Chân dung “công thần” Eric Schmidt của Google: Hành trình đưa một startup non trẻ ở thung lũng Silicon trở thành đại gia công nghệ toàn cầu

Về thành tích sự nghiệp và những gì đã cống hiến cho Google, thật khó có ai có thể vượt qua Eric Schmidt.

Tự mô tả mình là “mọt sách”, Schmidt lớn lên ở Falls Church, Virginia, được các đồng sáng lập Larry Page và Sergey Brin bổ nhiệm làm chủ tịch điều hành và sau đó là CEO của Google vào năm 2001. Ông chịu trách nhiệm về một số tính năng giám sát dành cho người trưởng thành – một phần của công cụ tìm kiếm web đang phát triển của Google thời điểm bấy giờ.

Chân dung công thần Eric Schmidt với hành trình đưa một công ty khởi nghiệp non trẻ ở thung lũng Silicon trở thành công ty công nghệ khổng lồ toàn cầu - Ảnh 1.

Eric Schmidt

Khi đó, Schmidt mới 46 tuổi – nhưng đã là một giám đốc điều hành công nghệ có kinh nghiệm, đảm nhiệm các vị trí hàng đầu tại Novell và Sun Microsystems.

Ông giữ chức Giám đốc điều hành của Google cho đến năm 2011, là người có công đầu khi biến công ty từ một công ty khởi nghiệp non trẻ ở Thung lũng Silicon thành một công ty công nghệ khổng lồ toàn cầu với giá trị thị trường hiện tại hơn 1,8 nghìn tỷ USD. Ông đảm nhiệm vị trí chủ tịch điều hành cho đến năm 2017 và cố vấn kỹ thuật cho đến năm 2020.

Hiện tại, Schmidt là người giàu thứ 66 trên thế giới với giá trị tài sản ròng khoảng 23 tỷ USD, theo Forbes.

Schimidt, 66 tuổi, chia sẻ : “Công ty khi đó chỉ có 100 người, và tôi đặc biệt không tin vào những lời quảng cáo”. Ngay cả khi trở thành Giám đốc điều hành, ông nói, mặc dù không biết Google có thể phát triển đến mức nào nhưng: “Tôi thực sự thích mọi người.”

Cùng với những nỗ lực thực hiện một số kế hoạch lớn lao để biến công ty khởi nghiệp thành một gã khổng lồ công nghệ, ông đã “phát huy triệt để” điểm mạnh của bản thân – là một người tham công tiếc việc, có niềm đam mê xây dựng mọi thứ và dựa vào khả năng thích ứng của bản thân.

Đối với Google, phần còn lại là lịch sử. Hiện tại, Schmidt tập trung vào tổ chức phi lợi nhuận Schmidt Futures, tổ chức tài trợ cho các nghiên cứu ý tưởng lớn trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, sinh học và năng lượng. Năm ngoái, ông đã đồng tác giả cuốn sách: “Thời đại của AI”, viết về tương lai của công nghệ.

Trong cuốn sách này, Schmidt nói về việc xây dựng sự nghiệp thành công, làm việc với Steve Jobs, những sai lầm lớn nhất của ông tại Google và cách ông đối phó với những lời chỉ trích.

Một sự nghiệp thành công: ‘May mắn là điều đầu tiên và quan trọng nhất mà tôi có được’

Ông chia sẻ: “Tôi nghĩ rằng bất kỳ ai ở vị trí của tôi cũng nên bắt đầu bằng cách nói rằng may mắn là điều đầu tiên và quan trọng nhất mà tôi có được. May mắn về ngày sinh, trình độ học vấn, sở thích, thời điểm và công việc mà tôi được làm. Tôi làm việc chăm chỉ, nhưng may mắn cũng quan trọng không kém, nếu không muốn nói là quan trọng hơn. Và khi bạn có nhiều may mắn hơn, bạn sẽ tự tạo ra may mắn cho chính mình””.

Schmitdt tự mô tả mình là một giám đốc điều hành trẻ, được thăng chức khá nhanh và là một người nghiện công việc.

“Những người thành công nhất có rất nhiều kỹ năng và cả sự gan lì. Và tôi không nghĩ mình đã hiểu được tham vọng của bản thân – Tôi chỉ nghĩ những gì chúng tôi đang làm thực sự thú vị. Và khi trưởng thành, tôi đã có một sức mạnh”, ông chia sẻ.

Schmitdt cho biết phải mất một thời gian dài ông mới hiểu được bản thân là ai và giỏi ở điểm nào. Lời khuyên của ông là: Điều quan trọng là bạn phải cảm thấy thoải mái về con người của mình cũng như cách bạn cư xử và thể hiện, bởi vì có quá nhiều lời chỉ trích và áp lực ở thời đại bây giờ, đặc biệt là đối với những người trẻ tuổi.

Chịu ảnh hưởng từ phong cách lãnh đạo của Steve Jobs

Steve Jobs là người mà Schmitdt làm việc cùng trong nhiều năm. Jobs cũng chính là người đưa ông vào Hội đồng quản trị của Apple từ năm 2006 – 2009. Schmitdt chia sẻ, ông rất coi trọng và ngưỡng mộ nhà đồng sáng lập Apple – cho rằng Jobs không phải là một “người bình thường”.

“Khi ông ấy “vào cuộc”, sức hút và sự hiểu biết của Jobs tốt hơn bất kỳ ai khác. Và ông ấy có thể vượt qua mọi sự kì thị bằng cách mà ông ấy đối xử với mọi người. Mọi người thật sự ngưỡng mộ ông ấy”.

javascript:if(typeof(admSspPageRg)!=’undefined’){admSspPageRg.draw(2020664);}else{parent.admSspPageRg.draw(2020664);}

Chân dung công thần Eric Schmidt với hành trình đưa một công ty khởi nghiệp non trẻ ở thung lũng Silicon trở thành công ty công nghệ khổng lồ toàn cầu - Ảnh 2.

Nếu bạn nhìn vào lịch sử, các nhà lãnh đạo vĩ đại là những người có khả năng đặc biệt truyền cảm hứng cho mọi người bằng chính bản thân họ. Điều quan trọng không phải là bạn có thể áp dụng điều này hay không, mà là liệu bạn có thể truyền cảm hứng cho mọi người cùng tham gia và hào hứng thay đổi thế giới hay không.

Đó là một phong cách quản lý khá tốt.

Hành trình xây dựng Google thành một gã khổng lồ: ‘Chúng tôi đã mắc nhiều sai lầm trong quá trình thực hiện’

Cựu CEO Google cho biết: “Tôi khá thuận lợi khi làm việc với Larry [Page] và Sergey [Brin], cả hai đều là bạn thân và là đối tác của tôi. Larry, Sergey và tôi cũng đã nảy sinh nhiều bất đồng trong khi làm việc. Tuy nhiên, tôi chưa bao giờ nghi ngờ về cam kết của họ đối với công ty””.

Nếu cả hai đồng ý, tôi thường chỉ nói, “có”. Nếu họ không đồng ý, tôi sẽ đưa ra một quy trình mà cả ba chúng tôi bắt buộc phải đi đến kết luận. Thông thường, ý tưởng của họ tốt hơn của tôi.

Chân dung công thần Eric Schmidt với hành trình đưa một công ty khởi nghiệp non trẻ ở thung lũng Silicon trở thành công ty công nghệ khổng lồ toàn cầu - Ảnh 3.

Hai nhà sáng lập Google Sergey Brin, Larry Page và Eric Schmidt

[Khi tôi bắt đầu làm việc tại Google] Tôi không hiểu quy mô của công ty và tôi không biết điều gì có thể xảy ra. Tôi sẽ nghi ngờ nếu bạn nói với tôi về việc [Google sẽ lớn như thế nào]. Giờ đây nhìn lại, tôi cũng sẽ không thay đổi điều gì – nhưng chúng tôi đã mắc nhiều sai lầm trong suốt chặng đường phát triển.

Tôi nghĩ rằng sai lầm lớn nhất mà tôi đã mắc phải với tư cách là Giám đốc điều hành là về mạng xã hội: Google đã sớm xuất hiện trên mạng xã hội, nhưng đã không thực sự làm tốt lắm. Thời điểm thâm nhập vào các thị trường nền tảng sắp bùng nổ này là vô cùng quan trọng. Ngay cả khi đến sớm một vài tháng cũng tạo ra sự khác biệt rất lớn với sản phẩm phù hợp.

Đối phó với những lời chỉ trích: “Hãy làm quen với nó”

“Hiện tại tôi luôn cẩn thận với những gì mình nói, bởi vì tôi thuộc lớp “dân công nghệ”, và chúng tôi – bằng cách nào đó bị chỉ trích vì mọi thứ mình làm”.

Cựu CEO Google cho biết, trước khi vào làm ở Google, ông không gặp phải những lời chỉ trích như ở đây. Và ông nghĩ một phần của điều đó là [bởi vì] thế giới mạng xã hội và [các phương tiện truyền thông] đã thay đổi và trở nên đầy quyền lực và có sức ảnh hưởng.

Lời khuyên của ông: Là một người của công chúng, bạn nên học cách buông bỏ nó. Hãy biết rằng hầu hết những thứ sai sự thật, mọi người đều quên. Xã hội chúng ta bây giờ chú ý về một điều gì đó chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn. Lời chỉ trích đó xuất phát từ cảm giác vừa mong muốn vừa ghen tị. “Và tôi nghĩ đó là một phần của cuộc sống. Vì vậy: Hãy làm quen với nó. Và tôi cũng đã quen với điều đó””, ông nói.

An Nhiên / Doanh nghiệp & Tiếp thị

Bí mật hai con gái của Putin

Vladimir Putin và hai con gái (ảnh: Russian Archives/picture alliance via Getty Images)

Mỹ vừa công bố các biện pháp trừng phạt mới nhắm vào hai con gái của Vladimir Putin, cũng như các ngân hàng công và tư lớn nhất Nga. Các biện pháp trừng phạt mới cũng áp dụng đối với vợ và con gái của Ngoại trưởng Sergei Lavrov, và các thành viên của Hội đồng an ninh Nga, bao gồm cả cựu Tổng thống và Thủ tướng Dmitry Medvedev…

Maria Vorontsova và Katerina Tikhonova là hai con gái của Putin với vợ cũ Lyudmila Shkrebneva. Danh tính hai con gái của Putin chưa bao giờ được Putin hoặc Kremlin xác nhận. Về mặt chính thức, Putin có hai người con, Maria và Katerina, từ cuộc hôn nhân với Lyudmila Putina, một cựu tiếp viên hàng không Aeroflot mà ông ly hôn vào năm 2013, trở thành nhà lãnh đạo Nga đầu tiên ly hôn kể từ Peter Đại đế năm 1698.

Năm 2015, trong một cuộc họp báo thường niên, Putin nói rằng hai con gái của ông không sống ở nước ngoài được đồn đoán. Putin nói: “Chúng sống ở Nga. Chúng chưa bao giờ được ăn học ở bất cứ đâu trừ Nga. Tôi tự hào về chúng. Chúng hiện tiếp tục học và làm việc ở Nga. Các con gái của tôi nói thành thạo ba thứ tiếng châu Âu. Chúng chưa bao giờ là những đứa trẻ ‘ngôi sao’, chưa bao giờ thích thú sống trong ánh đèn sân khấu. Chúng chỉ sống cuộc sống của riêng mình”. Lúc đó, Putin còn nói rằng các con gái của ông đang “bước những bước đầu tiên trong sự nghiệp”, và “không tham gia kinh doanh hay chính trị”. Trong một cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn nhà nước Nga, TASS, vào Tháng Mười 2020 (dẫn lại từ Wall Street Journal), Putin khoe về việc mình đã có cháu…

Vladimir Putin cùng Lyudmila và con gái (ảnh: Russian Archives/picture alliance via Getty Images)
Ludmila Putina, người vợ đầu của Putin (ảnh: Laski Diffusion; Getty Images)

Katerina Tikhonova

Theo The Guardian (6-4-2022), Katerina Tikhonova, 35 tuổi, sinh năm 1986 ở Dresden (Đức) khi Putin còn phục vụ trong Cục tình báo trung ương Nga (KGB). Tikhonova học Đại học St Petersburg và Đại học Moscow; có bằng thạc sĩ về vật lý và toán. Tikhonova đam mê văn hóa Nhật và thích múa nhịp điệu với nhạc rock’n’roll. Năm 2013, cô và bạn nhảy từng đứng hạng năm trong giải vô địch thế giới tại Thụy Sĩ. Tikhonova kết hôn với Kirill Shamalov, con trai của Nikolai Shamalov, một kẻ thân tín của Putin và đồng sở hữu Ngân hàng Rossiya, nơi chính phủ Mỹ mô tả là “ngân hàng cá nhân” của các quan chức hàng đầu Kremlin.

Kirill được bổ nhiệm làm chánh cố vấn pháp lý cho hoạt động kinh tế đối ngoại của tập đoàn dầu khí Gazprom vào năm 2002 lúc đương sự mới 20 tuổi. Kirill và Tikhonova kết hôn trong một lễ cưới tổ chức bí mật kéo dài ba ngày tại khu nghỉ mát trượt tuyết Igora vào năm 2013. Năm 2018, hai người ly hôn. Trước đó, chưa đầy hai năm sau đám cưới, Kirill Shamalov được tạp chí Forbes vinh danh là một trong những tỷ phú trẻ nhất Nga sau khi mua lại 17% cổ phần công ty hóa dầu Sibur từ Gennady Timchenko, cũng là tay chân thân tín của Putin.

Katerina Tikhonova (TASS)

Tikhonova từng làm việc với nhiều vai trò khác nhau tại Đại học Quốc gia Moscow. Năm 2020, Tikhonova được bổ nhiệm làm Giám đốc viện nghiên cứu Innopraktika chuyên về “các vấn đề trí tuệ nhân tạo và hệ thống trí tuệ” được thành lập mới toanh trị giá $1.7 tỷ nằm trong khuôn khổ Đại học Quốc gia Moscow. Các cố vấn chính thức của Tikhonova tại đại học trên chẳng ai khác hơn là năm thành viên thuộc nhóm thân tín cốt cán nhất của Putin, trong đó có hai cựu sĩ quan KGB sống trong cùng khu căn hộ ở Dresden mà trước đó Tikhonova sống ở đó: Sergei Chemezov và Nikolai Tokarev. Nguồn Reuters cho biết thêm Chemezov là người đứng đầu tập đoàn công nghệ khổng lồ thuộc quản lý nhà nước Rostec; trong khi Tokarev là người đứng đầu Transneft, một công ty đường ống dẫn khí đốt.

Cuộc điều tra Reuters vào năm 2015 ước tính vợ chồng Tikhonova-Kirill có số cổ phần công ty trị giá hơn $2 tỷ, cùng một biệt thự sang trọng tên Alta Mira nằm bên bờ biển trị giá $4 triệu bảng Anh ở khu nghỉ mát Biarritz của Pháp. Tháng Ba 2022, biệt thự Alta Mira tám phòng ngủ ở khu nghỉ mát Đại Tây Dương này đã bị những người biểu tình chống Putin xông vào và đưa lên mạng xã hội đoạn video với tuyên bố: “Căn nhà này được mua bằng tiền ăn cắp của Putin và mafia Nga”.

Biệt thự nằm trên đại lộ Avenue du General Mac Croskey ở Biarritz có diện tích bên trong khoảng 300 mét vuông và khu vườn 2,000 mét vuông. Được xây dựng vào thập niên 1950, căn biệt thự hiện có giá khoảng 3.5 triệu euro ($3.7 triệu), theo Pierre Fourreau, kiến ​​trúc sư từng tham gia việc chỉnh trang khu biệt thự. Hồ sơ công khai cho thấy tài sản này trước đây thuộc sở hữu của người bạn cũ Gennady Nikolayevich Timchenko của Putin. Tháng Chín 2007, Timchenko và vợ, Elena Ermakova, đăng ký mở một công ty bất động sản Pháp có tên SCI Atlantic tại Pháp. Ngày 15 Tháng Mười Một 2012, cổ phần của vợ chồng Timchenko tại SCI Atlantic, nơi sở hữu biệt thự trên, được chuyển nhượng với giá không được tiết lộ cho Kirill Shamalov…

Maria Vorontsova

Con gái lớn của Putin, Maria Vorontsova, 36 tuổi, là bác sĩ nội tiết chuyên khoa nhi, hiện sống tại một căn hộ đối diện Đại sứ quán Mỹ ở Moscow. Vorontsova kết hôn với doanh nhân Hà Lan gốc Nga Jorrit Faassen vào năm 2013. Năm 2014, khi vợ chồng Vorontsova còn sống ở Hà Lan, một số người trong khu vực đã yêu cầu chính phủ Hà Lan trục xuất Vorontsova khỏi nước mình sau sự kiện lực lượng thân Nga ở Ukraine bắn rơi chiếc máy bay MH17 của hãng hàng không Malaysia Airlines làm thiệt mạng toàn bộ 283 hành khách lẫn 15 phi hành đoàn (ngày 17 Tháng Bảy 2014).

Maria Vorontsova (TASS)

Gần đây, một nhóm cư dân Amsterdam tiếp tục kêu gọi Vorontsova gây áp lực với cha mình để chấm dứt cuộc xâm lược Ukraine. Một tấm biển được đặt trên mảnh đất thuộc sở hữu cặp vợ chồng này ghi: “Cách mảnh đất tự do yên bình của bà chưa đầy 2,000 km là một đất nước tự do mà cha bà đang tàn phá”… BBC cho biết thêm, chồng của Vorontsova – Jorrit Faassen – từng làm việc trong tập đoàn dầu khí Gazprom; và hiện hai người đã chia tay.

Ngoài Maria Vorontsova và Katerina Tikhonova, có nhiều đồn đoán rằng Putin còn có đứa con gái thứ ba, sau mối tình kéo dài nhiều năm với Svetlana Krivonogikh, một phụ nữ Nga từng sống nghèo khổ trong một căn hộ chật chội ở St Petersburg và làm nghề lao công. Hồ sơ Pandora Papers tiết lộ rằng Krivonogikh, 46 tuổi, giờ là một “bà hoàng”, sở hữu một căn hộ sang trọng ở Monaco, thông qua một công ty nước ngoài được cho là thành lập chỉ vài tuần sau khi Krivonogikh sinh một bé gái đặt tên Luzia. Kremlin bác bỏ đồn đãi rằng Luiza là con gái của Putin…

Mỹ Anh / Saigon Nhỏ

Thách thức và cơ hội sau Ukraine

Thế giới vẫn chưa thoát khỏi đại dịch Covid-19 thì cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine đã ập tới như một thảm họa kép, với những hệ quả khó lường. Sau hơn một tháng chiến tranh đẫm máu, nhiều thành phố Ukraine đã bị hủy diệt, làm hàng vạn người chết và vài triệu người phải chạy ra nước ngoài tị nạn. Nhưng chính phủ Zelensky vẫn dũng cảm chiến đấu và đứng vững trước một đổi thủ mạnh hơn nhiều lần, làm thế giới phải khâm phục. Mỹ và các đồng minh NATO gắn kết hơn bao giờ hết, đang cấm vận Nga và viện trợ cho Ukraine.    

Nga và Trung Quốc

Theo Richard Haass (Foreign Affairs) trên thực tế có hai cuộc chiến tranh: một cuộc chiến tranh của Nga chủ yếu nhằm hủy diệt các thành phố Ukraine, và một cuộc chiến tranh của quân đội Ukraine chống lại quân đội Nga. Nếu Nga thắng cuộc chiến thứ nhất, thì Ukraine đang thắng cuộc chiến thứ hai. Tất cả phụ thuộc vào liệu Putin có thắng được canh bạc này hay không, và liệu cái giá mà Putin phải trả có vượt quá cái mà ông thu được hay không. (The early winners and losers in Putin’s war, Richard Haass, ASPI, April 1, 2022).

Sau hơn một tháng, lực lượng hùng mạnh của Nga với 150 ngàn quân vẫn không chiếm được Kiev, bị tổn thất nặng nề, đang bị sa lầy, nay phải điều chỉnh chiến lược. Nga đã mất khoảng 15 ngàn quân với 6 sỹ quan cấp tướng, bộc lộ nhiều điểm yếu phải mất nhiều năm để xây dựng lại. Phương Tây cấm vận chưa từng có, đang làm cho kinh tế Nga bị kiệt quệ. Đến nay, hàng vạn người đã phải “bỏ phiếu bằng chân” rời bỏ nước Nga. Làn sóng phản chiến ngày càng lan rộng, làm cho Putin ngày càng bị cô lập về đối nội và đối ngoại.  

Lần đầu tiên trong lịch sử chiến tranh, Nga đã sử dụng vũ khí “siêu vượt âm” trên thực địa. Theo các nguồn báo chí (NHK, 20/3), Nga có ba loại tên lửa “siêu vượt âm” (hypersonic) là “Pioneer” ICBM, “Zircon” cruise missile, và “Dagger” air-to-surface missile. Ngày 20/3, Nga đã dùng tên lửa Dagger và Kalibr để phá hủy một căn cứ kiên cố của Ukraine tại Nikolaev. Trước đó, ngày 18/3, Nga đã dùng tên lửa Dagger để phá hủy một hầm ngầm kiên cố chứa thuốc nổ cho tên lửa và bom gần biên giới Ba Lan, như một hành động răn đe.    

Theo Graham Allison (Harvard KSG) phát động chiến tranh dễ hơn nhiều so với kết thúc chiến tranh. Chiến tranh thường tạo ra một lớp sương mù dày đặc bởi “tuyên truyền” (propaganda) và “thông tin thất thiệt” (disinformation). Vì vậy, “sự thật là thương vong đầu tiên của chiến tranh”. Một khi đã khởi động, chiến tranh có sức sống và động lực riêng của nó, và cuối cùng “chiến tranh là địa ngục”. (Piercing the Fog of War: What Is Really Happening in Ukraine? Graham Allison& Amos Yadlin, National Interest, March 24, 2022).

Giống những gì Winston Churchill đã làm trong những ngày đen tối nhất của Thế chiến thứ II khi nước Anh đối phó với cuộc tấn công tổng lực của Đức Quốc xã, Zelenskyy đã dũng cảm lãnh đạo nhân dân và quân đội Ukraine chống xâm lược. Ông cho thế giới thấy thế nào là lãnh đạo. Xung đột Nga-Ukraine là cuộc chiến truyền thông đầu tiên trên mạng xã hội. Allison không tán thành nhận định của giới quan sát khi kết luận là Nga “đã thua” hay “đang thua” cuộc chiến tranh, khi một phần tư dân số phải bỏ quê hương để tị nạn.

So với lúc bắt đầu cuộc chiến, Nga đã kiểm soát được nhiều hơn lãnh thổ Ukraine. Theo Allison, Nga đang củng cố (regrouping) và điều chỉnh (adjusting) chiến lược cho giai đoạn tiếp theo khi họ phải dựa nhiều hơn vào sức hủy diệt của hỏa lực pháo binh và tên lửa tại các thành phố, để tiếp tục khuất phục người Ukaine. Putin có thể bỏ khẩu hiệu “phi phát xít hóa” (de-nazification) vì biết rằng Zelenskyy là lãnh đạo duy nhất của Ukraine có đủ chính danh để thuyết phục người dân ủng hộ một giải pháp chính trị để ngăn cuộc chiến kéo dài.

Trong khi đó, Trung Quốc và Tập Cận Bình đang bị mắc kẹt vào một tình thế khó xử so với một tháng trước đây. Vì gắn bó chặt chẽ với Putin, nên Tập đã bị dư luận lên án. Đó là quyết định sai lầm (flawed judgement) làm tổn thương uy tín của Trung Quốc và làm gia tăng rủi ro vì Trung Quốc có thể bị trừng phạt tiếp theo. Việc Trung Quốc liên kết với Nga đã phản tác dụng, làm mất lòng Tây Âu, và làm cho Mỹ có chính sách cứng rắn hơn với trung Quốc. Đó là cái giá mà Trung quốc phải trả nếu có ý định tấn công chiếm Đài Loan.

Nhưng người có nhiều cơ hội và năng lực nhất để làm trung gian hòa giải chính là Tập Cận Bình. Ông là lãnh đạo duy nhất trên thế giới có thể thuyết phục được Putin. Nhưng ngoài phản hồi thuận lợi bề ngoài, đến nay Tập Cận Bình vẫn chưa chịu làm trung gian hòa giải. Theo nhiều nguồn tin, Mỹ đã cung cấp cho Tổng thống Zelenskyy và Ngoại trưởng Dymtro Kuleba điện thoại di động được kết nối an toàn với vệ tinh để đảm bảo họ có thể liên lạc với các quan chức Mỹ bất cứ lúc nào và bất cứ ở đâu. Hệ thống thông tin quân sự “3C” (command-and-control communications) của chính phủ Ukraine hoạt động hiệu quả.   

Liệu Tập Cận Bình có nghĩ lại không về đối tác “không giới hạn” (no limits) với Nga như trong Tuyên bố Chung giữa Tập Cận Bình và Putin tại cuộc gặp cấp cao nhân dịp khai mạc Thế vận Hội Olympics tại Bắc Kinh. Chắc chắn Tập và các trợ lý phải suy nghĩ về năng lực yếu kém của quân đội, vũ khí và hậu cần của Nga, và phản ứng nhanh và mạnh của “phương Tây” (Global West) bao gồm Nhật và Úc, nay sẵn sàng đảo ngược mấy thập kỷ quan hệ kinh tế, tài chính, và thương mạu với Trung Quốc, để trừng phạt xâm lược. Đó là khởi đầu của “sự cáo chung của Putin”, đang trở thành kẻ tội đồ cô đơn (isolated pariah).

Theo Joe Nye (Harvard), sau khủng hoảng tài chính năm 2008, Bắc Kinh cho rằng Mỹ đang suy thoái, nên đã quyết định từ bỏ chính sách ngoại giao “dấu mình chờ thời” của Đặng Tiểu Bình. Nay Tập Cận Bình cho rằng đã đến lúc Trung Quốc phải quyết thay thế Mỹ để dẫn đầu thế giới vào năm 2049 (kỷ niệm một trăm năm lập nước). Bắc Kinh ủng hộ cuộc chiến Ukraine của Putin vì phù hợp với chủ trương “ngoại giao chiến lang”.(Why China Won’t Mediate an End to the Ukraine War, Joseph Nye, Project Syndicate, April 1, 2022). 

Trung Quốkhôngchỉ trích Nga xâm lược Ukraine, làm họđứng ngoài lềvà bị cô lập vềngoại giao.Chủ tịch Trung tâm Toàn cầu hóa ở Bắc Kinh Wang Huiyaođề xuấtTrung Quốc làm trung gian hòa giải giúpPutin một “lối thoát”Tuy Pháp, Israel,Thổ Nhĩ Kỳcố gắng hòa giảinhưng họ không có nhiều đòn bẩy với Putin như Tập Cận Bình.Nhưng đến nay, Bắc Kinh vẫn chưa chịu làm vai trò hòa giải đó. Theo Joe Nye, muốn làm trung gian hòa giải “như Roosevelt” thì lãnh đạo Trung Quốc phải linh hoạt và có “trí tưởng tượng”. 

Theo Jude Blanchette (CSIS China studies), Thái độ ứng xử của Trung Quốc với Ukraine là một sai lầm ngoại giao to lớn.  Cuộc chiến tranh Ukraine đã thúc đẩy Đài Loan phải tăng cường năng lực quốc phòng, và tìm ý nghĩa mới cho đối tác quốc phòng với NATO, QUAD và AUKUS. Sự đe dọa của Bắc Kinh đối với Đài Loan đã thúc đẩy Washington và Đài Bắc xích lại gần hơn, và buộc các nước khu vực như Nhật và Úc phải tuyên bố có lợi ích sát sườn với an ninh của Đài Loan. (Xi Jinping’s Faltering Foreign Policy: The War in Ukraine and the Perils of Strongman Rule, Jude Blanchette, Foreign Affairs, March 16, 2022).

Mỹ và đồng minh

Theo Tom Friedman (NYT), cuộc xung đột Ukraine còn hơn cả Thế chiến I và Thế chiến II. Đó là một “Thế chiến Ảo” (World War Wired). Hầu như tất cả mọi người dù ở bất cứ nơi nào trên trái đất đều có thể theo dõi cuộc chiến một cách cụ thể, hoặc tham gia với mức độ nào đó, hoặc bị tác động kinh tế. Những gì xảy ra trên đường phố Kiev, Mariupol và Donbas có thể tác động đến các hệ thống chính trị, vượt ra ngoài Ukraine với tương lai lâu dài. (Ukraine Is the First Real World War, Thomas Friedman, NYT, April 3, 2022).

Nay ai có điện thoại di động đều có thể xem những gì đang diễn ra ở Ukraine và tỏ thái độ qua truyền thông xã hội. Bất cứ ai có điện thoại thông minh và thẻ tín dụng đều có thể giúp những người xa lạ ở Ukraine qua Airbnb. Trung quốc càng theo dõi chặt chẽ vì nền kinh tế của họ cũng bị tổn thương bởi cấm vận của phương Tây. Hàng ngàn người đang rời Trung Quốc vì chính phủ không cho họ tiếp cận internet và các nguồn tin khả tín. Nhiều người tuy không thiếu năng lực, nhưng không thể chuyển thông tin chính xác cho cấp trên. 

Tỷ phú Elon Musk (tập đoàn Tesla) đã khởi động dịch vụ truyền tin băng thông rộng qua hệ thống vệ tinh SpaceX để cung cấp internet tốc độ cao cho Ukraine sau khi một quan chức Ukrainian dùng tweeter đề nghị ông trợ giúp vì Nga đã cố cắt đứt Ukraine với thế giới về thông tin. Ngoài ra, còn có một đội quân biệt động mạng (cyberwarriors) có thể tham gia chiến đấu ở bất cứ đâu. Chủ nghĩa tư bản chuyên chế biển thủ (kleptocracy) tuy bị đe dọa, nhưng chưa bị dẹp bỏ một cách dễ dàng, bất chấp những gì đang diễn ra.

Putin không bao giờ chịu để cho người Slavic ở Ukraine thiết lập thành công một nền dân chủ với thị trường tự do tại EU sát nách nước Nga biển thủ với tư duy trì trệ. Rõ ràng Putin không thực sự hiểu ông ta đang sống trong một thế giới nào, không thực sự biết những yếu kém trong hệ thống mà chính ông đã lập ra, và càng không hiểu thế giới tự do và dân chủ nay có thể hợp lực để chống lại ông như thế nào tại Ukraine, và trên hết Putin càng không hề biết có bao nhiêu người trên thế giới đang theo dõi cuộc chiến tranh Ukraine. 

Theo Trung Tâm Địa Kinh tế (Atlantic Council) sáu nước đứng đầu có dự trữ ngoại tệ của Ngân hàng Trung ương Nga ký gửi (theo tỷ lệ): Trung Quốc 17,7 %; Pháp 15,6 %; Nhật Bản  12,8 %; Đức 12,2 %; Mỹ 8,5 %; Anh 5,8 %, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) 6,4 %. Tất cả các nước đó (trừ Trung Quốc) đã bị phương Tây phong tỏa (frozen), với tổng số 330 tỷ USD (tương đương một nửa dự trữ ngoại tệ của Nga). Trong khi kinh tế của Nga đang bị kiệt quệ vì chiến tranh, thì dự trữ ngoại tệ bị phong tỏa.   

Bằng viện trợ vũ khí, đạn dược và thông tin tình báo cho Ukraine, Mỹ và các đồng minh NATO đang tiến hành một cuộc chiến tranh “ủy thác” (proxy war) chống lại Nga. Bài diễn văn trước Quốc hội Mỹ của Zelensky đã làm lay động tâm thức người Mỹ khi ông kêu gọi Washington phải làm “nhiều hơn nữa”. Tuy Mỹ và NATO đã đẩy viện trợ cho Ukraine đến gần lằn ranh đỏ (danger zone) làm gia tăng khả năng xung đột trực tiếp, thì Zelensky có lợi ích sống còn khi thúc đẩy Mỹ và NATO can thiệp quân sự. (Can America and NATO Avoid a Broader War Over Ukraine? Christopher Layne, National Interest, March 22, 2022). 

Sức ép từ Quốc hội, từ giới truyền thông, và từ công chúng Mỹ đang tăng lên làm tan chảy quyết tâm của Chính quyền Biden không muốn bị lôi cuốn vào một cuộc xung đột trực tiếp. Nhưng bài diễn văn của Zelensky đã xô đẩy Mỹ đến gần hơn nấc thang chiến tranh (slithering into war), vì sau đó Biden đã gọi Putin là “tội phạm chiến tranh” (war criminal) với công bố một đợt viện trợ quân sự mới cho Ukraine, trị giá gần một tỷ USD, gồm các loại vũ khí tối tân như súng chống tăng, máy bay không người lái (drones) và tên lửa đất đối không S-300. Có thể nói bài diễn văn của Zelensky là một tác phẩm truyền thông đáng được giải Oscar.

Theo các nguồn tin, năm ngày trước khi Nga xâm lược Ukraine, Biden nói Putin đã ra lệnh tấn công. Nếu đúng vậy thì tại sao Washington không thương lượng với Nga về việc Ukraine gia nhập NATO, để tránh chiến tranh. Nhưng Biden và Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg đã giữ lập trường cứng nhắc, từ chối thay đổi chính sách “mở cửa” của NATO. Các quan chức Mỹ chắc chắn phải biết nếu chiến tranh nổ ra thì Ukraine sẽ phải gánh chịu tổn thất rất lớn về người và vật chất. Càng đáng ngạc nhiên hơn khi Joe Biden, Kamala Harris và Tony Blinken gọi Tổng thống Putin là “tội phạm chiến tranh”, và “kẻ độc tài giết người” (murderous dictator). Việc lên án cá nhân Putin làm cho cuộc xung đột càng khó hòa giải.

Theo báo chí (New York Times), các biện pháp trừng phạt nặng nề của phương Tây làm nổi lên câu hỏi tại Washington và thủ đô các nước Châu Âu, liệu leo thang xung đột với Nga có dẫn đến việc “thay đổi chế độ” (regime change or collapse) mà Biden và các lãnh đạo Châu Âu rất thận trọng, không muốn đề cập tới. Đây là một ván cờ thế đầy rủi ro. Vào tháng 7/1941, Mỹ cấm vận dầu khí với Nhật, làm Tokyo mất nguồn nhiên liệu sống còn, nên Nhật phải chiếm các mỏ dầu của Indonesia và tấn công Trân Châu cảng (Pearl Harbor). 

Theo tạp chí Foreign Policy, bảy học giả trên thế giới đã tham gia trao đổi về chủ đề cuộc chiến tranh Ukraine sẽ tác động thế nào đến chính sách đối ngoại của Mỹ. Nga đã xâm lược Ukraine một tháng nay, và không quá lời nếu gọi đó là một biến chuyển của thế kỷ (epochal shift). Có thể nói đó là cuộc chiến tranh xâm lược toàn diện đầu tiên tại Châu Âu kể từ năm 1945. Dường như Trung Quốc đang xích lại gần Nga trong khi Mỹ và các đồng minh gắn kết hơn bao giờ hết, làm cho nước Đức thức tỉnh để tái vũ trang. (U.S. Grand Strategy After Ukraine, Anne-Marie Slaughter, Kishore Mahbubani, Stephen Walt, Toshihiro Nakayama, Shannon O’Neil, Raja Mohan, Robin Niblett, Foreign Policy, March 21, 2022).
Theo Niall Ferguson (Stanford) có 7 kịch bản xấu. (1) Nga không thể khuất phục được Kiev và Zelenskiy trong vòng ba hay bốn tuần(2) Các biện pháp trừng phạt không làm cho Nga suy sụp về kinh tế nghiêm trọng đến mức Putin phải bỏ cuộc; (3) Biden muốn thấy khủng hoảng kinh tế và khủng hoảng quân sự dẫn đến một cuộc đảo chính chống Putin; (4) Nguy cơ sụp đổ có thể xô đẩy Putin đến chỗ tuyệt vọng làm liều; (5) Trung Quốc khó có thể làm trung gian hòa giải; (6) Sự thiếu tập trung dài hạn góp phần làm các vấn đề phức tạp hơn; (7) Các hệ lụy khó lường gồm “lạm phát đình trệ” (stagflation) ngày càng nghiêm trọng. (Seven Worst-Case Scenarios From the War in Ukraine, Niall Ferguson, Bloomberg, April 3, 2022).

Tuy nhiên, Ferguson cho rằng cuộc chiến Ukraine khó có thể kéo dài. Một là theo quy luật các cuộc chiến tranh trước đây đã được khảo sát; Hai là Nga sắp hoàn thành việc bao vây các lực lượng Ukraine ở Donbas. Vì vậy, một lệnh ngừng bắn là khả thi trong mấy tuần tới, có thể vào tháng 5. Nhưng còn mất nhiều thời gian tìm kiếm hòa bình vì tình trạng “hòa bình mà không có hòa bình” còn kéo dài do có quá nhiều bạo lực để có thể đóng băng xung đột (frozen conflict). Theo Ferguson, Biden gọi Putin là “tội phạm chiến tranh” và muốn loại bỏ quyền lực của Putin có thể làm cho xung đột leo thang với nguy cơ khó kiểm soát.

Việt Nam và Biển Đông

Theo Derek Grossman (RAND), khả năng xảy ra xung đột giữa Trung Quốc và Việt Nam cao hơn là giữa Trung Quốc và Đài Loan. Điều đó có nghĩa là Việt Nam chứ không phải Đài Loan có nguy cơ trở thành miếng mồi ngon cho Trung Quốc xâm chiếm trong tương lai, cũng như Ukraine là miếng mồi ngon cho Nga xâm lược. Một sự cố trên biển Đông có thể lan tới đất liền, làm gián đoạn không khí hòa bình hiện nay trên biên giới Việt-Trung. Một kịch bản như vậy có nhiều khả năng hơn là Trung Quốc xâm chiếm Đài Loan. (Ukraine conflict echoes loudest in Vietnam, not Taiwan, Derek Grossman, Nikkei, March 21, 2022).

Có nhiều căn cứ thực tế ủng hộ lập luận của Grossman. Việt Nam không phải là thành viên của liên minh quân sự nào, không có hiệp ước phòng thủ chung với bất kỳ cường quốc nào. Nếu Trung Quốc tấn công Việt Nam thì không có nước nào can thiệp bảo vệ Việt Nam. Tuy Việt Nam mua rất nhiều vũ khí của Nga, nhưng hai nước không có hiệp ước an ninh chung. Gần đây, tuy quan hệ Mỹ-Việt phát triển mạnh nhưng vẫn là “đối tác toàn diện”, chưa phải là “đối tác chiến lược”, thua xa quan hệ Việt-Nga, Việt-Trung và Việt-Ấn.

Nếu xảy ra xung đột trên Biển Đông thì Việt Nam chỉ có thể tự mình đương đầu với Trung Quốc mà không thể cầu viện bất kỳ nước nào hỗ trợ. Trong khi đó, các chính phủ Mỹ từ trước đến nay, dù là Dân Chủ hay Cộng Hòa, đều ủng hộ Đài Loan trên cơ sở “Luật Quan hệ Đài Loan” (Taiwan Relations Act, 1/1979).  Gần đây, Tổng thống Joe Biden đã hai lần khẳng định Mỹ sẵn sàng bảo vệ Đài Loan nếu Trung Quốc tấn công quân sự. Mỹ đã cung cấp cho Đài Loan nhiều hệ thống vũ khí tối tân để răn đe và tự vệ chống lại Trung Quốc.

Theo SIPRI, hầu hết các loại vũ khí chủ yếu của Việt Nam đều mua của Nga, trong đó có 6 tàu ngầm lớp Kilo 636, 4 tàu hộ tống Gepard 3.9, 36 máy bay chiến đấu đa năng Su-30MK2, và 2 khẩu đội tên lửa Bastion để bảo vệ bờ biển. Từ 1995 đến 2021, Việt Nam đã nhập vũ khí tổng cộng 9,07 tỷ USD, trong đó của Nga là 7,4 tỷ USD (81,6%). (Will Vietnam Be Able to Wean Itself Off Russian Arms? Le Hong Hiep,Fulcrum, April 4, 2022).

Việt Nam là nước nhập khẩu vũ khí của Nga đứng thứ năm trên thế giới và đứng đầu khu vực Đông Nam Á. Nay Nga bị Mỹ và phương Tây cấm vận nên các nước mua vũ khí của Nga sẽ bị ảnh hưởng, nhất là Việt Nam. Vì vậy, Việt Nam cấp thiết phải đa dạng hóa nguồn cung cấp vũ khí, vì phụ thuộc vào một nguồn của Nga sẽ làm cho Việt Nam gặp nhiều rủi ro. Ví dụ, phụ tùng thay thế cho động cơ chiến hạm Gepard không còn vì nhà máy ở Ukraine đã bị phá hủy. Gần đây, khi Nga tăng cường quan hệ với Trung Quốc lại càng rủi ro. 

Để đa dạng hóa nguồn cung vũ khí không đơn giản, phải thay dần hệ thống vũ khí của Nga bằng vũ khí của các nước khác. Kế hoạch hiện đại hóa quân đội Việt Nam đã bị chững lại từ năm 2016. Ngân sách quốc phòng hạn hẹp nên việc mua vũ khí của các nước phương Tây cũng khó khăn, nếu chưa thiết lập đối tác chiến lược. Theo số liệu của SIPRI, vũ khí mua của Nga chiếm 90% giai đoạn 1995-2014, giảm còn 68,4% giai đoạn 2015-2021, trong khi của Israel là 13,7%,  Belarus là 5,7%, Hàn Quốc là 3,3%, Mỹ là 3%, và Hà Lan là 2,4%.

Bài học sau Ukraine

Theo Minxin Pei (Claremont McKenna), NATO rất thận trọng khi viện trợ cho Ukraine là do sợ chiến tranh hạt nhân với Nga. Bắc Kinh có thể rút kinh nghiệm để gia tăng kho vũ khí hạt nhân và đe dọa dùng vũ khí hạt nhân để răn đe Mỹ đừng can thiệp vào Đài Loan. Về kinh tế, Trung Quốc chắc nhận thấy Nga để một nửa dự trữ ngoại tệ ($300 tỷ) trong các ngân hàng phương Tây trước khi tấn công là một bài học mà Trung Quốc phải tránh. (A three pillar strategy to prevent war in East Asia China, Minxin Pei, Nikkei, April 4, 2022).

Về quân sự, Ukraine đã sử dụng có hiệu quả các loại súng chống tăng và chống máy bay là một bài học để lãnh đạo Đài Loan rút kinh nghiệm đầu tư vào các vũ khí cơ động này nhiều hơn là vào máy bay hiện đại rất tốn kém. Nhưng Ukraine cũng dạy cho thế giới một bài học là phải tìm cách ngăn chặn chiến tranh thế nào chứ không phải tìm cách thắng chiến tranh thế nào. Theo Minxin Pei, một chiến lược toàn diện để ngăn chặn chiến tranh ở Đông Á phải dựa trên “ba trụ cột”:  Một là phải răn đe quân sự có hiệu quả; Hai là phải biết tiếp cận đối phương về ngoại giao; ba là phải biết quản trị khủng hoảng để tránh rủi ro.

Gần đây, Elon Musk (chủ Tesla và SpaceX) đã dùng Twitter để “thách đấu tay đôi” với Tổng thống Putin. Tuy câu chuyện thách đấu có vẻ lãng mạn, nhưng kế hoạch Starlink là thật, có thể “biến điều không thể thành có thể”.  Elon Musk dự kiến sẽ phóng khoảng 12.000 vệ tinh lên quỹ đạo trái đất từ năm 2019 đến năm 2024, nhằm lắp đặt một mạng lưới vệ tinh khổng lồ gồm 3 lớp trên quỹ đạo tính từ mặt đất (340km, 550km, và 1,150km) để cung cấp các dịch vụ Internet vệ tinh tốc độ cao, chi phí thấp, trong mọi điều kiện thời tiết. 

Theo kế hoạch về Starlink, số vệ tinh trong tương lai sẽ tăng lên 42.000 cái để tạo thành một mạng Internet toàn cầu. Ngoài chức năng phục vụ viễn thông, các vệ tinh trên quỹ đạo thấp có giá trị quân sự cao, vì thời gian quay ngắn hơn và tổn thất truyền dẫn trong không gian nhỏ hơn, có thể đảm bảo băng thông liên lạc rộng hơn, với tốc độ truyền nhanh hơn và hiệu quả trinh sát cao hơn. Gần đây, tên lửa Falcon 9 đã đưa 60 vệ tinh vào quỹ đạo. Đây là lô vệ tinh thứ 8 mà một khi hoàn chỉnh, sẽ đem lại lợi thế quân sự rất lớn cho Mỹ.

Trong tương lai, Starlink sẽ được vận dụng để tác chiến trong không gian. Một số vệ tinh sẽ được bố trí thành hệ thống giám sát và cảnh báo sớm tên lửa của đối phương, được kết nối với hệ thống đánh chặn “THAAD”, hệ thống tên lửa “Aegis”, và các tàu khu trục lớp Arleigh Burke trên biển. Theo các thí nghiệm đánh chặn được mô phỏng, Mỹ có thể đánh chặn 350 tên lửa xuyên lục địa với tỷ lệ thành công rất cao. Hệ thống vệ tinh đó có thể cung cấp thông tin cho máy bay không người lái (drones) với tốc độ 610 megabit/giây. 

Không phải ngẫu nhiên mà tháng 12/2019, Mỹ đã quyết định thành lập Bộ tư lệnh Tác chiến Không gian (Space Operations Command) gồm 9 đơn vị (Deltas). Đây là lực lượng vũ trang độc lập thứ sáu bao gồm Lục quân, Hải quân, Thủy quân lục chiến, Cảnh sát biển và Không quân, nhằm bước đầu thiết lập vị thế độc lập của lực lượng vũ trụ. Thông qua các cuộc diễn tập quân sự bí mật và chiến đấu thực tế, các hoạt động vũ trụ của Mỹ đã được đẩy nhanh từ cấp chiến thuật lên cấp chiến lược, để cạnh tranh với Nga và Trung Quốc.

Trật tự thế giới mới

Theo Francis Fukuyama (Stanford) cuộc chiến Ukraine sẽ định hình lại tương lai của dân chủ tự do. Ông không hình dung “sự cáo chung của lịch sử” sẽ là một thế giới “không tưởng” (utopian) hay dự báo rằng “cả thế giới sẽ trở thành dân chủ” với “một lộ trình theo một đường thẳng” (straightforward, linear movement in that direction).  (We could be facing the end of “the end of history”, Megan Gibson, New Statesman, March 30, 2022).

Lúc này thế giới cần những người sáng suốt được trang bị vốn hiểu biết về lịch sử (historical insight) và cam kết với những giá trị tự do dân chủ để giúp thế giới vượt qua những trận chiến về tư tưởng (ideological battles). Francis Fukuyama là một trong số đó. Cuốn sách mới “Chủ nghĩa Tự do và Bất đồng” (Liberalism and Its Discontents, Mcmillan, March 2022) là một ví dụ, trong đó ông lập luận để bảo vệ tự do dân chủ và đa nguyên. (Moderation in the Name of Liberty is No Vice, John Halpin, Washington Monthly, April 3, 2022).

Fukuyama cho rằng sự suy thoái của chủ nghĩa tự do (Liberalism) bộc lộ qua sự trỗi dậy của các chế độ chuyên chế như Trung Quốc và Nga. Chủ nghĩa dân tôc đã thúc đẩy sự trỗi dậy của chủ nghĩa phi tự do (illiberalism). Bản chất của chủ nghĩa tự do làm cho nó dễ bị chỉ trích vì tính phổ quát (universalism) sẽ bất cập với các quốc gia (nation-states). Theo Putin, Ukraine không có bản sắc riêng để tách khỏi Nga và sẽ sụp đổ khi quân đội Nga tấn công. Nhưng Ukraine đã ngoan cường kháng cự vì người Ukraine có lý tưởng độc lập, tự do và dân chủ, không muốn sống trong một chế độ độc tài tham nhũng, bị áp đặt từ bên ngoài. 

Nga xâm lược Ukraine đã dẫn đến sự hỗn loạn và bạo lực. Lúc này có hai kịch bản khác nhau về tương lai. Nếu Putin thắng, đè bẹp được độc lập và dân chủ của Ukraine, thì thế giới sẽ quay lại thời kỳ chủ nghĩa dân tộc hiếu chiến và cực đoan, giống như đầu thế kỷ 20. Mỹ cung không phải ngoại lệ, vì những người dân túy như Donald Trump sẽ bắt chước phương pháp chuyên chế của Putin. Ngược lại, nếu Putin dẫn nước Nga đến thảm họa về quân sự và kinh tế, thì đó là cơ hội để rút ra bài học về chủ nghĩa tự do. Nếu quyền lực không bị kiểm soát bởi pháp luật, sẽ dẫn đến tại họa quốc gia và tái tạo ý tưởng về một thế giới tự do dân chủ.

Fukuyama dự báo chiến tranh Ukraine sẽ đem lại những hệ quả về về địa chính trị, trong đó Nga sẽ thua và điều này sẽ giúp phương tây thoát khỏi tình trạng suy thoái của nền dân chủ toàn cầu. Fukuyama biết rõ về Ukraine, vì đã đến thăm nhiều lần theo chương trình đào tạo phát triển lãnh đạo (Leadership Academy for Development) của Stanford. Theo Fukuyama, “ác mộng xấu nhất” là một thế giới mà Trung Quốc và Nga liên kết để Trung Quốc giúp Nga xâm chiếm Ukraine và Trung Quốc xâm chiếm Đài Loan. Nếu Mỹ và phương Tây không thể ngăn chặn được điều đó, thì đây chính là sự kết thúc của “sự cáo chung của lịch sử”.

Nguyễn Quang Di / Việt-Studies

Biến phòng áp mái thành resort tại gia

THỪA THIÊN – HUẾ -Do các tầng dưới cho thuê, gia chủ đã biến căn phòng áp mái trở thành nơi nghỉ dưỡng tại gia với không gian riêng tư, cây xanh, bể nước và nội thất tối giản.

Căn nhà nằm trên đường Nguyễn Bính, phường Xuân Phú, TP Huế có căn phòng áp mái rộng 50 m2.

Trước kia, phòng này làm kho chứa đồ và két nước. Do đóng vai trò không gian cách nhiệt giữa mái ngói và các tầng dưới nên nó vừa nóng, bức bí vừa bụi bặm. Nhiệm vụ của nhóm thiết kế là cải tạo không gian sao cho đủ tiện nghi mà vẫn chừa được chỗ cho kho đồ.

Hướng của nhà gần như chính Đông. Để tận dụng hướng gió tốt và tăng cường đối lưu không khí cho căn phòng, mảng tường tam giác phía trước áp mái được đập bỏ.

Khu vực phía trước của áp mái thành nơi đón gió. Đây cũng là chỗ gia chủ trồng cây, thư giãn. Bể nước nhỏ góp phần tạo cảnh quan và điều hòa không khí.

Bên trong, nội thất được thiết kế theo tiêu chí tối giản để tạo sự thông thoáng và tối ưu diện tích. Khu vực tiếp khách nằm giữa áp mái, vừa là chỗ sinh hoạt chung của gia đình vừa là nơi tiếp khách. Các hộc kệ trên tường tăng diện tích lưu trữ đồng thời trang trí cho bức tường.

Phòng ngủ đặt sau phòng khách, ngăn cách bằng hệ rèm.

Để có lối gió thoát ra cho căn phòng, nhóm thiết kế tạo một khe cửa chớp phía sau phòng ngủ. Khe cửa chớp này cũng lấy thêm ánh sáng ở mức độ vừa phải cho khu vực nghỉ ngơi.

Diện tích lưu trữ được tăng thêm bằng cách tích hợp nhiều ô, hộc bên dưới giường.

Nội thất ít chi tiết và sử dụng các gam màu sáng giúp không gian trông rộng rãi, sáng sủa hơn.

Các giải pháp cải tạo biến căn áp mái thành không gian sống thoáng đãng, vừa có cây xanh vừa có mặt nước như resort cho gia chủ.

Do vị trí, căn áp mái cũng đem lại sự riêng tư hơn các tầng khác, đem tới cho gia chủ tổ ấm bình yên để thoát khỏi sự nhộn nhịp của cuộc sống sau mỗi ngày đi làm về.

Công trình hoàn thiện năm 2022.

Minh Trang / Ảnh: Hoàng Lê /Thiết kế: TON Architects

Hoàng đế Lê Ngọa Triều là ai và có thật xấu xa như trong sử sách?

Trong tâm trí người Việt Nam, Lê Long Đĩnh (hay Lê Ngọa Triều) là ông vua xấu xa đồi bại nhất trong lịch sử dân tộc. Có phải như vậy không?

Ông vua bị “đóng đinh” trong lịch sử

Học giả Trần Trọng Kim đã đúc kết toàn bộ sự nghiệp của ông vua cuối cùng nhà tiền Lê – Lê Long Đĩnh (Lê Ngọa Triều) bằng một đoạn sau đây trong Việt Nam sử lược: “Long Đĩnh là người bạo – ngược, tính hay chém giết, ác bằng Kiệt, Trụ ngày xưa.

Khi đã giết anh rồi, lên làm vua thường cứ lấy sự giết người làm trò chơi: có khi những tù phạm phải hình, thì bắt lấy rơm tẩm dầu quấn vào người rồi đốt sống; có khi bắt tù trèo lên cây rồi ở dưới sai người chặt gốc cho cây đổ; có khi bỏ người vào sọt rồi đem thả xuống sông.

Hình ảnh hoàng đế Lê Long Đĩnh róc mía trên đầu nhà sư.

Làm những điều ác như thế thì lấy làm thích chí. Một hôm lấy mía để lên đầu nhà sư mà róc vỏ, rồi thỉnh – thoảng giả tảng nhỡ tay bổ dao vào đầu sư chảy máu ra, trông thấy thế làm vui cười. Còn khi ra buổi chầu, có ai tấu sớ điều gì thì cho những thằng hề nói khôi – hài hay là nhại tiếng làm trò.

Long Đĩnh làm vua được 2 năm đổi niên – hiệu là Cảnh – thụy (1008-1009). Sang năm sau là năm Kỷ Dậu (1009) thì mất, làm vua được 4 năm, thọ 24 tuổi.

Vì lúc sống dâm-dục quá độ, mắc bệnh không ngồi được, đến buổi chầu thì cứ nằm mà thị triều, cho nên tục gọi là Ngọa-triều”.

Việt Nam sử lược là cuốn sách lịch sử Việt Nam đầu tiên viết bằng chữ quốc ngữ, được biên soạn rất công phu, giá trị lớn nhất của nó là hệ thống lại toàn bộ lịch sử nước nhà (cho đến thời Pháp thuộc) một cách súc tích, dễ hiểu, bởi vậy đây là cuốn sách lịch sử được phổ cập rộng lớn nhất trong thế kỷ 20.

Nhiều thế hệ người Việt Nam tiếp cận một cách hệ thống lịch sử nước nhà chủ yếu thông qua cuốn sách này. Với đoạn sử phổ cập đó, Lê Long Đĩnh được “đóng đinh” trong tâm trí người Việt Nam là ông vua gian ác đồi bại nhất trong lịch sử. Tất cả các sách giáo khoa lịch sử từ đó đến nay cũng đều mô tả Lê Long Đĩnh đúng như vậy.

Nhưng đoạn viết về Lê Long Đĩnh trong Việt Nam sử lược và trong các sách giáo khoa lịch sử sau này, là lược chép lại từ Đại Việt sử ký toàn thư và một số cuốn sử cũ khác viết bằng chữ Hán. Mà Đại Việt sử ký toàn thư chép về Lê Long Đĩnh không chỉ có như vậy.

Người đầu tiên thỉnh kinh Phật về nước

Trong một lần trao đổi về lịch sử Phật giáo, một vị thiền sư nhắc rằng, Lê Long Đĩnh là ông vua đầu tiên cử người đi lấy kinh Đại Tạng cho Phật giáo, rằng sư Vạn Hạnh, thiền sư Khuông Việt Ngô Chân Lưu cũng như các cao tăng khác thời đó đều được Lê Long Đĩnh rất trọng vọng… Nghe quá lạ so với những gì mà mình được học và vì thế chúng ta cần lật giở những trang sử có liên quan đến Lê Long Đĩnh.

Trong Việt Nam Phật giáo sử lược (in lần đầu năm 1943), thiền sư Thích Mật Thể viết: “Niên hiệu Ứng Thiên thứ 14 (1008), sau khi nước ta đã hòa với Tống rồi, vua Đại Hành sắc ông Minh Xưởng và ông Hoàng Thành Nhã sang sứ nước Trung Hoa, cống hiến đồ thô sản và xin vua Tống ban cho bộ “Cửu kinh” và “Đại Tạng kinh”. Vua Tống trao cho những bộ ấy và cho sứ giả đưa về. Đó là lần đầu tiên nước ta cho người sang cầu kinh bên Trung Hoa vậy”.

Do nhầm lẫn hoặc cũng có thể do ghét Lê Long Đĩnh, thiền sư Thích Mật Thể đã viết đoạn này không đúng, vì Lê Đại Hành mất năm 1005. Lê Long Đĩnh làm vua từ năm 1006 và đến năm 1008 vẫn giữ niên hiệu Ứng Thiên của vua cha. Đại Việt sử ký toàn thư chép như sau: “Đinh Mùi/Ứng Thiên/năm thứ 14 [1007], (Vua vẫn dùng niên hiệu Ứng Thiên; Tống Cảnh Đức năm thứ 4). Mùa xuân, (vua Lê Long Đĩnh) sai em là Minh Xưởng và Chưởng thư ký là Hoàng Thành Nhã dâng tê ngưu trắng cho nhà Tống, xin kinh Đại Tạng”.

Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục cũng chép: “Đinh Mùi, năm thứ 14 (1007)…  Nhà vua (Lê Long Đĩnh) sai Minh Xưởng và chưởng thư ký là Hoàng Thành Nhã đem con tê trắng sang biếu nhà Tống, dâng biểu xin cửu kinh và kinh sách Đại Tạng. Nhà Tống ưng thuận cho cả”. Như vậy “lần đầu tiên nước ta cho người sang cầu kinh bên Trung Hoa” chính là do vua Lê Long Đĩnh.

“Cửu kinh” gồm Kinh Dịch, Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Lễ, Kinh Xuân Thu, Hiếu Kinh, Luận Ngữ, Mạnh Tử  Chu Lễ là 9 bộ sách vĩ đại nền tảng của văn minh Trung Hoa lần đầu tiên “nhập” vào nước ta là do Lê Long Đĩnh lấy về. Còn kinh Đại Tạng là gì? Đó là Đại Tạng Kinh chữ Hán – bảo vật vô giá của Phật giáo và của văn hóa thế giới. Bộ sách đó, theo lịch sử Phật giáo, là một bộ sách vĩ đại được rất nhiều thế hệ các cao tăng Trung Hoa vượt qua biết bao gian truân khổ ải dày công thu thập, sưu tầm và dịch thuật suốt 1.000 năm, từ thế kỷ thứ nhất đến cuối thế kỷ thứ 10 (đời Tống Thái Tổ) mới in thành sách lần đầu tiên gồm 5.000 quyển (riêng việc khắc bản phải mất 12 năm).

Bộ sách đó không chỉ là tổng vựng các kinh sách Phật giáo mà còn hàm chứa rất nhiều lĩnh vực triết học, lịch sử, văn học, nghệ thuật, thiên văn, toán học, y dược… Một ông vua lần đầu tiên biết đem những di sản vĩ đại như vậy về nước để xây dựng, phát triển nền văn hóa dân tộc, liệu có thể gọi là hôn quân? Và một ông vua đã trực tiếp sai em mình đi xin kinh sách về cho Phật giáo, ông vua đó có thể nào “lấy mía để trên đầu nhà sư mà róc”?

“Tư duy kinh tế”

Lê Long Đĩnh là ông vua biết chỉnh đốn triều chính. Một năm sau khi lên ngôi ông đã “Sửa đổi quan chế và triều phục của các quan văn võ và tăng đạo, theo đúng như nhà Tống” (theo Đại Việt sử ký toàn thư). Nhưng không chỉ có vậy. Đại Việt sử ký toàn thư còn chép: “Kỷ Dậu, /Cảnh Thụy/ năm thứ 2 (1009)… Vua (Lê Long Đĩnh) lại xin được đặt người coi việc tại chợ trao đổi hàng hóa ở Ung Châu, nhưng vua Tống chỉ cho mua bán ở chợ trao đổi hàng hóa tại Liêm Châu và trấn Như Hồng thôi”.

Thế kỷ thứ 11, không chỉ nước ta mà hầu khắp thế giới, kinh tế đều tự cấp tự túc. Phải có một “tư duy kinh tế” vượt xa thời đại mới biết “xin đặt người coi việc tại chợ trao đổi hàng hóa ở Ung Châu”, tức là sâu trong nội địa Trung Quốc, việc đó giống như việc đặt Văn phòng đại diện thương mại ở nước ngoài bây giờ. “Tư duy kinh tế” đó mãi mấy trăm năm sau mới được biết đến ở phương Tây. Một hôn quân có nghĩ ra được điều này không?

Đại Việt sử ký toàn thư chép tiếp: “(1009)… Vua đi Ái Châu, đến sông Vũ Lung. Tục truyền người lội qua sông này phần nhiều bị hại, nhân thế vua sai người bơi lội qua lại đến ba lần, không hề gì. Xuống chiếu đóng thuyền để ở các bến sông Vũ Lung, Bạt Cừ, Động Lung bốn chỗ để chở người qua lại”.  Cũng trong năm 1009: “Bọn Ngô đô đốc, Kiểu hành hiến dâng biểu xin đào kênh, đắp đường và dựng cột bia ở Ái Châu. Vua xuống chiếu cho lấy quân và dân ở châu ấy đào đắp từ cửa quan Chi Long qua Đỉnh Sơn đến sông Vũ Lung” (sách đã dẫn). “… Đến Hoàn Giang, sai Phòng át sứ là Hồ Thủ Ích đem hơn 5 nghìn quân của châu Hoan Đường, sửa chữa đường từ sông Châu Giáp đến cửa biển Nam Giới để quân đi cho tiện” (sách đã dẫn).

Rõ ràng chỉ mấy tháng trước khi chết (Lê Long Đĩnh chết vào tháng 10 năm đó), Lê Long Đĩnh còn chăm lo việc đào kênh, mở mang đường sá và đến tận nơi xem xét rồi xuống chiếu đóng thuyền bè đi lại cho dân. Một ông vua suốt ngày ham mê tửu sắc không đi lại được đến mức phải “ngọa triều”, ông vua đó có thể làm được những chuyện có ý nghĩa như vậy không?

Không ngồi được sao 6 lần cầm quân đánh giặc?

Ngoài những chuyện lớn nói trên, Lê Long Đĩnh còn nhiều lần cầm quân dẹp giặc. Cũng theo Đại Việt sử ký toàn thư, ngay trong năm đầu tiên làm vua: “Ngự Bắc Vương cùng Trung Quốc Vương chiếm trại Phù Lan làm phản. Vua thân đi đánh”. Tiếp đó: “… đem quân đánh Ngự Man Vương ở Phong Châu. Ngự Man Vương phải chịu hàng… Từ đấy về sau các vương và giặc cướp đều hàng phục cả” (sách đã dẫn).  Và giữa lúc đánh trại Phù Lan “chợt thấy trạm báo tin là giặc Cử Long vào cướp đã đến cửa biển Thần Đầu (nay là cửa biển Thần Phù). Vua về đến sông Tham đi sang Ái Châu để đánh giặc Cử Long” (sách đã dẫn).

Năm đó Lê Long Đĩnh 3 lần thân chinh dẹp loạn. Năm 1008 “Vua thân đi đánh hai châu Đô Lương, Vị Long” (sách đã dẫn). Tiếp đó “lại tự làm tướng đi đánh Hoan Châu và châu Thiên Liễu” (sách đã dẫn). Và tháng 7 cùng năm “vua thân đi đánh các châu Hoan Đường, Thạch Hà” (sách đã dẫn). Như vậy là chỉ trong 4 năm làm vua, Lê Long Đĩnh đã 6 lần trực tiếp làm tướng cầm quân ra trận, lần cuối cùng chỉ cách 2 tháng trước khi ông mất. Cầm quân đánh giặc liên miên như vậy phải là một người cường tráng, người “dâm dục quá độ, mắc bệnh không ngồi được” sao có thể làm nổi ?

Sự thật hay lời đồn?

Về chuyện Lê Long Đĩnh giết anh để lên làm vua cũng cần xem xét. “Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Sách Dã sử chép rằng: Đại Hành băng, Trung Tông vâng di chiếu nối ngôi. Long Đĩnh làm loạn, Trung Tông vì anh em cùng mẹ không nỡ giết, tha cho. Sau Long Đĩnh sai bọn trộm cướp đêm trèo tường vào cung giết Trung Tông.” (sách đã dẫn).

Chúng ta thấy gì trong đoạn này? Thứ nhất, chuyện này Đại Việt sử ký toàn thư chép lại từ “Dã sử”. Dã sử có thể tin được nếu có căn cứ để đối chiếu hoặc nó hợp logic, nếu không nó chỉ có giá trị như một lời đồn. Thứ hai, đã là dã sử mà còn nói “Long Đĩnh sai bọn trộm cướp đêm trèo tường vào cung giết Trung Tông”. Quy cho người khác tội chủ mưu giết người thì phải có chứng cứ. Ai làm chứng và tài liệu nào chứng minh việc Lê Long Đĩnh “sai bọn trộm cướp”? Chắc chắn là không có ai cả và không có bất cứ tài liệu nào. Một lời đồn đã là không có cơ sở, một lời đồn nói về một việc không thể có chứng cứ càng không có cơ sở.

Vả lại, theo Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục: “Khi vua Long Việt bị giết, bầy tôi đều chạy trốn cả, chỉ có Điện tiền quân Lý Công Uẩn ôm thây vua mà khóc. Long Đĩnh cho là trung nghĩa cất lên làm chức Tứ sương quân phó chỉ huy sứ”. Giết vua, giết anh là bất trung bất nghĩa. Kẻ bất trung bất nghĩa khó mà trọng dụng được người trung nghĩa. Vì vậy việc Lê Long Đĩnh giết anh chỉ nên coi cùng lắm là một “nghi án” mà thôi, không nên đem ra làm một sự thật dạy cho học trò. Cũng như cái chết của Lê Long Đĩnh, Ngô Thì Sĩ chép trong Đại Việt sử ký tiền biên như sau: “Lý Thái Tổ rất căm phẫn trước tội ác giết anh cướp ngôi của Khai Minh Vương (tức Lê Long Đĩnh), nhân lúc Khai Minh Vương bệnh tật, sai người vào đầu độc giết đi rồi giấu kín việc đó, nên sử không được chép”. Lời đó của Ngô Thì Sĩ chúng ta chưa bao giờ coi là sự thật cả, sao lại coi việc Lê Long Đĩnh giết anh là sự thật

MA/DÂN ViỆT

Khu trung tâm đáng sống nhất Việt Nam: Đường rộng thênh thang, một bên là biển ngút ngàn

Khu trung tâm đáng sống nhất Việt Nam: Đường rộng thênh thang, một bên là biển ngút ngàn
Sau khi hoàn thiện cải tạo, thành phố này đang ngày càng tân tiến, được nhận định là một trong những nơi đáng sống nhất miền Bắc Việt Nam.

Bên cạnh việc bảo tồn cảnh quan và sinh vật thiên nhiên, tu sửa và nâng cấp cơ sở hạ tầng các thành phố du lịch cũng đang ngày càng được chú trọng. Sự hiện đại, khang trang mang đến diện mạo mới cho địa điểm, thu hút lượng lớn khách du lịch trong và ngoài nước, điển hình như sự lột xác của Đà Nẵng, Phú Quốc và gần nhất là Hạ Long. Một bức ảnh chứng minh thành tựu của việc xây dựng & phát triển đô thị tại thành phố trung tâm của Quảng Ninh đang viral mạnh mẽ trên MXH:

Khu trung tâm đáng sống nhất Việt Nam: Đường rộng thênh thang, một bên là biển ngút ngàn - Ảnh 1.

Bức ảnh ngã năm thành phố Hạ Long – khu vực trung tâm “nhất của nhất” tại tỉnh Quảng Ninh trong một ngày rất đỗi bình thường (Ảnh: Hạ Long thả gió)

Ngã năm trung tâm thành phố hạ Long gồm 3 con đường đổ về: Lê Thánh Tông, Trần Hưng Đạo, 25/4. Giữa ngã năm là Cột đồng hồ cùng đài phun nước. Bức ảnh được chụp từ một toà nhà cao tầng trên đường Trần Hưng Đạo, có thể nhìn bao trọn cả ngã năm và vịnh Hạ Long đằng xa. Sự hiện đại, thông thoáng của khu vực ngã năm cùng cảnh biển xanh mát tạo thành một tổng thể ngoạn mục.

Một số phản hồi của netizen:

– “Lần nào ra Hạ Long cũng đi qua đây với đường bao biển để ngắm, đẹp thực sự”.

– “Khu trung tâm lại ngay sát biển, nơi đáng sống nhất miền Bắc là đây”.

– “View đẹp nhất khu vực rồi, chỗ này mua được nhà chắc khó lắm”.

– “Đích thị là khu trung tâm đáng sống, đường xá thì thênh thang thế này”.

Khu trung tâm đáng sống nhất Việt Nam: Đường rộng thênh thang, một bên là biển ngút ngàn - Ảnh 3.

Một góc nhìn khác ra ngã năm vào buổi tối, lên đèn không quá lung linh (Ảnh: Mai Văn Long)

Ngoài khu vực ngã năm, Hạ Long những năm gần đây liên tục có nhiều công trình nâng cấp diện mạo thành phố, tiêu biểu gần đây phải kể đến đường bao biển Trần Quốc Nghiễn, mới được lưu thông vào tháng 9/2019. Con đường dài 1,2km, một bên bao trọn núi bài thơ, một bên là vịnh Hạ Long bao la, chạy dọc kết nối vào khu vực trung tâm qua Cột đồng hồ, bến Bạch Đằng, các khu trung tâm thương mại và đô thị lớn…

Khu trung tâm đáng sống nhất Việt Nam: Đường rộng thênh thang, một bên là biển ngút ngàn - Ảnh 5.
Khu trung tâm đáng sống nhất Việt Nam: Đường rộng thênh thang, một bên là biển ngút ngàn - Ảnh 6.
Khu trung tâm đáng sống nhất Việt Nam: Đường rộng thênh thang, một bên là biển ngút ngàn - Ảnh 7.
Khu trung tâm đáng sống nhất Việt Nam: Đường rộng thênh thang, một bên là biển ngút ngàn - Ảnh 8.

Con đường rộng thênh thang, có cả phần vỉa hè đi bộ lớn để người dân đi dạo ngắm cảnh vịnh

Nguồn: Tổng hợp

Tổng thống Zelensky dự đoán về Ukraine thời kỳ hậu chiến

Tổng thống Zelensky dự đoán về Ukraine thời kỳ hậu chiến

Tổng thống Ukraine Zelensky.

Tổng thống Ukraine Zelensky cho biết ông muốn đất nước mình trở thành một nước “Israel lớn” với bộ mặt riêng của mình sau cuộc tấn công của Nga kết thúc.

Ông nhấn mạnh an ninh có thể là vấn đề chính của Ukraine thời kỳ hậu chiến.

Trong các bình luận với phương tiện truyền thông địa phương được đăng lên trang web chính thức của tổng thống hôm 5/4, ông Zelensky đã nhấn mạnh về tầm nhìn của ông về tương lai sau xung đột Ukraine. Trong đó bao gồm việc có lực lượng vũ trang ở “tất cả các tổ chức, siêu thị, rạp chiếu phim.. sẽ có người mang vũ khí”.

Ở Israel, hình ảnh người dân, người định cư và binh lính được trang bị vũ khí là điều phổ biến…

Ông Zelensky là người gốc Do Thái. Đã nhiều lần ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì quan hệ chặt chẽ với Israel, quốc gia mà ông ca ngợi là hình mẫu của Ukraine.

“Tôi chắc chắn an ninh của chúng tôi sẽ là vấn đề số 1 trong 10 năm tới” – ông Zelensky nói, bác bỏ ý kiến cho rằng Ukraine thời hậu chiến sẽ mô phỏng một nền dân chủ tự do của châu Âu với hình mẫu là thụy sĩ. Ông cho rằng người dân Ukraine “sẽ là đội quân vĩ đại của chúng tôi”.

Theo Tổng thống Zelensky, Ukraine sẽ không hoàn toàn tự do theo kiểu châu Âu, mà “sẽ đến từ sức mạnh của mỗi ngôi nhà, mỗi công trình, mỗi con người”.

Israel đã nổi lên như một nhà hòa giải trong nỗ lực chấm dứt chiến tranh, do có mối quan hệ tốt đẹp với cả Nga và Ukraine.

Theo Giáo dục & Thời Đaii

Việt Nam lần đầu tiên có 7 tỷ phú trong danh sách của Forbes


Việt Nam có 7 tỷ phú trong danh sách của Forbes năm nay, trong đó chủ tịch Vingroup Phạm Nhật Vượng tiếp tục là người giàu nhất Việt Nam.
Việt Nam có 7 tỷ phú trong danh sách của Forbes năm nay, trong đó chủ tịch Vingroup Phạm Nhật Vượng tiếp tục là người giàu nhất Việt Nam.

Tạp chí Forbes của Mỹ vừa công bố danh sách các tỷ phú giàu nhất thế giới trong năm 2022, trong đó Việt Nam có 7 tỷ phú, con số nhiều nhất từ trước tới nay, dù đại dịch và chiến tranh đã ảnh hưởng đến thế giới trong năm qua.

Tỷ phú Phạm Nhật Vượng, chủ tịch Vingroup – tập đoàn sở hữu cả hãng xe VinFast, vẫn là người giàu nhất Việt Nam, trong khi quốc gia Đông Nam Á có thêm một tỷ phú xuất hiện trong danh sách của Forbes năm nay – Chủ tịch Nova Group Bùi Thành Nhơn. Trong số 7 tỷ phú của Việt Nam, ông Vượng là người duy nhất có trị giá tài sản bị sụt giảm.

Với khối tài sản trị giá 6,2 tỷ USD, giảm 1,1 tỷ USD so với năm ngoái, ông Vượng tụt xuống hạng 411 trong danh sách năm nay, từ hạng 344 trong danh sách năm 2021.

Ông Vượng, người khởi nghiệp bằng việc kinh doanh mì ăn liền ở Ukraine vào thập niên 1990 trước khi về đầu tư vào lĩnh vực bất động sản rồi sau đó mở rộng sang các lĩnh vực khác ở Việt Nam, là tỷ phú đầu tiên của Việt Nam lọt vào danh sách của Forbes với tổng tài sản trị giá 1,5 tỷ USD trên hạng 974 vào năm 2013.

Chủ tịch tập đoàn thép Hòa Phát Trần Đình Long là người giàu thứ 2 ở Việt Nam với khối tài sản trị giá 3,2 tỷ USD, đứng thứ 951. Cách đây 5 năm, khối tài sản của ông Long chỉ có 1,3 tỷ USD và vị chủ tịch của Hòa Phát bị loại khỏi sanh sách tỷ phú của Forbes trong 2 năm trước khi trở lại và đứng vị trí 1.444 trong danh sánh năm 2021.

Bà Nguyễn Thị Phương Thảo, CEO của hãng hàng không giá rẻ VietJet Air, tiếp tục là nữ tỷ phú duy nhất của Việt Nam được Forbes vinh danh. Bà Thảo, cũng là nữ tỷ phú tự thân đầu tiên của Việt Nam, đứng ở vị trí thứ 984 với khối tài sản trị giá 3,1 tỷ USD, tương đương với mức năm 2018 trước khi bị sụt giảm trong 3 năm sau đó. Đây là lần thứ 6 bà Thảo lọt vào danh sách các tỷ phú của Forbes.

Cả ông Vượng, ông Long và bà Thảo đều nằm trong Top 1.000 người giàu nhất hành tinh.

Ông Nhơn, một tỷ phú bất động sản, lần đầu tiên lọt vào danh sách những người giàu nhất thế giới của Forbes năm nay. Với khối tài sản trị giá 2,9 tỷ USD, nhà sáng lập kiêm chủ tịch Nova Group và cũng là chủ tịch hội đồng quản trị Tập đoàn đầu tư Địa ốc NovaLand, được xếp hạng 1.053.

Các tỷ phú còn lại của Việt Nam, đã xuất hiện trong danh sách của Forbes từ năm ngoái, còn gồm có Chủ tịch Techcombank Hồ Hùng Anh, Chủ tịch Masan Nguyễn Đăng Quang, và Chủ tịch Thaco Trần Bá Dương, lần lượt với khối tài sản trị giá 2,3 tỷ USD trên hạng 1,341, 1,9 tỷ USD trên hạng 1.579, và 1,6 tỷ USD trên hạng 1.818.

Phương pháp được Forbes lựa chọn để đưa vào danh sách các tỷ phú là đánh giá quy mô tài sản của một cá nhân dựa trên giá trị cổ phiếu và tỷ giá hối đoái tính đến ngày 11/3.

Mỹ vẫn dẫn đầu thế giới với 735 tỷ phú với tổng giá trị tài sản lên đến 4.700 tỷ USD, trong đó Elon Musk, người sáng lập và giám đốc điều hành Tesla và SpaceX, là tỷ phú giàu nhất thế giới với 219 tỷ USD.

Jeff Bezos, nhà sáng lập Amazon, đứng thứ 2 với 171 tỷ USD trong tổng giá trị tài sản. Bernard Arnault là tỷ phú duy nhất không phải người Mỹ nằm trong Top 5 những người giàu nhất thế giới trong danh sách của Forbes năm nay. Tỷ phú người Pháp, hiện đang cai quản đế của 70 nhãn hàng thời trang và bán lẻ, có tổng giá trị tài sản lên tới 158 tỷ USD. Đứng thứ 4 và thứ 5 lần lượt là tỷ phú Bill Gates, người sáng lập Microsoft, và Warren Buffett, một trong những nhà đầu tư tài chính thành công nhất mọi thời đại, với giá trị tài sản lần lượt là 129 tỷ USD và 118 tỷ USD.

THeo VOA

Cuộc chiến xâm lược Ukraine của Nga đặt ra vấn đề về thay đổi trong ý thức hệ

Bài phân tích của TS. Phạm Quý Thọ

Cuộc chiến xâm lược Ukraine của Nga đặt ra vấn đề về thay đổi trong ý thức hệ

Hình minh hoạ: Lính Ukraine mang quan tài một người lính Ukraine hy sinh trong cuộc chiến chống Nga xâm lược hôm 3/4/2022 Reuters

Thế giới loài người cần có các thái cực theo đó các quốc gia tập hợp lại dựa trên hệ tư tưởng nhất định, hình thành phe phái đối lập để cạnh tranh và phát triển. Thế kỷ 20 ghi đậm thời kỳ lịch sử lưỡng cực với các vệ tinh xoay quanh: chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội. Năm 1917 với cuộc cách mạng tháng 10 Nga ghi dấu mốc của sự hình thành mô hình Xô – Viết với ý thức hệ chủ nghĩa xã hội, tồn tại hơn 70 năm cho đến khi sụp đổ vào đầu những năm 1990. Còn lại đơn cực phương Tây do Mỹ dẫn đầu với các giá trị phổ quát về tự do, dân chủ và nhân quyền khiến thế giới rơi vào trạng thái bất ổn thường xuyên ở nhiều khu vực, lãnh thổ và quốc gia. Đây là sự thách đố loài người nói chung, các quốc gia, giới tinh hoa, các nhà tư tưởng nói riêng tìm kiếm các phương thức khoả lấp khoảng trống ý thức hệ mênh mông và kéo dài tới nay nhưng vẫn không thể.

Cuộc chiến tranh với Ukraina do Vladimir Putin phát động ngày 24/2/2022, một sự kiện nổi bật hiên nay, mang tầm quốc tế phản ánh tham vọng của cường quốc đòi lại vị thế đã mất khi mô hình Xô-viết sụp đổ, bởi vì ông ta hiểu rằng đứng sau cuộc xâm lược Ukraina, một quốc gia đang trong quá trình tìm bản sắc hướng tới dân chủ, là những đòi hỏi về an ninh, nhưng thực chất là đối đầu với NATO và EU, Mỹ và phương Tây. Tuy nhiên, tham vọng này không thể khoả lấp khoảng trống ý thức hệ vốn có nguồn gốc từ thời chiến tranh lạnh, nhưng đang làm bộc lộ rõ hơn những gì cần thay đổi để hướng tới trật tự thế giới mới và cho Việt Nam.

Trước hết, khát vọng quyền lực được nuôi dưỡng ở những cá nhân trong những cường quốc và dựa trên sự kích động chủ nghĩa dân tộc thường là khởi nguồn của các cuộc chiến tranh và, đối với cuộc xâm lược vào Ukraina là Putin và nước Nga.

Như đã biết, sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991 Boris Yeltsin (1931– 2007, tiếng Nga: Борис Ельцин), cố Tổng thống Liên bang Nga đầu tiên, không ủng hộ mô hình Xô-viết, nhưng đã ấp ủ khát vọng vị thế “xứng đáng” của nước Nga trong trật tự thế giới mới. Sau các thử nghiệm về sự kế vị năm 1999, Vladimir Putin, xuất thân từ Cơ quan An ninh KGB, đã được lựa chọn, “hội tụ” khả năng để thực hiện “xứ mệnh” cường quốc Nga. Trong thời gian nắm quyền, Putin đã có quá trình chuẩn bị mọi mặt, từ tiềm lực kinh tế và quân sự, cũng như thử thách phương Tây trước khi phát động xâm lược Ukraina. Ông ta thể hiện sức mạnh khi đè bẹp ly khai ở cộng hoà Chechnya năm 2000, chiếm Nam Ossetia năm 2008, cho đến việc sáp nhập bán đảo Crimea (tiếng Nga: Крым) năm 2014. Ngày 2/3 ở Moskva Putin vừa rầm rộ tổ chức kỷ niệm tám năm sự kiện này trong khi chiến tranh vẫn đang diễn ra khốc liệt!

Kích động chủ nghĩa dân tộc dẫn đến sự thù hằn dân tộc và, nguy hiểm hơn khi nó dựa vào lý thuyết mang tư tưởng cực đoan và mang nguồn gốc ý thức hệ. Âm mưu và hành động của Putin chịu ảnh hưởng bởi lý thuyết về nền tảng của một “đế chế Âu-Á”, mà Alexander Dugin (tiếng Nga: Александр Дугин) là đại diện nổi bật “hiếu chiến”, một chính trị gia cực hữu thân cận với Putin. Dugin tán thành quan điểm của chủ nghĩa phát xít và đã xây dựng lý thuyết này, được cho là nền tảng tư tưởng của các hành động có khả năng chống lại thế giới phương Tây do Hoa Kỳ lãnh đạo. Tư tưởng này của Dugin chịu ảnh hưởng bởi các lý thuyết địa chính trị “cực đoan” và dự đoán về quan hệ phức tạp Nga – Ukraina không tránh khỏi dẫn tới xung đột, tất cả đều hướng tới sự thống nhất của các dân tộc nói tiếng Nga trong một quốc gia duy nhất thông qua việc cưỡng bức chia cắt lãnh thổ của các nước cộng hòa trước đây thuộc Liên bang Xô-Viết. Nó “phù hợp với khoảng trống ý thức hệ” sau sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản.” Về cuộc chiến tranh Nga – Ukraina, Dugin thẳng thừng tuyên bố đó “chính xác là “cuộc chiến với trật tự tự do”.

Hai là, sự phản kháng của Ukraina, sự thống nhất của EU, Mỹ và phương Tây nói chung, sự phản đối của cộng đồng quốc tế là những “bất ngờ”, không lường hết đối với Putin, phản ánh về mức độ và tính chất phi nghĩa của cuộc xâm lược.

Về Ukraina, Putin khăng khăng rằng ở đó chính phủ tham nhũng và thối nát, đang quân sự hoá, phát xít hoá và “bài Nga” ông ta sẽ được “chào đón” và, hơn thế với sức mạnh quân sự ông ta sẽ nhanh chóng đè bẹp Kyiv. Thực tế sau hơn một tháng tiến hành “chiến dịch quân sự đặc biệt” cho thấy quân đội Nga đang sa lầy. Sự thiệt hại về quân lực, phương tiện chiến tranh, bế tắc chiến lược khiến mục tiêu xâm lược thu hẹp. Sự kháng cự của quân đội Ukraina được ca ngợi, Tổng thống Zelenskyy từ “diễn viên hài” đã trở thành anh hùng…

Liên Âu (EU), Mỹ và phương Tây trong con mắt Putin là sự áp đặt các giá trị tự do cho các nước khác và sự ngạo mạn của Mỹ, chia rẽ vì lợi ích và yếu đuối, chậm chạp quyết định các vấn đề hệ trọng vì bản chất dân chủ. Bởi vậy, Putin đã răn đe vũ khí hạt nhân nếu can thiệp vào cuộc chiến do ông ta khởi xướng. Trái với suy nghĩ này, các nước EU, lúc đầu bị bất ngờ, nhưng đã “thức tỉnh” về cách “ứng xử” với cuộc xâm lược. Phương Tây, Mỹ, các nước G7 và NATO đã thống nhất hơn “chấp nhận rủi ro” không chỉ về kinh tế, nhanh chóng hơn trong quyết định trừng phạt “chưa từng thấy” với nước Nga và Putin, viện trợ vũ khí, cứu trợ nhân đạo, tăng cường phòng thủ chung, đối phó với đe doạ hạt nhân và ngừng cung cấp khí đốt, dầu từ Nga… Ngày 1/4 ba nước Bantic từng là các nước cộng hoà trong Liên Xô trước đây đã tuyên bố không nhập hoàn toàn khí đốt từ Nga và muốn các thành viên khác trong EU noi gương. Ngoài ra, các giá trị tự do, dân chủ và nhân quyền vẫn được đề cao trong các tuyên bố. Tổng thống Mỹ Joe Biden từng phát biểu: “Vì Chúa, người đàn ông này (Putin) không thể tiếp tục nắm quyền”. Đây có thể phản ánh một cảm xúc không thể kiềm chế sau khi ông ấy chứng kiến thảm cảnh hàng triệu người Ukraina phải rời bỏ đất nước để tị nạn sang nước láng giềng Ba Lan. Tuy nhiên, ông đã không xin lỗi sau đó về điều này mặc dù Nhà trắng phải thanh minh rằng chính sách của Mỹ không thể hiện việc lật đổ chế độ ở Nga.

Về phản ứng của thế giới, đại đa số các quốc gia thành viên Liên Hiệp Quốc (LHQ), 141/193 sau hai lần bỏ phiếu lên án cuộc xâm lược của Nga, yêu cầu Putin rút quân khỏi Ukraina và viện trợ nhân đạo. Nghị quyết này của LHQ tuy không có chế tài thực thi nhưng mang ý nghĩa chính trị quan trọng cho thấy Nga bị cô lập hơn trên trường quốc tế và cảnh báo “tinh thần” đối với những cường quốc có ý đồ xâm lăng các nước nhỏ, khuyến cáo tôn trọng chủ quyền quốc gia của các dân tộc.

Ba là, sự liên kết “không giới hạn” của Putin với Tập Cận Bình. Họ đã “hứa hẹn” với nhau trước thềm Olympic mùa đông ở Bắc Kinh đầu tháng 2/2022, tuy nhiên, Nga và Trung Quốc, từng có chung ý thức hệ đối nghịch các giá trị tự do, dân chủ phương Tây nhưng ngày nay cả hai nước đã khoác trên mình hệ tư tưởng, chủ thuyết phát triển khác nhau. Trung Quốc từng nổi lên như  mô hình “mẫu” cho các quốc gia đang phát triển khi sự tăng trưởng nhanh và kéo dài đảm bảo duy trì sự lãnh đạo chuyên chế. Một logic thực dụng là thị trường với vai trò khởi nguồn và thúc đẩy kinh doanh đã tạo ra động lực tăng trưởng kinh tế như một điều kiện quan trọng đảm bảo tính chính danh cho chế độ đảng cộng sản toàn trị. Ý thức hệ cộng sản bị “bẻ cong” trong nhận thức xã hội thông qua chính sách thực dụng để lợi dụng “lòng tham” và sự độc lập tương đối với chính phủ của các nhà tư bản.

Tuy nhiên, phản ứng trước cuộc xâm lược của Putin vào Ukraina các tập đoàn, các công ty nước ngoài lớn nhỏ cũng đã lần lượt rời bỏ thị trường Nga, giàu tài nguyên thiên nhiên và “đói” hàng tiêu dùng để “hưởng ứng” các biện pháp trừng phạt kinh tế. Một Trung Quốc thực dụng đến “tàn nhẫn” không thể không nghĩ cho lợi ích của chính nền kinh tế của họ. Mỹ và EU đang dõi theo tính thực dụng của Trung Quốc trong trường hợp này để ngăn ngừa cũng như có những giải pháp đối phó. Vẫn phải tập trung dồn sức đương đầu với Putin nhưng phương Tây và Mỹ vẫn coi Trung Quốc với chế độ chuyên quyền được che phủ tinh vi bởi ý thức hệ cộng sản phức tạp là đối thủ nguy hiểm hơn.

Sau cùng, cuộc chiến xâm lược Ukraina của Putin đã không còn chỉ là chiến tranh, xung đột do mâu thuẫn đơn thuần mà mang tầm quốc tế. Không hoàn toàn phụ thuộc vào việc Nga rút quân như thế nào, liệu sẽ chiếm đóng lãnh thổ hay sáp nhập Donbas, Lugansk bao lâu, nhưng hậu quả của cuộc chiến này đánh dấu sự thay đổi lớn về trật tự thế giới mới.

Trong bối cảnh như vậy, một chút liên hệ với Việt Nam, một quốc gia có liên quan “sâu sắc”, không chỉ với Nga và Ukraina về cuộc chiến, mà còn cả với Trung Quốc có nguồn gốc tương đồng ý thức hệ như cầu nối của sự tin cậy. Chính phủ Việt Nam đã nêu quan điểm phản đối chiến tranh, chấm dứt bằng đối thoại hoà bình, nhưng không chỉ đích danh kẻ xâm lược không phải chỉ bởi ở “thế kẹt”. Tuy nhiên, từ góc nhìn “khoảng trống ý thức hệ” cũng cần thay đổi chính sách cho thích hợp với tình hình thực tế, “bớt cực đoan” hay bị níu kéo bởi ý thức hệ giáo điều không chỉ trong quan hệ quốc tế mà còn trong quá trình cải cách thể chế. Sự níu kéo này đang khiến nỗ lực tìm kiếm chủ thuyết cho sự phát triển trở nên thách đố và, không phải ngẫu nhiên, còn một bộ phận không nhỏ người dân trên mạng xã hội tỏ thái độ “cuồng” Putin và “coi thường” Zelenskyy một cách cảm tính, thiếu khách quan. Sự thay đổi ý thức hệ giáo điều đang là đòi hỏi cấp thiết không chỉ trong cải cách thể chế mà còn cho sự phát triển của đất nước.

* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do.