Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng

Ngôi nhà cấp 4 mái dốc đơn giản với khoảng hiên nhà rộng này là không gian sống ấm áp của cặp vợ chồng trẻ. Mọi thứ trong nhà đều rất đơn giản nhưng sự tiện nghi, ấm cúng là điều không thể phủ nhận.

Khi bắt tay vào thiết kế ngôi nhà này, điều gia chủ mong muốn và đề cao là tạo ra một không gian giống như khu nghỉ mát để khi bước về nhà có thể thoát khỏi cuộc sống ồn ào, mệt mỏi của công việc đời thường.

Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng - Ảnh 1.

Ngôi nhà mộc mạc an nhiên của cặp vợ chồng trẻ.

Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng - Ảnh 2.

Từ yêu cầu ấy, KTS đã thiết kế một ngôi nhà mái dốc với khoảng hiên rất rộng, có mái kính ngập tràn ánh sáng. Ở khoảng hiên rộng ấy, ánh sáng tha hồ chiếu qua, nhảy múa, cặp vợ chồng trẻ và cả cậu con trai bé nhỏ hoàn toàn có thể mở những chiếc ghế gấp, ngồi ung dung ngắm cảnh, cùng trò chuyện, đôi khi là thưởng thức một cốc trà hay cafe thơm. Ồ, cuộc sống xem chừng thật an nhiên và đẹp đẽ.

Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng - Ảnh 3.
Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng - Ảnh 4.

Khoảng hiên nhà rộng, kết nối với không gian sinh hoạt chung của ngôi nhà.

Ngôi nhà có 2 tầng, thiết kế đơn giản, tối giản. Tầng một là không gian sử dụng chung với phòng khách, bếp, bàn ăn, trong đó các không gian đều thiết kế mở và mở trực tiếp ra khoảng hiên nhà. Nhờ thế mà dù ngồi ở đâu, gia đình này đều có thể dễ dàng tiếp cận với không gian thoáng, sáng của ngoài trời.

Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng - Ảnh 5.

Một điều dễ thấy trong nhà là toàn bộ bàn ghế trong nhà đều thiết kế đơn giản, mộc mạc, rất nhỏ gọn nhưng cũng đầy đủ tiện nghi. Bù vào đó, cậu bé con sẽ có nhiều không gian chạy nhảy hơn.

Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng - Ảnh 6.

Những thủ pháp nội thất thông minh đảm bảo sự tiện nghi mà vẫn giúp không gian ngôi nhà nhẹ nhàng, thoải mái.

Các phòng ngủ và không gian thư giãn được bố trí trên tầng 2, cũng rất nhẹ nhàng và thư giãn. Các hệ tủ âm tường gọn gàng cũng như có nhiều khoảng tường kính lấy sáng tạo ra không gian sống thư giãn. Một ngôi nhà thoáng đãng, cũng có không gian riêng của mình thật thú vị biết bao.

Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng - Ảnh 7.

Không gian thư giãn ở tầng 2 của gia chủ.

Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng - Ảnh 8.
Ngôi nhà cấp 4 ở Nhật có mặt tiền rất ấn tượng - Ảnh 9.

Không cầu kỳ, ít nội thất nhưng chính điều này đã đem lại cho ngôi nhà này vẻ đẹp và sự thư giãn mà nhiều người ước mơ.

Phụ Nữ Viêtnam

Truyện ngắn của Vũ Hùng: Chúa ghen

Trưa nay lão Nhộng rủ tui về làng Phúc Yên dự đám giỗ cụ Nội của lão. Khoái nhất là cái danh ông giáo về hưu kiêm nhà thơ Đường luật cũng ít nhiều có giá nên tui được mời ngồi chiếu trên. Duy chỉ có người ngồi đối diện rất khó đoán tuổi, được giới thiệu là “bác sĩ” có vẻ không ưa gì tui. Lão sở hữu khuôn mặt ngựa đầy mụn cóc với cái mũi vừa to vừa đỏ như quả cà chua chín ép và mái tóc rễ tre chải ngược đã bạc quá nửa. Lão không gắp miếng nào chỉ uống rượu khan và cố tình giương cặp mắt ếch trắng quạch nhìn tui chằm chặp.

Ở cái làng Phúc Yên này ai cũng thừa biết lão là con cầu con khẩn của cụ Cai Nhóc.

Tác giả Vũ Hùng ở Bình Định

Trước 1975 nhà lão giàu nứt đố đổ vách. Giàu hơn cả Chánh tổng Ung ba đời quyền thế. Lúc nhỏ lão “bác sĩ” quen gọi là Cu Nhách. Nghe kể Cu Nhách học đến những 7 năm mà vẫn chưa trèo lên nổi lớp Nhất, đành ở nhà. Không học có chết thằng Tây nào?

Nghe đâu có lần Cu Nhách mang chiếc giẹp mới mua ở chợ Diêu Níu về đơm ở đám ruộng rộc sau nhà. Sáng ra không thấy giẹp đâu, hắn hớt ha hớt hải, ba chân bốn cẳng chạy về la thất thanh, váng cả xóm làng:

– Cha ơi, Cha!… đám duộng mình mất dầu! Mất dầu cha ơi!

Vậy mà mấy năm sau Cu Nhách lấy vợ. Cô vợ tuy nhà nghèo rớt mồng tơi nhưng đẹp nhất xóm Sõng. Trai làng chòng ghẹo tục tằn dữ lắm!

Có phải từ những câu ghẹo hay không mà Cu Nhách đổ ghen, ghen đến phát khiếp! Hễ cô vợ đi đâu, làm gì Cu Nhách cũng đi theo, xớ rớ sau lưng. Ban đêm mặc dù rất sợ ma nhưng mỗi lần vợ ra vườn sau để đi tiểu, hoặc đại tiện Cu Nhách cũng bưng đèn hột vịt ngồi bên.

Đến mùa cấy, Cu Nhách nhảy tót lên cây sanh mé Bàu Sen để canh vợ cấy, khiến cho cây sanh vốn gầy guộc, oằn lưng còi cọc, dị dạng. Nhờ vậy mấy chục năm sau, khi sanh sốt giá người ta mua tới giá hai trăm rưỡi triệu đó?

Không biết dân Phúc Yên có phịa không, Cu Nhách ghen tợn đến nỗi muốn cho vợ chết thèm cái khoản ấy bằng cách cởi quần mình ra rồi tự tay mổ hai hòn dái tổ bố bằng câu liêm. Máu chảy lênh láng, ruột lòi ra lòng thòng. May mà người nhà phát hiện kịp thời đưa Cu Nhách đi nhà thương Quy Nhơn cấp cứu! Có người bảo rằng hắn không hề đi nhà thương mà tự tay dùng muối sống giã chung với mù hóng rồi đắp vào vết thương cho đến khi lành hẳn(!)

Cái danh “bác sĩ” được người làng phong tặng cho hắn là vậy.

Và cũng từ đó lão ” bác sĩ” ghét cay ghét đắng những thằng đẹp trai và giỏi văn thơ chữ nghĩa?

VŨ HÙNG / Văn nghệ Sagon

Bộ não con người lưu trữ ký ức như thế nào?

Hiểu được cách thức hoạt động của trí nhớ là điều quan trọng để tiến tới điều trị các bệnh như Alzheimer.

Trí nhớ là một trong những khối xây dựng của não bộ. Nó có thể giúp chúng ta an toàn (ví dụ như giúp ta nhớ đừng chạm vào bếp khi còn nóng), tạo nền tảng cho danh tính và những câu chuyện kể về cuộc sống của chúng ta.

Vậy não bộ lưu trữ ký ức và lấy chúng ra như thế nào?

Theo nhà báo chuyên về bộ não và hành vi của con người Stephanie Pappas tại bang Colorado (Mỹ), câu trả lời đơn giản nhất là bộ não con người tự định hình lại với mỗi ký ức mới. Điều này xảy ra thông qua các hoạt động của khớp thần kinh, hoặc những khoảng trống nhỏ giữa các tế bào não.

Tế bào não, hoặc tế bào thần kinh, giao tiếp với nhau thông qua một hệ thống điện hóa. Sự thay đổi điện tích của một tế bào sẽ kích hoạt giải phóng các chất hóa học, được gọi là chất dẫn truyền thần kinh, thông qua các khớp thần kinh. Sau đó, các chất truyền dẫn thần kinh này được tế bào thần kinh ở phía bên kia khoảng trống tiếp nhận. Đây là nơi chúng kích hoạt các thay đổi điện trong tế bào đó.

Bộ não con người tự định hình lại với mỗi ký ức mới.
Bộ não con người tự định hình lại với mỗi ký ức mới. (Nguồn: buildup.am)

“Cuối cùng, ký ức sẽ được mã hóa trong các mạch thần kinh. Đó là những gì thay đổi trong não bộ khi một ký ức được tạo ra” – Don Arnold, chuyên gia khoa học thần kinh tại Đại học Nam California, cho biết.

Khi một tế bào thần kinh này liên tục kích thích tế bào thần kinh khác, kết nối của chúng sẽ tăng cường, có nghĩa là chúng sẽ dễ dàng kích thích lẫn nhau hơn theo thời gian. Ở cấp độ cơ bản nhất, bộ não có thể lưu trữ ký ức bằng cách tăng cường kết nối giữa các mạng lưới tế bào thần kinh.

KÝ ỨC ĐƯỢC LƯU TRỮ Ở ĐÂU TRONG NÃO BỘ?

Ký ức của con người được lưu trữ ở một số vùng não, quan trọng nhất là hồi hải mã. Những vùng này rất quan trọng đối với sự hình thành trí nhớ ban đầu và đóng vai trò then chốt trong việc chuyển ký ức từ nơi lưu trữ ngắn hạn sang lưu trữ dài hạn.

Trí ngớ ngắn hạn chỉ tồn tại khoảng 20 hoặc 30 giây trước khi biến mất. Ví dụ, bạn có thể nhớ một số điện thoại mới trong khoảng thời gian cần thiết để quay số đó. Tuy nhiên, nếu bạn không luyện tập nhớ các con số đó thì những mạch thần kinh hình thành nên bộ nhớ ngắn hạn sẽ ngừng hoạt động cùng nhau và trí nhớ sẽ dần mất đi.

Khi bạn luyện tập lại thông tin hoặc cố gắng ghi nhớ nó thì vùng hồi hải mã sẽ hoạt động để củng cố các mạch. Theo thời gian, những ký ức dài hạn được chuyển đến tân vỏ não, phần nhăn bên ngoài của não chịu trách nhiệm cho phần lớn trải nghiệm có ý thức của chúng ta.

Ký ức của con người được lưu trữ ở một số vùng não.
Ký ức của con người được lưu trữ ở một số vùng não. (Nguồn: neurosciencenews).

Hạch hạnh nhân (Amygdala – một vùng hình quả hạnh trong não người, có chức năng giúp xử lý các cảm xúc như sợ hãi) cũng đóng vai trò nhất định trong trí nhớ. Nhà thần kinh học Avishek Adhikari tại Đại học California, bang Los Angeles (Mỹ) cho biết, cảm xúc là một thành phần quan trọng trong việc tạo ra trí nhớ. Những tình huống có cảm xúc, dù tích cực hay tiêu cực, đều được ghi nhớ tốt hơn sự kiện trung lập. Nguyên nhân có thể là do bản năng sinh tồn: Điều quan trọng là bạn phải nhớ những điều rất tốt hoặc rất tệ cho bản thân.

Ông Adhikari cho hay, não tiết ra một số chất dẫn truyền thần kinh với nồng độ cao hơn trong các tình huống cảm xúc cao, sự hiện diện của các chất dẫn truyền thần kinh này có thể củng cố các mạch ghi nhớ ở vùng hồi hải mã.

Các vùng khác liên quan đến trí nhớ là hạch nền và tiểu não (những nơi xử lý bộ nhớ vận động cần thiết để chơi một bản nhạc piano) và vỏ não trước trán, giúp tạo ra “trí nhớ hoạt động” liên quan tới việc bạn cần lưu giữ thông tin trong đầu đủ lâu để vận dụng nó, chẳng hạn như khi giải một bài toán.

NHỮNG BÍ ẨN CỦA TRÍ NHỚ

Sự hình thành các tế bào thần kinh mới cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lưu trữ ký ức, ngay cả đối với não của người trưởng thành.

Các nhà khoa học từng nghĩ rằng bộ não sẽ ngừng sản xuất các tế bào thần kinh mới sau tuổi vị thành niên, nhưng nghiên cứu trong hai thập kỷ qua đã chỉ ra rằng, bộ não của người trưởng thành không chỉ tạo ra các tế bào thần kinh mới, mà những tế bào này còn là chìa khóa để học tập và ghi nhớ. Một nghiên cứu năm 2019 trên tạp chí Cell Stem Cell cho thấy vùng hồi hải mã tiếp tục tạo ra tế bào thần kinh mới ngay cả ở những người độ tuổi 80 và 90.


Hiểu được cách thức hoạt động của trí nhớ là điều quan trọng để tiến tới điều trị các bệnh như Alzheimer. (Nguồn: encoredocs.com)

Thật khó để quan sát quá trình hình thành và xử lý trí nhớ trong một bộ não đang hoạt động. Các khớp thần kinh rất nhỏ và rất nhiều (khoảng 1 nghìn tỷ khớp thần kinh trong não người trưởng thành), đồng thời rất khó để chụp ảnh bên ngoài bề mặt não.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh cũng cần tránh can thiệp vào chức năng của não. Tuy nhiên, hiện nay, công nghệ phát triển đang cho phép những khám phá mới. Ví dụ, để quan sát não cá ngựa vằn trong lúc nó học cách liên kết ánh sáng nhấp nháy với cảm giác khó chịu, chuyên gia Arnold và các đồng nghiệp đã tác động tới bộ gen của cá để nó hiển thị các protein huỳnh quang trên khớp thần kinh. Sau đó, nhóm nghiên cứu có thể sử dụng một kính hiển vi chuyên dụng để chụp ảnh các khớp thần kinh này và theo dõi sự thay đổi của chúng.

Hiểu được cách thức hoạt động của trí nhớ là điều quan trọng để tiến tới điều trị các bệnh như Alzheimer. Hiểu một số biểu hiện kỳ quặc của trí nhớ cũng có thể giúp cải thiện trí nhớ. Ví dụ, hồi hải mã không chỉ tham gia vào việc củng cố trí nhớ mà còn điều hướng tới các địa điểm. Điều này rất có ý nghĩa khi xét tới tầm quan trọng của việc bạn phải nhớ xem mình đang/đã ở đâu.

Những người đạt được kỳ tích đáng kinh ngạc về khả năng ghi nhớ (như ghi nhớ hàng chục nghìn chữ số) thường mượn khả năng ghi nhớ không gian của hải mã để làm điều đó. Họ sẽ liên tưởng từng mục mình muốn ghi nhớ với một vị trí ở một nơi tưởng tượng – thủ thuật này được gọi là cung điện ký ức. Người thực hành kỹ thuật này có thể ghi nhớ một lượng lớn thông tin.

Theo Tổ Quốc VN

Những lý do khiến Phần Lan năm nào cũng được xếp hạng là quốc gia hạnh phúc nhất thế giới

Nằm ở khu vực có khí hậu khắc nghiệt bậc nhất thế giới, vì sao người Phần Lan vẫn hạnh phúc và thỏa mãn với cuộc sống?

Phần Lan nhỏ bé luôn được thế giới biết đến với danh xưng là “quốc gia hạnh phúc nhất hành tinh”. Nhiều năm liên tiếp, nơi đây đều đứng đầu danh sách trong Báo cáo Hạnh phúc Thế giới được xếp hạng bởi cơ quan Mạng lưới Giải pháp phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc cùng với nhiều đất nước Bắc Âu. Vâỵ lý do gì khiến vùng đất có mùa đông lạnh giá, ánh sáng ban ngày hạn chế lại có chất lượng đời sống cao đến vậy? “Thành tích” của Phần Lan không chỉ đến từ kinh tế phát triển, phúc lợi xã hội tốt mà còn là tổng hòa của muôn vàn yếu tố.

Chỉ số hạnh phúc quốc gia được xem xét trên 6 yếu tố chính: GDP bình quân đầu người, hỗ trợ xã hội, tuổi thọ, quyền tự do lựa chọn cuộc sống, sự hào phóng và mức độ tham nhũng. Phần Lan đạt điểm cao trong tất cả các hạng mục này. Tờ Insider đã thực hiện một cuộc nghiên cứu và rút ra những lý do mang lại cho người Phần Lan một cái nhìn tích cực như vậy về cuộc sống:

CÁC BẬC CHA MẸ CHO RẰNG CON CÁI CỦA HỌ NHẬN ĐƯỢC MỘT NỀN GIÁO DỤC XUẤT SẮC Ở PHẦN LAN
Những lý do khiến Phần Lan năm nào cũng được xếp hạng là quốc gia hạnh phúc nhất thế giới - Ảnh 1.

Thư viện Oodi ở Helsinki, điểm đến ưa thích của người dân mọi lứa tuổi

Hệ thống giáo dục ở Phần Lan luôn là ví dụ để nhiều nước học tập. Nghề giáo viên ở đây được đánh giá rất cao. Muốn hành nghề, giáo viên phải trải qua chương trình đào tạo hàng đầu và mức lương họ nhận thuộc top đầu. Từ năm 2016, Phần Lan là quốc gia có tỷ lệ mù chữ thấp nhất thế giới. Một tỷ lệ lớn người Phần Lan nói hơn hai ngoại ngữ.

Chương trình giáo dục của Phần Lan không gò bó, không tạo áp lực thành tích. Sau lớp 9, học sinh được lựa chọn học tiếp trung học hoặc vào học các trường dạy nghề. Được lựa chọn con đường từ sớm giúp trẻ hình thành cái nhìn về tương lai và tập trung đạt được mục tiêu, vì thế cảm giác thất bại, áp lực đồng trang lứa hoặc hoang mang cũng giảm bớt.

PHẦN LAN LÀ MỘT QUỐC GIA CỰC KỲ AN TOÀN
Những lý do khiến Phần Lan năm nào cũng được xếp hạng là quốc gia hạnh phúc nhất thế giới - Ảnh 2.

Tất nhiên, ở bất kỳ thành phố, đất nước nào cũng sẽ có tội phạm, nhưng tỷ lệ ở Phần Lan thuộc mức siêu thấp. Ở thành phố lớn nhất, đông dân nhất là thủ đô Helsinki, số vụ trộm cắp, tấn công,… cũng không cao. Một khi bạn đến các vùng nông thôn của đất nước, tội phạm hầu như không tồn tại. Theo Bản đồ rủi ro du lịch năm 2019, đánh giá các quốc gia theo 3 tiêu chí: rủi ro y tế, an ninh và an toàn đường bộ thì Phần Lan có mức độ đe dọa tổng thể thấp nhất.

NGƯỜI PHẦN LAN RẤT THÍCH RA NGOÀI VÀ KHÁM PHÁ THIÊN NHIÊN
Những lý do khiến Phần Lan năm nào cũng được xếp hạng là quốc gia hạnh phúc nhất thế giới - Ảnh 3.

Người dân Phần Lan thích các hoạt động ngoài trời, từ 40 công viên quốc gia của họ đến các hòn đảo của Biển Baltic đến cực bắc Lapland. Không có gì lạ khi người dân thích đi bộ đường dài hoặc đi xe đạp. Lý do đơn giản là vì phong cảnh ở Phần Lan rất tươi đẹp.

Vì dân số thấp, mật độ dân cư thưa thớt nên đất nước Bắc Âu này có rất nhiều cảnh quan thiên nhiên để tận hưởng. Vì an ninh tốt, bạn có thể dạo chơi ở cả những vùng đất thuộc sở hữu tư nhân, miễn là bạn không đến sân sau của ai đó để hái quả. Ngay cả người sống ở các thành phố cũng có thể dễ dàng hoạt động ngoài trời, tìm về với thiên nhiên bởi vì những cánh rừng ở cách ngoại ô không xa.

PHẦN LAN LÀ XỨ SỞ THẦN TIÊN MÙA ĐÔNG
Những lý do khiến Phần Lan năm nào cũng được xếp hạng là quốc gia hạnh phúc nhất thế giới - Ảnh 4.

Nhiều người thắc mắc vì sao phải chịu khí hậu khắc nghiệt buốt giá mà người Phần Lan vẫn vui vẻ? Lý do đơn giản là từ lâu, họ đã thích nghi với điều này và thậm chí còn tận hưởng mùa đông. Cuộc sống trong những tháng se lạnh không thay đổi quá nhiều so với mùa hè. Đối với họ, mùa đông chỉ có nghĩa là có thêm nhiều bộ môn thể thao thú vị như trượt băng, trượt tuyết. Tuyết ngập trắng xóa còn tạo ra khung cảnh đầy nên thơ, cổ tích.

Để giữ ấm, người Phần Lan yêu thích tắm hơi. Ngâm mình sau khi tận hưởng phòng xông hơi khô tên Löyly là cách họ giải tỏa, thư giãn sau mỗi ngày làm việc căng thẳng. Phần Lan có dân số khoảng 5,5 triệu người và ước tính có hơn 2 triệu phòng tắm hơi ở nước này, tức tỷ lệ còn nhiều hơn ô tô.

NGƯỜI PHẦN LAN ĐỀ CAO SỰ TRUNG THỰC
Những lý do khiến Phần Lan năm nào cũng được xếp hạng là quốc gia hạnh phúc nhất thế giới - Ảnh 5.

Ở Phần Lan, trung thực là đức tính quan trọng hàng đầu trong mọi mặt đời sống. Nếu bạn hỏi một người Phần Lan “Bạn ổn không?”, hãy sẵn sàng để nhận được câu trả lời trung thực và chuẩn bị lắng nghe. Những câu trả lời xã giao “Tôi ổn” như ở các nền văn hóa khác bị coi là sáo rỗng và không có ý nghĩa gì.

Người Phần Lan nói chuyện một cách thân thiện nhưng thẳng thắn. Không có sự “lòng vòng” nào xung quanh những gì họ nói. Vì vậy cảm xúc của con người cũng được thể hiện một cách chân thực và không cần phải “tỏ vẻ” nhiều với bất kỳ ai.

Nguồn: Insider / Trí thức trẻ

Đến lúc Việt Nam phải thay đổi

Tác giả: Nguyễn Quang Dy

Việt Nam đã cải cách “vòng một” từ năm 1986, làm thay đổi diện mạo đất nước về kinh tế. Nhưng cải cách đã hết đà nên đến lúc Việt Nam phải cải cách “vòng hai” để tháo gỡ những ách tắc về thể chế nhằm tiếp tục phát triển. Điều đó càng trở nên cấp bách vì thế giới đang đứng trước nguy cơ và bất ổn do hệ quả nặng nề của đại dịch và tranh chấp ngày càng gia tăng giữa các siêu cường. Hội nghị Trung ương 6 có thể là một bước ngoặt mới.

***

Việt Nam đã chuyển đổi nền kinh tế từ mô hình Liên Xô dựa trên kế hoạch hóa tập trung và bao cấp sang nền kinh tế thị trường, nhưng còn nhiều bất cập cập và ách tắc vì Việt Nam theo đuổi mô hình ghép “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”. Nay để lấy lại đà cải cách và đối phó với những thách thức mới đầy bất ổn, đến lúc Việt Nam phải tiến hành cải cách “vòng hai” trong đó chủ yếu là đổi mới về thể chế như mong đợi.

Báo Cáo “Việt Nam 2035” do Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Bộ Kế hoạch Đầu tư chủ trì (hoàn thành năm 2016) là một kế hoạch phát triển toàn diện dựa trên ba trụ cột chính, trong đó có cải cách thể chế. Nhưng đến nay kế hoạch đó vẫn chưa được triển khai, làm cho Việt Nam khó tháo gỡ những ách tắc và cản trở để phát triển. Có thể nói cải cách chính trị là “nhiệm vụ bất khả thi”, khó khăn hơn nhiều so với cải cách kinh tế.

Cải cách “vòng một” đã thành công vì Việt Nam buộc phải làm vì đứng trước các thách thức cấp bách. Năm 1986, Việt Nam đứng trước một thảm họa kinh tế vì bị xô đẩy vào cuộc chiến tranh biên giới với Trung Quốc hao người tốn của mà không có viện trợ từ Liên Xô và Đông Âu vì họ cũng đang lâm vào thế cờ tàn. Việt Nam không có lựa chọn nào khác, nên khẩu hiệu lúc đó là “Cải cách hay là chết” và “Hãy tự cứu mình trước khi trời cứu”.

Việt Nam vẫn theo đuổi “Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” theo mô hình Trung Quốc, nên chưa sẵn sàng cải cách “vòng hai” về thể chế. Tuy Việt Nam có cơ hội phát triển, nhưng có nguy cơ tụt hậu so với các nước khu vực. Bình luận về việc Việt Nam theo đuổi mô hình “định hướng xã hội chủ nghĩa”, nguyên bộ trưởng Bộ Kế hoạch Đầu tư Bùi Quang Vinh đã có lần bình luận thẳng thắn: “Mô hình đó có đâu mà đi tìm”.

Phát biểu tại Đại hội Đảng lần thứ XII (22-29/1/2016), nguyên Bộ trưởng Bùi Quang Vinh đã nhấn mạnh: “Một hệ thống chính trị phù hợp với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung trước đây nay không còn phù hợp với nền kinh tế thị trường. Thậm chí nó đang trở thành rào cản, gây ách tắc cho phát triển tiếp theo. Vì vậy, cải cách toàn diện để thể chế chính trị phù hợp với nền kinh tế thị trường là một đòi hỏi cấp bách”.

***

Trong thế kỷ 20, lý thuyết “quản trị sự thay đổi” (leading change) của John Kotter đã dược giảng dạy tại các trường kinh doanh ở Mỹ và các nước, nhưng không còn phù hợp với thực tế trong thế kỷ 21. Trong cuốn “Tương lai quản trị” (The Future of Management, 2007) Gary Hamel (Harvard Business School) tuyên bố: “Quản trị đã chết” (management is dead). Thay vì “Quản trị sự thay đổi”, Hamel đề xuất “Thay đổi quản trị” triệt để.

Bà Drew Gilpin Faust (chủ tịch Harvard) đã phát biểu trong lễ khai giảng năm 2009: “Chúng ta phải làm đảo lộn các định kiến, làm giới trẻ mất phương hướng và giúp chúng tìm cách định hướng lại”. Triết gia Eric Hoffer đã từng nhận xét: “Những người có học thường được trang bị những kiến thức để sống trong một thế giới không còn tồn tại”. Nói cách khác, phải thay đổi tư duy và hệ quy chiếu để đối phó với các thách thức mới.

Trong dịp tranh cử tổng thống Mỹ gần đây, vụ bạo loạn gây sốc tại Điện Capitol ngày 06/01/2021 đã bộc lộ những bất cập và phân hóa nghiêm trọng trong hệ thống chính trị và xã hội Mỹ. Nay đại dịch và cuộc chiến tranh Ukraine đã làm bộc lộ những góc khuất về nước Nga và trật tự thế giới. Nếu không thay đổi tư duy và hệ quy chiếu thì rất khó hiểu rõ, và đối phó được với các thách thức mới khi thế giới biến đổi khó lường.

Trong một hội thảo gần đây tại Hà Nội, giáo sư Trần Văn Thọ (Đại học Waseda) đã giới thiệu một cuốn sách mới về sự phát triển thần kỳ của Nhật Bản. Tuy nhiều chuyên gia kinh tế và quan chức Việt hiểu rõ về mô hình phát triển của Nhật và tiềm năng phát triển của Việt Nam, nhưng họ tỏ ra bi quan, không phải về khả năng người Việt học hỏi kinh nghiệm phát triển của người Nhật, mà là ách tắc do Hà Nội không chịu đổi mới thể chế.

Tuy việc bảo tồn văn hóa truyền thống rất quan trọng để người Việt duy trì bản sắc, nhưng đến lúc họ phải tư duy “phi truyền thống” và hành động “toàn cầu”. Trước những biến đổi khó lường do đại dịch và chiến tranh Ukraine, thế giới đã thay đổi quá nhiều và không còn như trước nữa. Để đối phó với các thách thức mới, Việt Nam phải vận dụng không chỉ công nghệ mới mà còn cả tư duy mới.

***

Hội nghị Trung ương 5 (4-11/5/2022) chưa phải lúc thay đổi lãnh đạo vì Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chưa sẵn sàng chuyển giao quyền lực. Hội nghị Trung ương 6 (3-10/10/2022) là một cơ hội mới để thay đổi lãnh đạo và cải cách thể chế. Vì các quan chức đứng đầu nhắm ghế số một và tứ trụ bị dính vào các vụ bê bối, ông Trọng đã củng cố quyền lực mạnh hơn với quy định 80 (18/08/2022) về phân cấp quản lý và bổ nhiệm cán bộ.

Trước những biến chuyển gần đây tại Ukraine và Đài Loan trước Đại hội Đảng lần thứ 20 của Đảng Cộng sản Trung Quốc vào cuối năm, Việt Nam phải điều chỉnh tư duy chiến lược để tránh bị bất ngờ và đối phó với các tình hưống mới khó lường. Trong khi chiến dịch “đốt lò” chống tham nhũng được tăng cường để chuyển giao quyền lực theo kịch bản của ông Trọng (ít nhất đến năm 2026), việc thay đổi lãnh đạo không thay thế cho cải cách thể chế.

Kể từ năm 2016, hơn 87.000 cán bộ đảng viên đã bị kỷ luật, gồm 2 ủy viên Bộ Chính trị, 21 ủy viên Trung ương mới và cũ, cùng 23 tướng lĩnh. Riêng từ tháng 1/2021 đến nay, có 7 ủy viên Trung ương bị kỷ luật. Đó là những con số báo động nhưng chưa dừng lại, và chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm”. Với tương quan giữa các vụ bê bối và các quan chức bị điểm danh, chiến dịch “đốt lò” chắc không nguội đi cho tới trước năm 2026.

Trong diễn văn khai mạc hội nghị Trung ương 6, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh các vấn đề cần được thảo luận và quyết định “rất quan trọng, nhưng cũng rất khó khăn, phức tạp và nhạy cảm”. Đề cập đến các nhiệm vụ trước mắt, ông nói: “Các khó khăn và thách thức mà chúng ta đang đối mặt còn lớn hơn các cơ hội và thuận lợi để phát triển”. Ông cũng thừa nhận: “Có những vấn đề còn chưa rõ và quan điểm còn khác nhau”.

Tuy quan hệ hai nước Việt Nam và Mỹ đã thay đổi từ kẻ thù thành bạn tốt (thực chất là đối tác chiến lược) cộng đồng người Việt vẫn chưa chịu hòa giải. Trong cùng “bên thắng cuộc” cũng có sự phân hóa thành Người Việt cũ và Người Việt mới (theo Lê Kiên Thành)Trong khi cải cách thể chế còn quá ít và quá chậm, các nhóm lợi ích trong Người Việt mới đã tìm cách khống chế “đoàn tàu quốc gia” và bẻ ghi để nó chạy theo hướng họ muốn.

***

Công nghệ mới đang góp phần thúc đẩy các sự kiện diễn biến nhanh như đoàn tàu siêu tốc, trong khi cải cách thể chế dựa trên thay đổi tư duy và hệ quy chiếu diễn ra chậm như chiếc xe ngựa. Trong kỷ nguyên “hậu sự thật” (post truth), internet và mạng xã hội đang làm thay đổi trật tự truyền thông, và tin vịt (fake news & half truth) đang làm nhiều người ngộ nhận và nhầm lẫn trong thế giới mạng.

Để biến nguy thành cơ, Việt Nam phải cải cách toàn diện về kinh tế và chính trị. Nhưng Hà Nội vẫn theo đuổi “định hướng xã hội chủ nghĩa”, bám vào “chủ nghĩa đặc thù” (exceptionalism) và “chủ nghĩa tiệm tiến” (gradualism), để trì hoãn cải cách chính trị. Dù Hội nghị Trung ương 6 có là một bước ngoặt mới cho Việt Nam hay không, nhưng nếu thay đổi lãnh đạo được ưu tiên cao hơn cải cách thể chế thì Việt Nam có thể để lỡ chuyến tàu mới.