ Tổng Thống Ronald Reagan, nói: “Vaclav Havel tin vào tự do, và có can đảm nói lên sự tàn ác của chủ nghĩa cộng sản. Ông sẽ mãi mãi là người hùng của Cộng Hòa Tiệp và của những người yêu tự do khắp thế giới.”

@NguoiViet

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s