Toàn cảnh chiến sự tối 03/04: Ukraine tái chiếm “thị trấn ma” – Nga dập mục tiêu đặc biệt

Toàn cảnh chiến sự tối 03/04: Ukraine tái chiếm "thị trấn ma" - Nga dập mục tiêu đặc biệt

Ảnh minh họa.

Bộ Tổng tham mưu các lực lượng vũ trang Ukraine cho biết binh sĩ Quân đội nước này đã tái chiếm Pripyat, “thị trấn ma” gần nhà máy điện hạt nhân Chernobyl.

Ukraine tái chiếm “thị trấn ma” –  Nga triệt đường sống của cơ giới đối phương

Ukraine, Mỹ, Anh và phương Tây thông tin chiến sự

– Máy bay Nga vẫn tiếp tục “bị tổn thương” bởi phòng không Ukraine khi Ukraine đang đặt ra mối “thách thức đáng kể” đối với các hoạt động tấn công đường không và tên lửa. Bộ Quốc phòng Anh nhận định:

“Việc Quân đội Nga không thể tìm diệt được các hệ thống phòng không của đối phương đã khiến cho các nỗ lực khống chế bầu trời bị ảnh hưởng nghiêm trọng, vì thế đã không thể yểm trợ hỏa lực kịp thời và hiệu quả cho các lực lượng tiến công trên mặt đất của họ”.

– Nỗ lực sơ tán dân thường từ thành phố cảng Mariupol tiếp tục được tiến hành vào hôm nay, chủ Nhật, ngày 03/04, với tổng cộng 17 chuyến xe buýt đã đón người dân rời khỏi thành phố.

– Ukraine cáo buộc các lực lượng Nga đang giữ 11 thị trưởng Ukraine và có 1 người thiệt mạng.

– Những thống kê mới nhất của Liên Hợp quốc cho biết khoảng 2,5 triệu người tị nạn đã vượt biên giới sang Ba Lan. Lực lượng Biên phòng Ba Lan cho biết đã có khoảng 2,461 triệu người tị nạn tới Ba Lan. Tổng cộng đã có hơn 4,1 triệu người tị nạn đã rời khỏi Ukraine kể từ khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự đặc biệt vào ngày 24/02

– Ông Oleksandr Syenkevych, thị trưởng thành phố Mykolaiv ở miền Nam Ukraine cho biết nơi đây đã hứng chịu “một số vụ tấn công tên lửa” và cho biết chính quyền thành phố đang tập hợp thông tin.

– Bộ Tổng tham mưu Quân đội Ukraine cho biết các binh sĩ Quân đội Ukraine đã tái chiếm Pripyat, “thị trấn ma”gần nhà máy điện hạt nhân Chernobyl. Thông báo có đoạn:

“Hôm nay, 03/04, các đơn vị lính dù của Quân đội Ukraine đã kiểm soát khu vực thị trấn Pripyat và vùng rộng lớn dọc theo biên giới Ukriane với Belarus”.

Thị trấn Pripyat đã bị bỏ hoang vào năm 1986 sau sự cố tại nhà máy điện hạt nhân Chernobyl, thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất thế giới. Hơn 30 người đã chết ngay lập tức sau vụ nổ tại lò phản ứng số 4 vào ngày 26/04/1986.

Vào cuối tháng 2, trong tuần đầu tiên của cuộc xung đột, nhà máy điện hạt nhân và các vùng phụ cận đã bị quân đội Nga kiểm soát.

– Hội đồng thành phố Odessa xác nhận vụ tập kích đường không bằng tên lửa của Nga nhằm vào nhà máy lọc dầu và kho chứa nhiên liệu tại thành phố này. Một số tên lửa Nga đã bị phòng không Ukraine bắn hạ.

Vụ tấn công này gây cháy nổ dữ dội và tạo ra những cột khói đen bốc cao ngút trời.

– Cường độ tác chiến ở quanh Kiev đã giảm, tuy nhiên Ukraine và phương Tây dự đoàn Nga đang chuyển hướng, sắp tới mục tiêu trọng yếu của họ sẽ là ở miền Đông Ukraine.

Toàn cảnh chiến sự tối 03/04: Ukraine tái chiếm thị trấn ma - Nga dập mục tiêu đặc biệt - Ảnh 2.

Các binh sĩ Ukraine đang tuần tra trên những tuyến đường tại thị trấn Bucha, Ukraine hôm 02/04. Ảnh Zohra Bensemra/Reuters

Quân đội Nga thông tin chiến sự

Sáng nay, các tên lửa trên biển và trên không có độ chính xác cao đã phá hủy một nhà máy lọc dầu và ba cơ sở lưu trữ nhiên liệu và chất bôi trơn gần Odessa, từ đó nhiên liệu được cung cấp cho nhóm quân đội Ukraine theo hướng

Mykolaiv, Hai máy bay không người lái của Ukraine đã bị bắn hạ trên không bởi các hệ thống phòng không trong các khu vực của các khu định cư Kudryashovka và Shurovka.

Trong đêm 02/04, không quân chiến thuật của Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga đã tấn công 51 cơ sở quân sự của Ukraine, bao gồm: 4 sở chỉ huy, 2 bệ phóng tên lửa phòng không Osa-AKM ở khu vực Barvenkovo và Slavyansk, 2 khẩu đội pháo, 2 hệ thống pháo phản lực bắn loạt, 4 kho tên lửa và pháo dã chiến ở khu vực gần Konstantinovka và Krestische, cũng như 32 cứ điểm và các khu vực tập trung thiết bị quân sự của các lực lượng vũ trang Ukraine.

Tướng Konashenkov, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Nga cho biết Lực lượng Vũ trang Nga đã phá hủy một nhà máy lọc dầu và ba kho chứa nhiên liệu và dầu bôi trơn gần Odessa.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Nga cho biết, kể từ đầu chiến dịch quân sự đặc biệt, quân đội nước này đã loại bỏ 125 máy bay chiến đấu, 88 máy bay trực thăng và 383 máy bay không người lái, 221 hệ thống tên lửa phòng không, 1.903 xe tăng và các phương tiện chiến đấu bọc thép khác, 207 hệ thống pháo phản lực bắn loạt, 805 khẩu pháo và súng cối, cũng như 1.781 ô tô quân sự đặc đặc chủng.

Toàn cảnh chiến sự tối 03/04: Ukraine tái chiếm thị trấn ma - Nga dập mục tiêu đặc biệt - Ảnh 4.

Các mục tiêu ở Odessa bị tên lửa Nga tấn công ngày hôm nay

Toàn cảnh chiến sự tối 03/04: Ukraine tái chiếm thị trấn ma - Nga dập mục tiêu đặc biệt - Ảnh 5.

Bản đổ cập nhật chiến sự Ukraine.

Bộ Quốc phòng Nga cũng công bố một video ghi lại hình ảnh trực thăng tấn công Ka-52 của nước này phá hủy các vị trí ẩn nấp của Quân đội Ukraine. Thông báo của Bộ này có đoạn:

“Một trực thăng tấn công Ka-52 của Không quân Nga đã phá hủy các vị trí được ngụy trang của Quân đội Ukraine. Các tổ bay đã phóng tên lửa có điều khiển cũng như rocket không điều khiển ở độ cao thấp”

Nga tuyên bố chưa đủ điều kiện tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh với Ukraine

Ngày 3/4, Trưởng phái đoàn đàm phán của Nga Vladimir Medinsky cho rằng vòng hòa đàm chưa đủ tiến triển để tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh giữa lãnh đạo Nga và Ukraine, đồng thời khẳng định lập trường của Moskva liên quan tình trạng Bán đảo Crimea và khu vực Donbass ở miền Đông Ukraine vẫn không thay đổi.

Đăng trên tài khoản Telegram của mình, ông Medinsky nêu rõ: “Dự thảo thỏa thuận chưa sẵn sàng để đệ trình lên cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo. Tôi xin nhắc lại: Lập trường của Nga đối với Crimea và Donbas vẫn không thay đổi”.

Trước đó, ngày 2/4, người phát ngôn Diện Kremlin Dmitry Peskov cho biết các cuộc đàm phán của Nga với Ukraine không dễ dàng, song Moskva vẫn đang nỗ lực tiến hành.

Trong khi đó, một nhà đàm phán của Ukraine cho biết Nga đã đồng ý ‘bằng lời’ các đề xuất chính của Kiev để sớm chấm dứt cuộc xung đột hiện nay.

Trả lời phỏng vấn truyền thông ngày 2/4, ông David Arakhamia, cố vấn của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và cũng là thành viên phái đoàn của Ukraine, cho hay các cuộc đàm phán giữa hai bên đang có những tín hiệu tích cực. Ông này cũng cho biết dù “chưa có xác nhận chính thức nào bằng văn bản”, nhưng phía Nga đã nhất trí “bằng lời nói”.

Theo Doanh nghiệp & Tiếp thị

Cuộc xâm lăng Ukraina –Cuộc chiến tranh định hình liên minh Nga-Trung

Bản đồ nước Nga

I.                 SẢN PHẨM ĐẦU TIÊN CỦA BẢN ĐĂNG KÝ KẾT HÔN

Cuộc chiến tranh xâm lược mang tính quy mô tổng lực ngày 24-02-2022 của Nga chống Ukraina gây ra nỗi kinh hoàng ở châu Âu và trên thế giới. Cuộc chiến tranh này vấp phải sự kháng chiến anh dũng vô song của nhân dân Ukraina, thức tỉnh sự phản ứng quyết liệt đồng nhất của Mỹ và phương Tây, tạo ra sự phản đối mạnh mẽ rộng khắp thế giới. Đồng thời cuộc chiến tranh này phá vỡ toàn cầu hoá, phân mảnh thị trường thế giới, đang bắt đầu gây ra những cuộc khủng hoảng nguy hiểm về lương thực, năng lượng, lạm phát.., những rối loạn tài chính tiền tệ, và nhiều đổ vỡ, đứt gẫy khác.

Tuyên bố chung Nga – Trung Quốc ngày 04-02-2022, xác định sự hợp tác song phương “không giới hạn”, nghĩa là chẳng thua kém gì một liên minh. Có thể coi sự hợp tác này là cuộc “hôn nhân” đầu tiên và bất thường trong toàn bộ lịch sử Nga-Trung kể từ khi có mối quan hệ chính thức giữa Liên Xô và CHNDTH (1949). Bởi vì quan hệ Liên Xô – TQ ngày xưa chưa lúc nào nồng ấm, có nhiều thời kỳ giành giật nhau căng thẳng. Riêng cuộc đụng độ biên giới rất đẫm máu giữa 2 nước do TQ gây ra năm 1969 tại vùng Ussury (kéo dài 5 tháng), cho thấy sự tranh giành địa chính trị của TQ với LX rất gay gắt. Cuộc xung đột này còn làm lộ ra ý đồ TQ đã rất sớm muốn đi với Mỹ. Hồ sơ được giải mật cho biết lúc ấy LX đã phải tính đến sử dụng vũ khí A nếu không kiểm soát được tình hình…

Nhiều thông tin cho phép kết luận Tập Cận Bình đã biết trước cuộc chiến tranh ngày 22-04-2022, và Putin đã thoả thuận với Tập Cận Bình sau kết thúc thế vận mùa Đông ở Bắc Kinh mới tiến hành chiến tranh, và chắc chắn còn nhiều thoả thuận hợp tác quan trọng khác không công bố.

Nhìn lại, có đủ lý lẽ để nhận địnhTuyên bố chung 04-02-2022 là Bản đăng ký kết hôn của căp đôi Nga-Trung, cuộc chiến tranh ngày 22-04-2022 là sản phẩm đầu tiên của cuộc hôn nhân này. Đây là cuộc chiến tranh đầu tiên trong thế kỷ 21 xáo trộn tình hình địa chính trị và địa kinh tế thế giới hiện thời, đẩy thế giới vào một cục diện mới đa cực rất phức tạp, với nguy cơ chiến tranh hạt nhân đến gần hơn bao giờ hết.

II.              VÌ SAO CÓ CHIẾN TRANH NGA XÂM LƯỢC UKRAINA 24-02-2022?

Câu hỏi đã được trả lời này, vẫn xin có đôi lời góp thêm.

Đế chế Sa hoàng ra đời từ thế kỷ XVI, với quy mô đã từng là 1/6 địa cầu, từng là đế chế mạnh nhất châu Âu, với hiện thân cuối cùng là siêu cường Liên Xô có ảnh hưởng sâu rộng đối với 1/3 thế giới. Sau chiến tranh thế giới II, Liên Xô đã thách thức mất /còn toàn bộ thế giới tư bản phương Tây. Sự sụp đổ của LX 1991 chỉ là một thất bại tiếp theo của đế chế Sa hoàng trong toàn bộ lịch sử quan hệ của nó với thế giới phương Tây. Hệ quả: Liên bang Nga ngày nay chỉ còn diện tích là 1/9 thế giới. Song bản thân đế chế Sa hoàng vẫn tiếp tục tồn tại dưới dạng siêu cường  Nga hôm nay, tuy rằng vai trò và không gian ảnh hưởng của nó trên thế giới này bị thu hẹp đáng kể.

Sau khi hoàn thành giai đoạn lột xác để trở thành Liên bang Nga, bắt đầu với Putin, đế chế Sa hoàng hôm nay tìm đường phục hưng trong muôn vàn chật vật, và đến hôm nay vẫn không ra khỏi cái bóng đè truyền  kiếp lực bất tòng tâm của dĩ vãng: Nguyên thuỷ đế chế sa hoàng là một đế chế lớn, tạo ra được cho mình sự phát triển toàn diện so với đương thời, song chưa bao giờ là một đế chế đủ mạnh xứng với tầm cỡ nó có, càng chưa bao giờ đủ mạnh so với vùng ảnh hưởng chung quanh nó tạo ra được. Cái bóng đè kinh niên lực bất tòng tâm này có nhiều nguyên nhân; song những nguyên nhân đập ngay vào mắt mọi người có lẽ là (a)đế chế này quá lớn so với số dân của nó; (b)nó đi theo môt hướng phát triển khác hẳn so với các đế chế ở phương Tây; và (c)ảnh hưởng sâu xa của cơ đốc giáo.

Khoảng cách lực bất tòng tâm này của nước Nga Putin còn lớn hơn bao giờ hết kể từ khi đế chế Nga sa hoàng ra đời từ thời Ivan Bạo chúa, mặc dù Putin đã vực được nước Nga đứng dạy sau đổ vỡ 1991. GDP của Nga hôm nay còn nhỏ hơn của Quảng Đông, hoặc chỉ tương đương với Hàn Quốc và đứng thứ 10 thế giới. Ngoài cái mạnh về vũ khí huỷ diệt, và rất giầu tài nguyên và lúa mỳ để bán, hầu như Nga không có nền kinh tế hàng hoá nào khác đáng kể; và đấy là nguồn thu nhập chủ yếu của quốc gia này để sống, trong đó lại dốc phần cơ bản vào trang bị quân đội. Còn lại, nước Nga Putin tiếp tục lạc hậu về nhiều mặt. Nền kinh tế Nga hiện nay chủ yếu do những tập đoàn kinh tế đầu sỏ (the oligarchs) thân hữu chung quanh Putin nắm giữ; kẻ nào không thần phục Putin đều bị loại bỏ thẳng tay dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả đầu độc. Thực tại của chế độ chuyên chế này cùng với ảnh hưởng sâu rộng của cơ đốc giáo đã tạo ra nền tảng cho cái được gọi là chủ nghĩa Putin (Walter Laqueur[1]). Toàn bộ thực tế này chi phối quyết định sự phát triển của nước Nga từ sau 1991 cho đến hôm nay.

Song song với việc thiết lập một thể chế chính trị độc đoán tuyệt đối, một mặt Putin thẳng tay đàn áp mọi xu hướng đối lập, mặt khác tập hợp chung quanh mình những phần tử dân tộc chủ nghĩa cực đoan – trong đó có cả những kẻ sùng bái Hitler.., cổ vũ cho tinh thần Nga, bản sắc Nga, bác bỏ phương Tây…   Mọi nỗ lực đối nội và đối ngoại của Putin theo chủ nghĩa dân tộc hữu khuynh cực đoan (extreme rightwing nationalism) được  thực hiện với tâm thế và phong cách độc tài đầy bạo lực của một sỹ quan KGB nhà nghề, hôm nay giữ cương vị lãnh tụ của giới tinh hoa Siloviki[2] ngự trị nước Nga (đã từng khét tiếng từ thời Liên bang Xô-viết cho đến  nay). Tất cả nhằm phục sinh đế chế Sa hoàng kiểu xô-viết stalinist, tìm cách liên minh với TQ và các thế lực cực đoan khác trên thế giới (còn được gọi là những nỗ lực hình thành phe trục) để triển khai.

Putin sẵn sàng thực hiện chiến tranh đè bẹp mọi nỗ lực trỗi dạy và muốn thoát Nga của các nước trong Liên Xô cũ: chiến tranh khuất phục Chechnya 1999, khuất phục Georgia 2008, chiếm Krym và vùng Donbas 2014… Nước Nga Putin thường xuyên gây áp lực với các nước Armenia, Azerbajan, Moldova, Litva, Estonia… Bởi vì sau khi thoát Nga thành công năm 1991, hầu như tất cả các quốc gia này đều hội nhập châu Âu và tham gia NATO để tránh sự trừng phạt của Nga. Tại Syrie, sau nhiều năm giúp chính quyền Bashar al-Assad, năm 2015 Putin đưa quân vào giúp đập tan sự nổi dậy của cuộc cách mạng mùa xuân Ả-rập và các phong trào hồi giáo khác nhau – với những tội ác chiến tranh rùng rợn như đang lặp lại ở Ukraina, đồng thời chống lại những sự can thiệp của một số nước khác tại đây, qua đó xác lập chỗ đứng đầu tiên của Nga ở Trung Đông; cuộc chiến tranh ở Syrie hiện nay vẫn đang tiếp diễn. Sau nhiều năm can thiệp hậu thuẫn các chế độ độc tài tại Belarus và Kajakhstan, năm 2021 Putin đưa quân vào giúp, hậu thuẫn kinh tế và chính trị, hỗ trợ chính quyền sở tại đập tan sự nổi dậy của nhân dân tại 2 quốc gia này chống lại chính phủ độc tài và tham nhũng, vân vân…

Nói riêng về Ukraina: Là quốc gia lớn thứ 2 sau Nga trong Liên Xô cũ, hôm nay đứng trong vùng đệm giữa Nga và châu Âu.

Ukraina xưa nay vốn là một dân tộc, có lịch sử riêng từ khoảng thế kỷ IX, có ngôn ngữ và truyền thống văn hoá riêng của mình, có những mối liên quan văn hoá với phương tây – trước hết là với Balan, hay là vẫn hướng về phương Tây từ trước khi đế chế Sa hoàng ra đời. Tuy rằng dân tộc Ukraina có nhiều quan hệ anh em rất sâu sắc với dân tộc Nga bắt đầu từ thời Sa hoàng (kể từ khi bị sáp nhập vào Nga, chính thức từ thế kỷ XIX), song đấy vẫn là 2 dân tộc khác nhau. Năm 1922, Ukraina trở thành một nước đồng sáng lập Liên bang Xô viết đồng thời trở thành một nhà nước cộng hòa theo thể chế xã hội chủ nghĩa nằm trong Liên Xô (xem Wikipedia) – và đúng 100 năm sau, năm 2022 Ukraina là đối tượng xâm lược số 1 của Nga Putin.

Ukraina đã từng chịu đựng nhiều thảm cảnh thời Liên bang Xô  viết – trong đó có nạn đói diệt chủng Holodomor 1932 -1933… Trong chiến tranh vệ quốc vỹ đại chống phát xít Đức, khoảng 40% những người đã hy sinh để bảo vệ Liên Xô là người Ukraina, v… v… Kể từ khi trở thành quốc gia độc lập 1991 cho đến đời tổng thống Prochenko (mãn nhiệm năm 2019), Ukraina chìm đắm trong tệ nạn tham nhũng, sự chia rẽ bè phái trong tranh giành quyền lực, và sự phân hoá nhiều mặt trong nội bộ nhân dân (thực trạng này không hề thua kém nước Nga Putin hôm nay). Vì những lẽ này, khát vọng của nhân dân Ukraina về dân chủ và tự do, về gia nhập EU và NATO ngày càng cháy bỏng. Trong khi đó Nước Nga Putin thường xuyên can thiệp quyết liệt vào nội tình Ukraina, cao điểm là tình hình căng thẳng đã làm nổ ra cuộc cách mạng Maidan đẫm máu 01-2014, lật đổ chính quyền thân Nga. Tổng thống đương nhiệm Ukraina lúc đó là Yanukovich đã kêu gọi Nga đưa quân vào chiếm Krym (thực ra là đã phối hợp với nhau từ trước). Yanukovich sau đó đã kịp thời cuỗm được một khoản tiền lớn từ ngân sách quốc gia rồi bỏ chạy sang Nga sống lưu vong, nhờ đó thoát được sự truy nã của Interpol. Phản ứng lại ngay tức khắc, tháng 03-2014 Nga tấn công chiếm bán đảo Krym và phần quan trọng trong vùng Sevastopol. Trải qua 6 đời tổng thống kể từ 1991 đến đời tổng thống Porochenko (2014-2019), tình hình Ukraina vẫn ngày càng trầm trọng mọi mặt, lòng dân phân tán, quốc gia trở thành nước nghèo nhất châu Âu! Toàn bộ thực tế này đã dẫn tới thắng cử ròn rã năm 2019 của tổng thống thứ 7 là Zelensky.

Xin lưu ý: Quốc Hội Ukraina ngày  07/02/2019 đã ghi vào Hiến Pháp mục tiêu trở thành thành viên Liên Hiệp Châu Âu và NATO – một quyết định được tổng thống Petro Porochenko  đương nhiệm lúc ấy cho là «mang ý nghĩa lịch sử», như một hệ quả tất yếu của việc Nga chiếm Krym và Sevastopol năm 2014. Bước đi định mệnh này của Hiến pháp Ukraina xảy ra trong bối cảnh khoảng hai tháng sau (05-2019) bầu cử vòng 2 đã dẫn đến thắng cử vang dội của tổng thống Zelensky.

Ngoài đời, từ lâu Zelensky đã trở thành nghệ sỹ của nhân dân, người của nhân dân qua hoạt động nghệ thuật đầy trí tuệ, tính khai sáng, tính phê phán và tính nhân văn của mình – một nhân vật không thuộc đảng phái nào cả, với số phiếu bầu áp đảo là 73%. Xin lưu ý cho: Mãi đến 31-03-2018 Zelensky mới lập ra được “Đảng Đầy tớ nhân dân” của mình (lấy tên một bộ phim của chính Zelensky có ảnh hưởng lớn ở Ukraina) để tranh cử. Vì có quyền lựa chọn, nên nhân dân Ukraina đã chọn đúng… Những cuộc nói chuyện trực tuyến của tổng thống Zelensky tại quốc hội Mỹ và tại một số quốc gia khác, để lại cho cả thế giới sự khâm phục: Zelensky đã thức tỉnh rất thuyết phục Mỹ và phương Tây về những yếu kém của những quốc gia này trong đương đầu với cái ác mới đã xuất hiện trên thế giới!

Song như một lời nguyền địa lý, để cho Ukraina có thể trở thành cái nôi của dân chủ, hơn nữa nó có thể sẽ là pháo đài của phương Tây áp sát nước Nga, đó là điều đế chế sa hoàng sống lại trong nước Nga Putin hôm nay không thể chấp nhận được. Trước khi xảy ra cuộc chiến tranh 24-02-2022, những diễn biến trong mối quan hệ Nga – Ukraina nói riêng, và trong mối quan hệ giữa Nga với thế giới bên ngoài nói chung, cho thấy cuộc chiến tranh 24-02-2022 xâm lược Ukraina đã manh nha từ khi Nga chiếm Krym và Sevastopol năm 2014 – bắt đầu từ những hoạt động chống phá liên tục của những người Nga ly khai tại Donetsk và Luhangsk do Nga hậu thuẫn!  Dư luận tiến bộ trên thế giới nhận định toàn bộ quá trình phục hưng đế chế Sa hoàng đến nay và cuộc chiến tranh xâm lược Ukraina cho thấy Putin đang thách thức nghiêm trong phương Tây, đang cùng đi với TQ thay đổi trật tự thế giới.

Đại thể có 3 loại ý kiến giải thích nguyên nhân cuộc chiến tranh 24-02-2022: (i) cũng như bất kỳ đế chế nào trên thế giới này, đế chế Sa hoàng không thể không kèn không trống rút lui khỏi vũ đài thế giới, sự trỗi dậy  của nó hôm nay là bản năng sống còn tất yếu của nó – cũng như đế chế Trung Hoa đang trên đường phục hưng hôm nay vậy; (ii) do Mỹ và phương Tây  đã bội ước với Gorbachov – vì đã mở rộng NATO sang phía Đông; và (iii)do cả 2 nguyên nhân (i) và (ii) cộng lại – trong đó nguyên nhân sâu xa và mang tính quyết định của cuộc chiến tranh 24-02-2022 là nguyên nhân (i), nguyên nhân (ii) chỉ là phụ trợ, là cái cớ, và thuận tiện cho việc lựa chọn thời điểm, tuy quan trọng nhưng cũng chỉ là thứ yếu.

Cách lý giải iii hợp lý hơn cả, vì trọng tâm ý đồ của Putin trước và sau chiến tranh Ukraina vẫn nhất quán là thách thức cấu trúc châu Âu để bảo vệ sự tồn tại của mình, và qua đó muốn làm sống lại thời huy hoàng của đế chế xô-viết stalinist – giấc mộng Putin.

Thời điểm 24-02-2022 cho cuộc chiến tranh xâm lược Ukraina liên quan mật thiết với những diễn biến trên thế giới. Khi quan hệ Mỹ – Trung trở nên cực kỳ căng thẳng từ thời Trump, lại đúng vào lúc Mỹ bộc lộ nhiều yếu kém mới trong quá trình chuyển đoạn từ Trump sang Biden (trong đó nổi bật là cuộc rút quân thảm hại khỏi Afghanistan thời Biden), nội bộ Mỹ – EU có nhiều mâu thuẫn, NATO suy yếu.., Putin chủ động khai thác mâu thuẫn Mỹ – Trung, nhờ đó tạo ra được liên minh Nga – Trung hợp tác không giới hạn (tuyên bố chung Nga – Trung ngày 04-02-2022), và Putin đã quyết định hành động khi thời cơ đến. Sau khi tiến hành tổng diễn tập quân sự lớn và toàn diện chưa từng có,  ngày 21-02-2022 Putin đọc diễn văn nêu ra mọi lý do (các pretexts) để khai mào, chính đáng hoặc nguỵ biện – trong đó có v/đ vu khống Ukraina nazi hoá theo chủ nghĩa phát xít, phạm tội diệt chủng đối với người Nga ở Donbas.., và tố cáo NATO mở rộng về phía Đông…[3]; ngày 24-02-2022 nổ súng khai chiến.

Những tin tức biết được có thể cho kết luận: Sự hợp tác song phương này dựa trên thoả thuận giữa Putin và Tập Bình rất sâu sắc, được tính toán kỹ lưỡng, đầy tham vọng toàn cầu, diễn ra vào lúc thế giới phương Tây trên đà suy thoái. Lịch sử thế giới hiện tại chứng kiến cuộc hôn nhân của hai siêu cường Nga – Trung “đồng sàng dị mộng” này trở thành một cặp đôi hoàn hảo trên đoạn đường hiện nay, với khát vọng  cùng nhau vẽ lại bản đồ địa chính trị và địa kinh tế thế giới, hiện thực đến mức hầu như có thể lấy tay sờ mó vào được! Trình bầy như thế không biết đã diễn đạt được hết hay chưa vấn đề:

–      Thảm hoạ nào sẽ chờ đợi thế giới, nếu như không có cuộc chiến đấu vệ quốc dũng cảm vô song của nhân dân Ukraina chen vào và bước đầu làm thất bại ý đồ chiến lược của Putin trong cuộc chiến tranh này!?

Xin hãy thử giả định: Cuộc chiến tranh chớp nhoáng (der Blitzkrieg) với tất cả tổng lực của nước Nga Putin nếu thành công mỹ mãn trong vài ngày như kế hoạch tác chiến đã đề ra, toàn thế giới hôm nay – trong đó có cả nước ta – sẽ thế nào?!

III.           CUỘC CHIẾN TRANH UKRAINA THAY ĐỔI CỤC DIỆN THẾ GIỚI

Sự kiện chiến tranh ở Ukraina làm cho mọi thay đổi trên thế giới đang diễn ra từ bất ngờ này đến bất  ngờ khác, làm lộ ra diện mạo một thế giới khác.

·       Về Ukraina

Cuộc kháng chiến anh dũng vô song của nhân dân Ukraina bảo vệ tổ quốc chẳng những làm bộc lộ bản chất hợp tác Nga-Trung, mà còn là cú hích thức tỉnh nhân loại: Phải đứng lên dấn thân đấu tranh bảo vệ hoà bình và phấn đấu cho những giá trị của dân chủ và phát triển; bởi vì chưa bao giờ thế giới đứng trước những thách thức khôn lường do quá trình toàn cầu hoá đang đổ vỡ hiện nay gây ra từ cuộc chiến tranh xâm lược ngày 24-02-2022, và do nguy cơ chiến tranh hạt nhân đến gần với nhân loại hơn bao giờ hết! 

Xin tóm tắt trong mấy nét sau đây.

–      Nhân dân Ukraina với tổng thống Zelensky đứng đầu chiến tuyến của mình đã đúng khi lựa chọn quyết tâm bảo vệ đến cùng tổ quốc của mình, bất chấp tất cả những gì đã và đang phải trải qua. Cuộc kháng chiến tuy sẽ còn phải đi qua giai đoạn cuối cùng phía trước, đang vô cùng quyết liệt và rất đẫm máu trước khi kết thúc, song ngay bây giờ có thể nhận định: Ý đồ chiến lược nguyên thuỷ của cuộc chiến tranh xâm lược này đã thất bại.

–      Làm thất bại ý đồ chiến lược nguyên thuỷ cuộc chiến tranh xâm lược này, nhân dân Ukraina anh dũng đã giành thắng lợi trong hiệp đấu đầu tiên cho chính mình, cho Mỹ và các nước EU đang giúp đỡ cuộc kháng chiến của mình, và cho nhân dân nhiều nước khác đứng về phía và đang ủng cuộc kháng chiến này. Thắng lợi trong hiệp đấu đầu tiên nay đặt ra tiền đề, và nhờ đó cũng xác lập được định đề trong cục diện mới trên thế giới hôm nay: Hoà bình, dân chủ và phát triển của cả thế giới đang bị thách thức hơn bao giờ hết, cả nhân loại phải đứng lên mà giành lấy, mà bảo vệ! Không có gì cho không!

–      Từ một nước Ukraina nội bộ chia năm xẻ bẩy, bị tệ nạn quan liêu tham nhũng hành hạ tan tác đất nước, và bị Nga can thiệp liên tục và thô bạo trong suốt 30 năm kể từ khi trở lại là một quốc gia độc lập năm 1991, hôm nay trở thành một quốc gia với tinh thần đoàn kết dân tộc vững trãi bất khả kháng, đã và đang kháng chiến anh dũng vô song dưới lá cờ của người tổng tư lệnh anh hùng dân tộc Zelensky của mình! Nhân dân Ukraina chẳng những đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình trong hiệp đấu đầu tiên này, mà còn đang tự lột xác mình để trở thành một dân tộc mới, với những giá trị mới của đoàn kết dân tộc, dân chủ, và tự do – đòi hỏi không thể thiếu cho thời kỳ sau này hàn gắn vết thương chiến tranh và kiến thiết lại tổ quốc bị tàn phá! Sự tự biến đổi như vậy để vươn lên trở thành một dân tộc tự làm chủ vận mệnh của mình và làm chủ đất nước mình với những giá trị cao quý nhất của văn minh nhân loại có lẽ nên được xem là bước ngoặt đổi đời của lịch sử nhân dân Ukraina, của nước Ukraina, là niềm vui và sự cổ vũ chung cho nhân dân các nước trên thế giới đang cùng trên trận tuyến với nhân dân Ukraina.

·       Về Mỹ và EU

Sự thức tỉnh của Mỹ và EU trong toàn bộ vấn đề chiến tranh ở Ukraina, thể hiện tập trung qua những thoả thuận và quyết định chung cấp cao của Mỹ, EU, NATO và G7 ở Brussels (24 & 25-03-2022)[4] về đối phó với cuộc chiến tranh xâm lược của Nga ở Ukraina là chưa từng có kể từ sau chiến tranh thế giới II.

Đây là bất ngờ lớn đối với liên minh Nga – Trung, đối với thế giới, và đối với cả chính bản thân Mỹ và các nước EU. Kể từ sau chiến tranh thế giới II, đấy là sự đoàn kết và hành động thống nhất của Mỹ và EU  chưa từng có – thể hiện trong giúp Ukraina về vũ khí và kinh tế để duy trì được sức chiến đấu và giải quyết được vấn đề người tỵ nạn, thực hiện các biện pháp trừng phạt kinh tế – chính trị đối với Nga, ngăn chặn nguy cơ Nga tiến hành chiến tranh hoá học hay chiến tranh hạt nhân chống Ukraina, tăng cường sự có mặt thường trực tại chỗ của lực lượng vũ trang NATO trên vành đai phía Đông, răn đe TQ tiếp tay cho Nga kéo dài chiến tranh, kiềm chế mọi nguy cơ chiến tranh lan rộng hoặc biến tướng thành đối đầu  trực tiếp với Nga… Sự việc các thành viên EU đồng loạt tăng cường ngân sách quốc phòng để nâng cao khả năng phòng thủ của họ,  dám từng bước đoạn tuyệt với nguồn cung cấp năng lượng từ Nga nói lên nhận thức sâu sắc và quyết tâm lớn của họ…

Hầu như có thể kết luận chắc chắn nếu không có NATO mở rộng như hiện nay, có lẽ châu Âu nguy khốn từ lâu rồi, và Mỹ và châu Âu chắc sẽ khó có được phản ứng như hiện nay về vấn đề Ukraina. Ngay trong hiện tại, cuộc chiến tranh xâm lược đầy tội ác của Nga đã khiến Thuỵ Sỹ bỏ thái độ trung lập để tán thành 2 nghị quyết của Đại hội đồng Liên hiệp quốc lên án cuộc chiến tranh này, Phần Lan và các nước Bắc Âu đang tính đến việc gia nhập NATO.

Tuy nhiên Mỹ và EU / NATO không thể đáp ứng đòi hỏi của Ukraina về thiết lập vùng cấm bay trên không phận Ukraina để hạn chế Nga tấn công từ trên không hay từ ngoài biển vào – với lý do cần phòng ngừa biến tướng thành chiến tranh NATO-Nga, cùng với lý do này nên còn dè dặt trong cung cấp cho Ukraina một số vũ khí tối tân nhất… Tóm lại, Mỹ và EU dành cho Ukraina sự giúp đỡ rất lớn để kháng chiến đến thắng lợi, kết hợp với trừng phạt Nga quyết liệt về kinh tế, chính trị, song giữ cho tình hình nằm trong giới hạn không để cho xảy ra đối đầu NATO-Nga, ngăn chặn nguy cơ chiến tranh hạt nhân / chiến tranh thế giới III.

Song ngay trong lúc này, diễn tiến đàm phán Ukraina – Nga chưa biết lúc nào mới có thể đi tới kết thúc, Mỹ và phương Tây đang đứng trước hàng loạt vấn đề lớn chung quanh (a) chủ đề đọ sức tiếp với cặp Nga-Trung như thế nào trên thế giới này, đồng thời phải giải quyết (b) chủ đề làm thế nào bảo đảm thực thi được thoả thuận sẽ đạt được giữa Ukraina và Nga. Hai loại nhiệm vụ này liên quan mật thiết với nhau.

Có thể có những vấn đề đáng lưu ý sau đây:

(1)           Mỹ và phương Tây sẽ phải nỗ lực rất nhiều về đối nội và đối ngoại, để không mất đà hiện nay, và để đủ mạnh trong giải quyết những vấn đề kinh tế và nội trị của quốc gia mình và của toàn bộ tập hợp này cho phép họ (a) giữ được lợi thế bước đầu hiện nay trong đối phó với liên minh Nga-Trung, và (b) bảo đảm thực thi được thoả thuận Ukraina-Nga. Nhất là cái giá Mỹ và EU phải trả để duy trì được sự trừng phạt và sức ép của họ đối với Nga không hề nhỏ. Bởi vì quy luật muôn thuở quật ngã được đối phương, thì mình cũng đứt hơi! Có thể nói Mỹ và phương Tây còn rất nhiều việc phải làm để không xảy ra tình huống giữa đường đứt gánh

(2)           Chiến tranh phá vỡ toàn cầu hoá. Là những nước có vai trò dẫn dắt sự phát triển kinh tế thế giới, Mỹ và phương Tây đứng trước nhiệm vụ kép vừa phải sớm tạo ra sự phát triển năng động mới của chính quốc gia mình để tăng cường thực lực, vừa phải đi đầu trong góp phần phục hồi, cải thiện và phát triển mới quá trình toàn cầu hoá sao cho có lợi nhất cho hoà bình, hợp tác và phát triển giữa mọi quốc gia – nghĩa là phải tìm cách hạn chế tới mức có thể hiện tượng để cho TQ chỉ một chiều lạm dụng toàn cầu hoá cho mưu đồ bá chủ, nhưng TQ lại vô trách nhiệm đối với thế giới như đã diễn ra xuyên xuốt trong những thập kỷ vừa qua. Thách thức này rất lớn, đòi họi mọi quốc gia phải vào cuộc – song trách nhiệm nặng nhất trước hết đặt lên vai Mỹ và tất cả  các nước phát triển. Họ có làm được không?

(3)           Mỹ và phương Tây – bao gồm hầu hết những nước phát triển khác – đang hình thành ngày càng rõ nét hơn một mặt trận chung chống chiến tranh, bảo vệ hoà bình, vì sự phát triển và dân chủ. Tuy nhiên nơi này nơi khác ngay trong lòng thế giới phương Tây và trong các khu vực trên thế giới vẫn còn sự phân hoá nhất định trong đối xử và trong những quan hệ làm ăn với Nga và TQ. Phía Nga và TQ sẽ ra sức phản công. Mỹ và phương Tây sẽ phải nỗ lực rất nhiều để tiếng nói của hoà bình, hợp tác và dân chủ có sức mạnh quyết định. Cuộc sống tiếp tục khẳng định chân lý: Hoà bình chỉ có thể giành được và gìn giữ được bằng thực lực và bản lĩnh của từng quốc gia và bằng sự phấn đấu chung của mọi quốc gia vì hoà bình và dân chủ.

**       Về liên minh Nga-Trung

Hiện nay, vì blitzkrieg thất bại, Nga đang từ chiến lược chiếm đất chuyển sang dùng chiến tranh huỷ diệt từ trên không, từ biển vào và trên mặt đất, để thực hiện đánh/đàm kéo dài, mong giành thắng lợi.  

Còn TQ đang cùng một lúc phải giải quyết nhiều bài toán khó: Cứu Putin thế nào để còn giữ được tinh thần tuyên bố chung 04-02-2022 mà vẫn lách được trừng phạt của Mỹ và EU, giữ thể diện với thế giới vì tay đã nhúng chàm quá lộ liễu trong v/đ Ukraina, giành lấy vai sứ giả hoà bình giả hiệu để vừa rửa mặt vừa tạo thế mới. 

Tuy nhiên, nhìn tổng thể trong ngắn hạn, có thể nhận định: Cho đến nay TQ là nước duy nhất được lợi, hay được lợi nhiều nhất trong cuộc chiến tranh này. – Có thể liệt kê một số sự việc sau đây:

(1)           rút ra được nhiều kinh nghiệm rất quan trọng không thể thiếu để điều chỉnh chiến lược toàn cầu của mình – chiến tranh Ukraina được xem như một test kit cho toàn bộ chiến lược toàn cầu hiện có của TQ;

(2)           tiếp tục giữ được và khai thác mối liên minh với Nga để đối đầu / mặc cả với Mỹ và phương Tây – hầu như chắc chắn sau cuộc chiến tranh này Nga càng cần TQ hơn và vì thế TQ vẫn bảo tồn được vị thế hiện có của TQ đối với Mỹ và phương Tây, mối quan hệ cặp đôi này tiếp tục gia tăng;

(3)           điều chỉnh chiến lược cho vấn đề sáp nhập Đài Loan, hầu như chắc chắn sẽ phải lùi lại một số năm;

(4)           TQ càng thấy rõ Mỹ và phương Tây không thể bỏ được thị  trường TQ – một yếu tố TQ đã khai thác và lợi dụng cực kỳ thành công bắt đầu từ thời Đặng Tiểu Bình đến nay;

(5)           khai thác được nỗi sợ của Mỹ và phương Tây về chiến tranh A

(6)           Vân vân…

Tuy có một số hiện tượng rạn nứt nào đó trong nội bộ TQ về cuộc chiến tranh này và về Tập Cận Bình, song có lẽ trong phạm vi ngắn hạn  vai trò và vị thế hiện nay của Tập Cận Bình không có thay đổi gì đáng kể trong nội bộ TQ. Nhìn dài hạn lại là chuyện khác.

Sự vận động nội tại của Nga và TQ giữ vai trò quyết định nhất hai quốc gia này trong tương lai sẽ hướng về đâu: (ivề chuyên chế và chiến tranh, hay là (iivề dân chủ và hoà bình.

Trên thế giới có nhận định:

Về Nga, chiến tranh xâm lược Ukraina đã tiêu hao nghiêm trọng những gì nước Nga vực lên được từ sau 1991, gây chia rẽ nội bộ chưa từng có, chất xám sẽ ngày càng bỏ nước ra đi, đầu tư nước ngoài rút, nước Nga Putin sẽ khủng hoảng sâu sắc hơn, nhưng càng chuyên chế và khát máu hơn, và  như thế rất nguy hiểm. Không loại trừ sẽ có những biến động nội tại lúc nào đó sẽ dẫn đến thay đổi / đổ vỡ chế độ, Lịch sử Liên Xô kể từ ngày thành lập cho đến nước Nga Putin hôm nay (khoảng 1 thế kỷ) tổng cộng đã 4 – 5 lần có những biến cố như thế – và sự phục sinh ở thời điểm hôm nay là một đế chế sa hoàng stalinist đang tìm cách tự khẳng định mình! Bề dầy của lịch sử văn hoá Nga có thể góp phần làm sáng tỏ sự trỗi dậy trở lại kiểu này (resurgence)!..

Về TQ, sự kiện chiến tranh Ukraina một mặt thức tỉnh Mỹ và EU đứng trong một mặt trận chung – điều mà TQ không ngờ nhất và cũng lo ngại nhất, mặt khác làm cho thế giới còn lại ngày càng nhận diện rõ hơn bản chất bá quyền của TQ và những giới hạn TQ không thể vượt qua. Những diễn biến này khiến TQ đang phải điều chỉnh nhiều thứ, giấc mộng Trung Hoa hôm nay phải đứng xa hơn một chút so với trước khi có sự kiện  chiến tranh Ukraina, song khát vọng của Tập lấy lại 5 thế kỷ TQ đánh mất hầu như không đổi. 

Trong khi đó Sergei Lavrov và Vương Nghị liên tục khẳng định hợp tác Nga-Trung đang tiếp tục mạnh lên.

Từ những suy nghĩ trên có thể cảnh báo:

–      Sự thất bại chiến lược keo đầu tiên của Putin trong cuộc chiến tranh 24-02-2022 không làm cho hợp tác Nga-Trung theo tinh thần tuyên bố chung 04-02-2022 tan vỡ, mà càng củng cố thêm. Bởi vì sau thất bại đầu tiên này, 2 quyền lực này càng cần nhau hơn bao giờ hết, nhất là Nga – vì làm khác đi, sẽ có nghĩa cả Vladimir Putin và Tập Cận Bình đều cam chịu số phận lúc nào đó sẽ có thể bị bắt làm tù binh, điều chắc chắn họ không muốn – và hơn thế nữa, họ vẫn còn nguyên trong tay mọi vũ khí rắn và mềm họ có, chẳng có lý do gì để bỏ cuộc!

–      TQ có Nga yếu và cần liên minh với mình như hiện nay là điều kiện địa chính trị lý tưởng chưa từng có cho TQ kể từ khi khởi xướng giấc mộng Trung Hoa bá chủ thế giới – xin đừng quên điều này liên quan mật thiết đến Biển Đông. Sự hợp tác của hai bên ngày càng cần nhau như vậy trên thực tế đã trở thành một liên minh. Nghĩa là cuộc xâm lăng Ukraina có thể được xem là cuộc chiến tranh đầu tiên của liên minh này; cuộc chiến tranh tiếp theo của liên minh có thể sẽ là Đài Loan, hoặc một nơi nào khác trên Biển Đông, Biển Hoa Đông, hoặc đâu đó trong khu vực Indo-Pacific... Nền tảng của liên minh này chỉ có 1 cụm từ cộc lốc “hợp tác không giới hạn” – song đấy là một dạng hiệp ước chiến lược (a strategic treaty) ngắn nhất trong lịch sử quan hệ quốc tế, nhưng có nội dung rộng lớn và bao quát nhất, chỉ bị giới bởi thực lực của 2 nước này và sự áp đặt của cuộc sống.     

–      Cả Nga và TQ đều tuyên bố tại nhiều nơi, gần đây nhất là  Sergei Lavrov tại Ấn Độ (31-03-2022): Hợp tác Nga-Trung nhằm thực hiện một trật  tự quốc tế đa nguyên (được hiểu là nhiều cường quốc làm chủ thế giới) và dân chủ (được hiều là dân chủ của các cường quốc – thực chất là nhằm vào chống Mỹ!). Song ngay khi mới xúc tiến cuộc chiến tranh xâm lược 24-02-2022, Putin đã răn đe quyết liệt sẵn sàng xử dụng vũ khí A. Điều này cảnh báo: Bản chất liên minh Nga-Trung mang trong nó yếu tố kích thích hay đẩy thế giới đến gần chiến tranh hạt nhân!.. Ngoài ra phải đặt câu hỏi liên minh này còn có thể làm những gì khác nữa!? Thực tế này nhắc nhở loài người hãy cảnh giác!

IV.            VIỆT NAM LÀM GÌ?

Việt Nam cần phải trở thành một quốc gia độc lập, dân chủ, tự chủ, tự cường, có đủ trí tuệ, bản lĩnh và sức mạnh, (a) để vĩnh viễn thoát khỏi quá khứ đau khổ và đẫm máu là nạn nhân của cái trật tự quốc tế “hai phe bốn mâu thuẫn” còn tác động mãi đến hôm nay, (b) để không bao giờ một lần nữa quốc gia lại là nạn nhân của đối đầu 2 phe hay giữa các phe nào, song mặt khác nước ta phải làm tất cả mọi việc để trở thành cái nôi của hoà bình, hợp tác và phát triển không thể thiếu trong khu vực Đông Nam Á, và đồng thời phải là một trong các thành viên rường cột của ASEAN – trên cơ sở đó bảo vệ được sự tồn tại và tạo ra sự phát triển phải có cho mình để sống; (c) đứng tại điểm nóng Biển Đông trên chiến tuyến đối kháng Mỹ – Trung, dứt khoát Việt Nam hôm nay phải làm mọi việc để có khả năng và bản lĩnh trở thành tụ điểm của hoà bình, của bảo vệ luật pháp quốc tế, và của lẽ phải, không để cho lửa chiến tranh bén vào nhà mình, nếu có kẻ nào xâm lược đất nước mình thì phải đủ bản lĩnh và sức mạnh tự mình chống trả bất khuất, tranh thủ được sự đồng tình ủng của hộ bè bạn để bảo vệ thắng lợi sự vẹ n toàn mọi mặt của tổ quốc; (d) là nước duy nhất có quan hệ truyền thống và sâu rộng với TQ, Mỹ và Nga, Việt Nam cần đủ bản lĩnh độc lập tự chủ để phát huy vai trò của mình góp phần vào hoà giải và hoà bìnhĐáp ứng thành công những đòi hỏi mới này (a, b, c, và d) trong cục diện thế giới hôm nay là con đường hứa hẹn nhất của nước ta, để xây đắp nên mối quan hệ bền vững với TQ – vì hữu nghị, hợp tác và cùng phát triển theo 5 nguyên tắc chung sống hoà bình!

Song cái bất biến để ứng vạn biến là: Phải có một nhân dân Việt Nam có quyền lựa chọn làm chủ chính mình và làm chủ đất nước mình như là một tiền đề tất yếuđể đoàn kết cùng nhau xâydựng nên bằng được một Việt Nam đáp ứng được những đòi hỏi mới (a, b, c, và d) như trình bầy trên. Cái bất biến này là cái đích một ly không rời! Cái đích này cả nước phải cùng nhau đứng lên giành lấy, để tổ quốc Việt Nam của chúng ta hôm nay tồn tại, sống được, và phát triển trong thế giới này!  

            Hàng chục năm nay, trong các kiến nghị, thư gửi lãnh đạo ĐCSVN nhân các dịp trọng đại khác nhau, trong các bài viết trên mạng, tựu trung lại tôi khẩn thiết đề nghị: Phải tiến hành cuộc cải cách chính trị đổi đời đất nước, để xây dựng nên một dân tộc Việt Nam trưởng thành làm chủ đất nước, để tạo ra trí tuệ, ý chí, bản lĩnh và sức mạnh của quốc gia đáp ứng được những đòi hỏi (a, b, c, và d) do cục diện thế giới hôm nay khách quan đặt ra cho nước ta – bắt đầu từ đổi mới ĐCSVN hôm nay trở thành đảng của dân tộc và dân chủ như cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã nêu trong thư ngày 09-08-1995[5], để có một tổ chức chính trị đủ mạnh xúc tiến công cuộc cải cách mang ý nghĩa lịch sử trọng đại này. Hàng chục năm nay tôi đã cân nhắc kỹ mọi bề và khẳng định: Cuộc cải cách chính trị này là con đường sống duy nhất, cả nước ta phải đứng lên lựa chọn. Không được phép làm khác!

Nguyễn Trung / Viêt-Studies

Hà Nội – Võng Thị, ngày 03-04-2022

Tận hưởng cuộc sống “nuôi cá, trồng rau” tại 5 farmstay “đẹp quên lối về” gần Hà Nội

Tận hưởng cuộc sống "nuôi cá, trồng rau" tại 5 farmstay "đẹp quên lối về" gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa
Là làn gió mới trong lĩnh vực nghỉ dưỡng nhưng farmstay nhanh chóng thu hút được sự quan tâm của nhiều người người. Đến đây, du khách sẽ được thư giãn giữa thiên nhiên trong lành, đồng thời trải nghiệm cuộc sống “nuôi cá và trồng thêm rau” thú vị vùng thôn quê.

Mô hình nông trại dân dã kết hợp với dịch vụ lưu trú tiện nghi này là sự lựa chọn hoàn hảo cho các gia đình cần chốn nghỉ ngơi dài ngày. Dưới đây là 5 farmstay khá gần Hà Nội mà bạn có thể tham khảo trong dịp nghỉ lễ sắp tới.

Farmstay NonEgo (Lương Sơn, Hòa Bình)
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 1.

Cách Hà Nội khoảng 50 km, Farmstay NonEgo có không gian rộng rãi và thoáng mát, với gần ¾ diện tích là cây xanh. Bao quanh khu sinh thái là dòng suối trong lành, gợi nhớ về vùng Tây Bắc đầy thơ mộng.

Farmstay NonEgo có nhiều loại nhà khác nhau, từ nhà tập thể đến căn hộ bungalow, phù hợp với nhiều đối tượng khác nhau. Nhà ở đây được xây bằng khung tre và lợp mái lá, thân thiện với môi trường. Khung cửa sổ lớn tận dụng ánh sáng tối đa từ thiên nhiên. Phòng vệ sinh đầy đủ tiện nghi, giúp bạn có một kỳ nghỉ thoải mái nhất.

Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 2.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 3.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 4.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 5.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 6.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 7.

Bên ngoài bungalow còn có hồ nước nhỏ xinh xắn, bạn có thể đi dạo trên con đường lát đá tảng để ngắm nhìn mặt hồ phẳng lặng mà yên bình, nhìn những chú cá nhỏ bơi lội tung tăng dưới làn nước mát.

Trong thời gian lưu trú, du khách có cơ hội tận hưởng nhiều hoạt động trải nghiệm đa dạng như leo đồi, tắm suối, bắt cá kéo vó, nhảy sạp, BBQ,… Bạn cũng có thể đi dạo trên con đường lát đá quanh hồ nước nhỏ, ngắm nhìn từng đàn cá bơi lội tung tăng dưới làn nước mát.

Uncle Ty’s Farmstay (Kỳ Sơn, Hòa Bình)
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 8.

Cũng nằm tại tỉnh Hòa Bình, Uncle Ty’s Farmstay là một căn nhà sàn của người Mường nằm giữa núi rừng xanh mát. Không gian được bao phủ bởi đủ loại cây xanh và cây ăn quả, ngoài ra còn có một hồ bơi nhỏ ở giữa vườn.

Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 9.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 10.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 11.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 12.

Tới đây, du khách sẽ được thưởng thức những món ăn dân tộc đặc sắc do chính tay chú Ty – gia đình chủ nhà – làm. Ngoài ra, bạn có thể trải nghiệm những công việc hàng ngày của người nông dân như trồng trọt, đan nón, hái quả,… Đi dạo lắng nghe tiếng chim hót hay câu cá bên hồ nước tĩnh lặng cũng là những thú vui không nên bỏ qua.

Ninh Bình Bamboo Farmstay (Gia Viễn, Ninh Bình)
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 13.

Từ một vườn nhãn do cha ông để lại, chủ nhà đã biến mảnh đất này thành một farmstay tuyệt đẹp, đầy đủ tiện nghi để phục vụ những ai muốn tìm về thiên nhiên.

Những căn nhà tre nằm lọt thỏm trong khuôn viên rợp bóng cây xanh sẽ xua tan cái nóng nực của ngày hè, xoa dịu sự mệt mỏi sau chuỗi ngày dài lao động của du khách. Khu vườn rộn rã tiếng chim muông càng khiến cho tâm hôn bạn thêm thư thái, bình yên. 

Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 14.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 15.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 16.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 17.

Tại đây, mọi người có thể tham gia các hoạt động đa dạng như đạp xe, trồng cây, đi bộ, cắm trại… Đặc biệt, du khách còn được thưởng thức những loài cây ăn trái mọng nước ngay tại vườn, cũng như các đặc sản vùng núi đồi thôn quê như gà nướng, dê núi,…

Kolia Organic Farm (Nguyên Bình, Cao Bằng)
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 18.

Nếu bạn đang tìm một nơi non nước hữu tình, lại có nhiều góc check-in “sống ảo”, Kolia Organic Farm là một lựa chọn không tồi. Nằm ở độ cao gần 1.500 m so với mực nước biển, nông trại xinh đẹp này có khí hậu mát mẻ và trong lành, rất phù hợp để nghỉ dưỡng. Khuôn viên gồm nhiều hạng mục khác nhau, đáp ứng đầy đủ nhu cầu vui chơi, giải trí và ngắm cảnh của du khách.

Điểm đặc sắc nhất của Kolia Organic Farm là vườn hoa cẩm tú cầu rộng lớn. Sắc xanh tím của hoa kết hợp cùng sắc xanh lục của lá tạo thành bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp, giúp bạn có những tấm ảnh “sống ảo” độc đáo mang về. Ngoài ra, khu sinh thái này cũng trồng thêm nhiều loài hoa khác như hoa hồng, hoa sim, hướng dương, bươm bướm,…

Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 19.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 20.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 21.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 22.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 23.

Không chỉ gây dấu ấn với những vườn hoa rực rỡ, đây còn là nơi mà du khách được phục vụ những món ăn đặc trưng vùng thông quê như gà nướng, xôi ngũ sắc,… Nhâm nhi tách trà ấm nóng trong không gian se lạnh bên cạnh những đồi chè xanh mơn mởn cũng là một trải nghiệm bạn không nên bỏ qua.

Xôi Farmstay (Lục Yên, Yên Bái)
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 24.

Thuộc sở hữu của một gia đình người Tày, nơi này được đánh giá là một trong những farmstay “hot” nhất nhì Việt Nam. Không gian ở Xôi Farmstay không quá đặc sắc, nhưng chính sự bình dị, chân chất này lại gây ấn tượng mạnh với du khách.

Đến đây, bạn sẽ có cơ hội sống chậm lại, thả hồn vào thiên nhiên núi rùng, tận hưởng cái tĩnh lặng đầy bình yên của vùng thông quê. Xung quanh nhà còn có bờ suối nhỏ, cho phép mọi người ngâm mình vào nguồn nước mát lạnh giữa mùa hè.

Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 25.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 26.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 27.
Tận hưởng cuộc sống nuôi cá, trồng rau tại 5 farmstay đẹp quên lối về gần Hà Nội: Trải nghiệm thư giãn dành cho những gia đình ngại đi xa - Ảnh 28.

Ở Xôi Farmstay, du khách sẽ được trải nghiệm những công việc sản xuất canh tác của chính gia chủ, như làm vườn, nuôi cá, trồng măng… Có 2 loại phòng cho bạn lựa chọn: phòng tập thể hoặc phòng gia đình có nhà tắm riêng.

Giáo sư Nguyễn Mạnh Tường và ‘An Nam trong văn học Pháp’

 Bằng một văn chương không kém phần bay bổng, mơ mộng và lãng mạn, Nguyễn Mạnh Tường đã dẫn dắt bạn đọc đến với thế giới quan của một tác gia Pháp bị An Nam chinh phục, hay một An Nam trong văn học Pháp.

Nhắc đến GS. Nguyễn Mạnh Tường (1909 – 1997), bên cạnh là một trong những tri thức lớn uyên bác và yêu nước (ông vừa là một luật sư, vừa là một nhà giáo dục lẫn nhà nghiên cứu văn học), thì không thể không nói đến ông là một kỳ tài, người Việt Nam duy nhất đậu hai bằng tiến sĩ luật khoa và tiến sĩ văn chương tại Pháp. Mới đây, luận án bổ túc tiến sĩ văn chương của ông đã được xuất bản và giới thiệu đến bạn đọc Việt Nam qua bản dịch An Nam trong văn học Pháp (Nxb Hồng Đức, 2022) của dịch giả Tiết Hùng Thái.

Một trí thức kỳ tài

Nguyễn Mạnh Tường có nguyên quán ở Cổ Nhuế, song ông được sinh ra ngày 16.9.1909 tại phố Hàng Đào, Hà Nội. Cha ông là Nguyễn Căn Cát là một công chức, lại lớn lên ở trung tâm thị thành, ông sớm được học tiếng Pháp ở trường tiểu học Paul Bert, sau đó là trường Albert Sarraut. Năm 1926, tức 16 tuổi, ông thi đỗ tú tài triết học loại giỏi và được nhận học bổng sang Pháp học tại trường đại học tổng hợp Montpellier một năm sau đó.

Trải qua ba năm, ông thi đỗ bằng cử nhân văn chương năm 1929 và cử nhân luật năm 1930.

Có thể thấy, Nguyễn Mạnh Tường đã chứng tỏ mình là một trí thức Tây học hạng ưu ngay từ khi còn trẻ. Mặc dù không được thi tuyển thạc sĩ (concours d’Agrére) bởi do có quốc tịch Việt Nam, nhưng ông đã bền chí quyết tâm thi lấy bằng tiến sĩ quốc gia (doctorat d’état).

GS. Nguyễn Mạnh Tường (bên trái) và GS. Hoàng Xuân Hãn tại Paris năm 1989.

Theo tư liệu của nhà báo Thụy Khuê, tháng 5.1932, ông bảo vệ luận án Tiến sĩ Luật, với luận án chính: L’Individu dans la vieille cité annamite (Cá nhân trong xã hội Việt Nam cổ) và luận án bổ túc: Essai de synthèse sur le Code de Lê (Tổng luận về luật đời Lê). Tháng 6.1932, ông tiếp tục bảo vệ luận án tiến sĩ văn chương với luận án chính: Essai sur la valeur dramatique du théâtre d’Alfred de Musset (Giá trị bi kịch trong tuồng của A. Musset) và luận án bổ túc: L’Annam dans la littérature française, Jules Boissières (Việt Nam trong các tác phẩm của Jules Boissières).

Cùng với Nguyễn Tiến Lãng, Nguyễn Mạnh Tường được cho là một trong những người Việt giỏi tiếng Pháp nhất lúc bấy giờ. Bên cạnh ba tác phẩm vốn là ba công trình xung quanh luận án, ông còn tới 12 tác phẩm khác viết bằng tiếng Pháp, phong phú thể loại gồm kịch, tự truyện, tiểu thuyết, phần lớn trong số đó chưa được xuất bản. Còn những tác phẩm đã dịch, viết và in bằng tiếng Việt có thể kể đến Một cuộc hành trình (người trí thức tham gia kháng chiến) (Nxb Minh Đức, Hà Nội, 1954), Un excommunié (Người bị rút phép thông công) (Quê Mẹ, Paris, 1992), Lý luận giáo dục Âu châu thế kỷ XVI, XVII, XVIII, từ Erasme tới Rousseau (Nxb Khoa học xã hội, 1994; Nxb Giáo dục tái bản, 1995), Eschyle và bi kịch cổ đại Hy Lạp (Nxb Giáo dục, 1996), Orestia (dịch và chú giải bộ ba vở bi kịch cổ đại Hy Lạp, Nxb Giáo dục, 1996), Virgile, nhà thơ vĩ đại của thời kỳ La Mã cổ đại (Nxb Khoa học xã hội, 1996).

An Nam trong văn học Pháp

Tác phẩm gần đây nhất của GS. Nguyễn Mạnh Tường, An Nam trong văn học Pháp (Nxb Hồng Đức, 2022), thực chất là luận án bổ túc tiến sĩ văn chương của ông, đã được Viện Nghiên cứu Văn hóa Minh Triết phối hợp với các cộng tác viên và thư viện Nguyễn Văn Hưởng sưu tầm, dịch thuật và ấn hành. Cuốn sách gồm hai phần tương đương với các chương của một luận án: Phần một nói về cuộc đời của Jules Boissière, phần hai là sự nghiệp của Boissière, trong đó bao gồm 1) hiểu biết về một con người, 2) tiểu thuyết về cuộc chinh phục và 3) cái nhìn về một đất nước.

Bìa sách An Nam trong văn học Pháp.

Để nghiên cứu An Nam trong văn học Pháp, hay cái nhìn của người xa lạ dành cho An Nam, Nguyễn Mạnh Tường chọn đối tượng là Jules Boissière (1863 – 1897), một tác gia từng tham chiến tại Đông Dương và viết về Việt Nam. Bên cạnh các tập thơ, thì hai tác phẩm Lời con nghiện (hai tập sách mỏng, trong đó có một tập có tựa đề Lời con nghiện và tập kia Su Khou Su, vốn là một tiểu thuyết chưa hoàn thành, sổ ghi chép dọc đường) và Đông Dương với người Pháp (một nghiên cứu chính trị về xã hội An Nam, các chuyên khảo về các đôi thị chính của An Nam như: Sài Gòn, Huế, Hà Nội…) của Jules Boissière là hai trọng tâm Nguyễn Mạnh Tường khảo cứu.

Trong phần đầu tiên của tác phẩm, Nguyễn Mạnh Tường không đơn thuần chỉ trình bày một lý lịch trích ngang về Boissière, mà còn thể hiện một sự hiểu sâu những nguồn ảnh hưởng đến văn chương Boissière, hay sự cuội kết của một cảm thức văn chương dưới sự tác động của văn học Latinh và tượng trưng, cũng như một nền giáo dục triết học mạnh mẽ. Boissière hiện ra như một con người tôn thờ thi ca, sở hữu một tâm hồn được làm sống động bởi nhiệt tình văn chương đẹp đẽ, yêu thiên nhiên, vui phiêu lưu và thích thú trước môi trường xa lạ.

Từ những nền tảng xuất thân trên, Nguyễn Mạnh Tường đã tìm cách thám mã và hiểu biết thêm con người Boissière thông qua sự nghiệp của ông (“…chúng ta hãy thử xuyên tác phẩm của Jules Boissière đi tìm cá tính độc đáo của ông, để tái tạo lại tiểu sử trí tuệ và đạo đức của ông. Như rất thường xảy ra, điều mà chúng ta quan tâm nhất trong một tác phẩm nghệ thuật vẫn là diện mạo của tác giả của nó. Tức là, nhân tính, là cái tác động lên con người một sức hấp dẫn khó cưỡng nổi. Người ta tìm thấy chính mình trong những người khác. Chúng ta hãy thử khám phá ra con người đằng sau tác phẩm.” tr. 99).

Đặt chân lên vùng đất An Nam, theo như Nguyễn Mạnh Tường, Boissière đã không đạt được “sự cân bằng giữa thể xác và tâm hồn, sự hòa hợp của bản thể, mà người ta gọi là hạnh phúc” (tr. 145). Cảm giác mất hoài niệm tha hương, một không khí giá lạnh thiếu thốn mọi tình cảm, một sự cô độc đưa đẩy Boissière tìm đến với thuốc phiện.

Thuốc phiện thấm nhuần tác phẩm của Boissière, trở thành một khía cạnh chính, đặc trưng và độc đáo của tác phẩm. Thậm chí Boissière còn nhận định thuốc phiện là thứ giúp “có khả năng hiểu được những linh hồn xa xôi của các chủng tộc khác, là cần thiết trong những vùng này cho những ai muốn nhìn sâu vào bản thể hơn là bề mặt” (tr. 159).

Kẻ chinh phạt bị chinh phạt

Chân dung tác giả Jules Boissière.

Rõ ràng, An Nam trong văn học Pháp, được Nguyễn Mạnh Tường nghiên cứu qua góc nhìn của Jules Boissière, chính là góc nhìn của kẻ xa lạ, hay đúng hơn, tâm thức của kẻ chinh phạt. Người lính buộc phải rời khỏi vùng đất ngọt ngào quê hương, để đến một đất nước xa lạ vốn dĩ không tồn tại sự ràng buộc.

Điều đầu tiên xâm chiếm tâm lý của anh ta, ắt là sự tò mò (“…mở to con mắt ngạc nhiên và chăm chú để nhìn thấy một thực tế mới, nó làm anh ta vừa choáng váng vừa mê mẩn.” tr. 194). Nhưng rồi, kẻ chinh phục, lại bị chinh phục, khi trở nên gắn bó nhanh chóng và nhận ra “dưới cái bề ngoài muôn hình muôn vẻ của các chủng tộc và các nền văn minh, anh ta thấy sự thống nhất của bản chất con người, bản sắc phổ quát của con người vĩnh cửu” (tr. 195). Họ khám phá ra một quê hương mới mà con người có thể liên kết với nhau bằng tình cảm chung và suy nghĩ tương đồng.

Bởi vậy, một An Nam đầy sinh động hiện lên trong quan sát và ghi chép của Jules Boissière. Khác với những người chinh phục khác đến xứ thuộc địa để thỏa mãn mộng làm giàu, thì Boissière đã hiểu và yêu An Nam. Trước hết, Nguyễn Mạnh Tưởng chỉ ra, trong các tác phẩm của Boissière, có những bức tranh tuyệt đẹp, hấp dẫn, rõ ràng, chính xác và cảm động của thiên nhiên An Nam. Boissière được tác giả ví như một họa sĩ của An Nam với bảng màu phong phú, “định hình cái lộng lẫy của phong cảnh An Nam và để cạnh tranh với thiên nhiên, thậm chí với thực tại” (tr. 258).

Rồi Boissière cũng có những diễn tả đại tài về sự chuyển động và vẻ ngoạn mục của một đám đông, rồi sự định hình đặc điểm tính cách của người An Nam (“Người An Nam thực sự có ý thức sống tập thể ở mức độ cao nhất. Cá nhân không đóng vai trò gì trong sự sống của một quốc gia, nhưng nó có một ý thức rõ ràng rằng nó không chết hoàn toàn, vì gia đình không chỉ là một khối đoàn kết to lớn trong không gian, mà còn là một khối đoàn kết kéo dài trong thời gian, một thực tại vĩnh cửu mà so với nó các thế kỷ là ngắn ngủi. Vì vậy, không cần biết độc lập đến sớm hay muộn, điều chính yếu là nó sẽ đến!” tr. 331–330).

Nguyễn Mạnh Tường nhận định Boissière đã thành công trong việc nghiên cứu cảnh quan, văn hóa, xã hội và cuộc sống của con người An Nam. Để đạt đến cảnh giới này, Boissière đã phải vượt qua bao nhiêu rào cản, phá bỏ bao nhiêu định kiến, và từ bỏ bao nhiêu thói quen. Đó là kết quả của một sự bỏ đi linh hồn cũ, làm lại một linh hồn mới, tự “giải khai hóa” bản thân để rồi sau đó “tái khai hóa” bản thân (chữ của Nguyễn Mạnh Tường).

Nếu như Boissière đã đột nhập vào cõi bí mật của linh hồn An Nam, thì Nguyễn Mạnh Tường đã du thám vào bên trong cõi tâm hồn của một “người thợ chữ nghĩa tuyệt vời mà công cụ được lưu dấu cho muôn đời.” Bằng một văn chương không kém phần bay bổng, mơ mộng và lãng mạn, Nguyễn Mạnh Tường đã dẫn dắt bạn đọc đến với thế giới quan của một tác gia Pháp bị An Nam chinh phục, hay một An Nam trong văn học Pháp.

PHẠM MINH QUÂN/ Văn Vietnam

Viễn cảnh 2022: Tung hoành với Sông Cờ Đỏ, Trung Quốc vắt kiệt nguồn nước Châu Á

Với Trung Quốc ngày nay, chỉ có một tiếng nói của sức mạnh. Cuộc đấu tranh để sinh tồn có thể dẫn tới “cuộc chiến tranh vì nước” ngay trong thế kỷ 21 này.

Ngô Thế Vinh

Dẫn Nhập: Các dân tộc sống trên lục địa Châu Á ở hạ lưu các dòng sông từ Tây Tạng và Trung Quốc chảy xuống, trên 1,6 tỉ người này đã phải gánh chịu hết cả thiệt hại kinh tế nông nghiệp, ngư nghiệp và môi trường các hạ vực đã bị thoái hóa dần dần suốt nhiều thập niên qua trong khi Trung Quốc hưởng hết ích lợi nhờ thủy điện vì trên thượng nguồn họ xây hàng trăm con đập, tàng trữ hàng trăm tỉ mét khối nước, giam hãm 90% phù sa và thay đổi toàn diện dòng chảy môi sinh trên toàn lưu vực. Nhưng tham vọng Trung Quốc chưa dừng lại, Trung Quốc đã bắt đầu xây một đại công trình mang tên Sông Cờ Đỏ, dài trên 6.180 km để hàng năm chuyển dòng lấy 60 tỉ mét khối nước ngay từ nguồn không cho xuống hạ lưu sông Mekong, Salween và Brahmaputra. Sông Cờ Đỏ của Trung Quốc là một mối đe doạ tiềm tàng to lớn, với khả năng gây ra tội ác cho nhân loại – imminent threat to humanity. Trung Quốc tránh không ký bất cứ một hiệp ước hợp tác sông ngòi quốc tế nào, để họ đơn phương thực hiện những tham vọng của mình. Không một siêu cường nào trên thế giới ngạo mạn khai thác dòng nước bất chấp cuộc sống của bao nhiêu triệu cư dân hạ lưu như thế. Việt Ecology Foundation

*

Bắc Kinh có khả năng dùng “vũ khí nước” như một đòn ngoại giao bắt 25% dân số thế giới làm con tin / holding hostage. Khác với những hồ chứa đập thuỷ điện, vừa giữ nước vừa xả nước, Sông Cờ Đỏ là một chiến lược đổi dòng lấy nước – có nghĩa là 100% lượng nước này sẽ bị mất đi – không bao giờ được đền bù, đối với các quốc gia hạ nguồn. [1]

Tây Tạng, nơi phát xuất những con sông lớn của Châu Á: (1) Dương Tử, (2) Hoàng Hà, (3) Indus, (4) Sutlej, (5) Yarlung Tsangpo – Brahmaputra, (6) Irrawaddy, (7) Salween, (8) Mekong. [nguồn: Meltdown in Tibet, Michael Buckley, Palgrave MacMillan 2014] [3]
Tây Tạng, nơi phát xuất những con sông lớn của Châu Á: (1) Dương Tử, (2) Hoàng Hà, (3) Indus, (4) Sutlej, (5) Yarlung Tsangpo – Brahmaputra, (6) Irrawaddy, (7) Salween, (8) Mekong. [nguồn: Meltdown in Tibet, Michael Buckley, Palgrave MacMillan 2014] [3]

CƠ THỂ HỌC CÁC CON SÔNG LỚN CHÂU Á

Các con sông lớn như mạch sống của toàn Châu Á đều bắt nguồn từ Cao nguyên Tây Tạng, còn được mệnh danh là Cực Thứ Ba của Trái Đất.

Đông Tây Tạng: phía đông là khởi nguồn của hai con sông lớn hoàn toàn nằm trong lãnh thổ Trung Quốc: sông Dương Tử (1) 6.500 km dài nhất Châu Á chảy về hướng đông theo suốt chiều ngang lãnh thổ Trung Hoa tới Thượng Hải – Shanghai, sông Hoàng Hà (2) thì chảy về hướng bắc rồi chuyển sang hướng đông tới Thiên Tân – Tianjin, và cả hai cùng đổ ra biển Trung Hoa.

Tây Tây Tạng: phía tây bắc, là sông Indus (3) và sông Sutlej (4) chảy về hướng tây nam và giao thoa với ba con sông khác để hình thành vùng châu thổ Punjab giữa hai nước Ấn và Hồi. Phía tây nam là sông Yarlung Tsangpo (5) là “con sông cao nhất thế giới”, với các ghềnh thác xuyên dãy Hy Mã Lạp Sơn, rồi chảy qua Ấn độ, Bhutan và Bangladesh, con sông đổi tên là sông Brahmaputra trước khi đổ vào Vịnh Bengal, Ấn Độ Dương.

Nam Tây Tạng: phía nam là ba con sông sông Irrawaddy (6) và sông Salween (7) chảy xuống Miến Điện theo hướng bắc nam trước khi đổ vào Biển Andaman. Riêng con sông Mekong (8) chảy qua nhiều quốc gia với nhiều tên khác nhau, từ Tây Tạng: có tên Dza-Chu có nghĩa “nguồn nước của đá”, tiếp tục chảy về hướng nam băng qua những hẻm núi sâu của tỉnh Vân Nam với tên Trung Hoa là Lan Thương Giang / Lancang Jiang “con sông xanh cuộn sóng”qua đến biên giới Lào Thái mang một tên khác Mae Nam Khong “con sông mẹ”, xuống Cam Bốt lại mang một tên khác nữa Tonle Thom “con sông lớn”, cuối cùng chảy qua Việt Nam mang tên Cửu Long với hai nhánh chính là sông Tiền và sông Hậu đổ ra Biển Đông trước kia bằng chín cửa sông, nhưng nay chỉ còn bảy. [Hình 1]

TÂY TẠNG KHÔ HẠN CHÂU Á CHẾT

Và cũng dễ hiểu tại sao, bằng mọi giá Trung Quốc phải chiếm cho bằng được Tây Tạng – vùng cao nguyên chiến lược vô cùng quan trọng, giàu có về nguồn nước, phong phú về tài nguyên thiên nhiên – đó cũng là “định mệnh sinh học – biological destiny” của Tây Tạng, một quốc gia nhỏ bé với chưa tới 1,5 triệu dân bản địa (thống kê 1965, dân số gốc Tây Tạng 1,321,500; Leo A. Orleans, The China Quarterly Jul-Sep, 1966) và đang bị Hán hoá, người Tây Tạng nay đã trở thành thiểu số ngay trên đất nước mình.

Phải chứng kiến tốc độ tàn phá sinh cảnh Tây Tạng, ngay nơi đầu nguồn, các con sông lớn Châu Á đang bị Trung Quốc khai thác một cách triệt để với những đập thuỷ điện, cùng với nạn phá rừng tự sát / suicidal deforestation, tới các kế hoạch khai thác hầm mỏ đại quy mô, gây ô nhiễm nguồn nước. Hiện tượng biến đổi khí hậu với khí thải từ các nhà máy đốt nhiên liệu hoá thạch đang gây hiệu ứng nhà kính khiến khối băng tuyết tưởng như vô tận nơi cực thứ ba trái đất đang nhanh chóng bị đẩy lùi và tan rã.

Cũng để thấy rằng, những con sông Châu Á từng nguyên sinh trong thế kỷ trước thì nay đã biến dạng suy thoái và không còn như xưa nữa.

Cảnh tượng ấy khiến Đức Dalai Lama đang lưu vong phải thốt lên lời kêu cứu và ông đã chọn ưu tiên bảo vệ môi sinh thay vì những vấn đề chính trị nóng bỏng. Trong một lần gặp gỡ với Đại sứ Hoa Kỳ Timothy Roemer ở New Delhi, thủ đô Ấn Độ vào tháng 8/2009, Đức Dalai Lama nói rằng:

“Lịch trình chính trị có thể hoãn lại 5 -10 năm nhưng cộng đồng quốc tế cần tập trung quan tâm tới biến đổi khí hậu trên Cao nguyên Tây Tạng: khối băng tuyết đang tan rã, nạn phá rừng, và ô nhiễm nguồn nước do những dự án khai thác hầm mỏ, là những vấn đề cấp thiết, không thể chờ đợi.” [nguồn: Wikileaks Cables, the Guardian 10 Aug. 2009]

Bắc Kinh xác nhận là sẽ xây thêm các con đập thuỷ điện lớn trên thượng nguồn sông Yarlung Tsangpo – Brahmaputra, trước khi con sông xuyên quốc gia ấy chảy sang Ấn Độ, Bhutan và Bangladesh. Brahmaputra là dòng sông huyết mạch của ba quốc gia này.

Khi các công trình hoàn tất, tổng công suất / total capacity của những con đập thủy điện trên Cao nguyên Tây Tạng sẽ “nhiều lần lớn hơn” công suất con đập Tam Hiệp (Three Gorges Dam): 22.500 megawatts, lớn nhất thế giới trên sông Dương Tử.

Bích chương của Hội Phụ nữ Tây Tạng: Hâm Nóng Toàn Cầu trên Cao nguyên Tây Tạng; Nếu Tây Tạng khô hạn, Châu Á chết. [3] (www.tibetanwomen.org)
Bích chương của Hội Phụ nữ Tây Tạng: Hâm Nóng Toàn Cầu trên Cao nguyên Tây Tạng; Nếu Tây Tạng khô hạn, Châu Á chết. [3] (www.tibetanwomen.org)

Cho dù đang có những mối lo âu về sự tồn vong của quê hương Tây Tạng nhưng Đức Dalai Lama rất quan tâm tới những vấn đề chung của nhân loại. Ông nói tới vấn đề môi sinh rất sớm với tầm nhìn xa và trong mối tương quan toàn cầu và “phải làm sao giữ xanh hành tinh này, qua thông điệp nhân Ngày Môi Sinh Thế Giới / World Environment Day [ngày 05.06.1986]:

“Hòa bình và sự sống trên trái đất đang bị đe dọa bởi những hoạt động của con người thiếu quan tâm tới những giá trị nhân bản. Hủy hoại thiên nhiên và các nguồn tài nguyên thiên nhiên là do hậu quả của lòng tham lam và thiếu tôn kính đối với sự sống trên hành tinh này… Chúng ta dễ dàng tha thứ cho những gì đã xảy ra trong quá khứ do bởi u minh. Nhưng ngày nay do hiểu biết hơn, chúng ta phải duyệt xét lại với tiêu chuẩn đạo đức là phần gia tài nào mà chúng ta thừa hưởng, phần nào chúng ta có trách nhiệm sẽ truyền lại cho thế hệ mai sau.” [3]

SÔNG CỜ ĐỎ / HỒNG KỲ HÀ 旗河

MỘT KHỦNG LONG CỦA BẮC KINH

Từ mấy thập niên qua, ai cũng đã biết Trung Quốc đã và đang xây thêm hàng trăm đập thủy điện trên khắp các dòng sông với những hồ chứa nước khổng lồ, ngăn chặn phù sa làm đảo lộn toàn hệ sinh thái, tác động đến sinh kế của bao nhiêu triệu cư dân dưới nguồn.

Nay tiến thêm một bước đột phá nữa, Trung Quốc đang có thêm một kế hoạch vĩ mô / mega project, vô cùng táo bạo – khai mở một con sông nhân tạo: Sông Cờ Đỏ / Red Flag River, lớn nhất thế giới xuyên lưu vực, kết nối với mạng lưới sông thiên nhiên của Châu Á, nhằm chuyển nước về hướng Bắc củng cố nền an ninh nguồn nước – cũng là nguồn an ninh lương thực của Trung Quốc. Với dự án Sông Cờ Đỏ dài 6.180 km này, Trung Quốc hàng năm sẽ giành thêm được 60 tỉ mét khối nước – có nghĩa là các quốc gia khác sẽ mất đi lượng nước sinh hoạt thiết yếu này.

Không tham khảo với các quốc gia láng giềng, có thể nói Trung Quốc với hơn 1.4 tỉ dân đã đơn phương khai mào một trận chiến môi sinh không tiếng súng và sẽ gieo hoạ cho 1,6 tỉ người thuộc các dân tộc lân bang chung sống với họ trên lục địa Châu Á.

Sông Cờ Đỏ có tham vọng chuyển 60 tỉ mét khối nước hàng năm tương đương với 21% lượng nước đầu nguồn hàng năm tại ba con sông xuyên quốc gia / transnational rivers: Mekong, Salween và Brahmaputra. Lượng nước quý giá này chính là nguồn sống, sinh kế của các dân tộc Nam Á, và Đông Nam Á vẫn phải dựa vào số nước ấy sẽ được chuyển tới vùng Tân Cương – Xinjiang phía bắc và tây bắc Trung Quốc.

Dự án Sông Cờ Đỏ xuyên lưu vực này sẽ gây chấn động dư luận nơi các quốc gia lân bang – đặc biệt là Ấn Độ, quốc gia có dân số đông thứ hai chỉ sau Trung Quốc.

Những nước dưới hạ nguồn sẽ phải rất quan tâm trước một viễn tượng có thể khó lường. Do Tây Tạng có nước chảy xuống là nhờ mưa và tuyết tan khi trời ấm, mức nước và lưu lượng sẽ cao nhất từ tháng hai cho đến tháng bảy, cho 70% tổng số nước cả năm, khi đó là thời gian tối ưu cho con Sông Cờ Đỏ dựa vào thế năng và động năng cao để chuyển dòng và chiếm đoạt nhiều nước nhất. Các nước hạ lưu cùng lúc đó lại đang vào mùa khô, vì thế sau khi Sông Cờ Đỏ hoạt động, hạn hán giáng xuống hạ lưu chắc chắn sẽ khắc nghiệt hơn nữa. Lúc đó họ chỉ còn biết dựa vào lòng tử tế của Trung Quốc, điều mà người Tây Tạng, Ngô Duy Nhĩ, Việt Nam đã từng được nếm trải.

Vì thế Sông Cờ Đỏ của Trung Quốc đã tiềm tàng một mối đe doạ to lớn, gần như tội ác cho nhân loại – imminent threat to humanity. Trung Quốc đã tránh không ký bất cứ một hiệp ước hợp tác sông ngòi quốc tế nào, để họ không bị ràng buộc có thể đơn phương thực hiện những tham vọng của mình. Không một siêu cường nào trên thế giới ngạo mạn khai thác dòng nước bất chấp cuộc sống của bao nhiêu triệu cư dân hạ lưu như thế.
Riêng Việt Nam thì sao? Vẫn là sự im ắng “truyền thống” cho dù Sông Cờ Đỏ sẽ lấy nước sông Mekong từ ngay nơi đầu nguồn.

Trung Quốc “vĩ đại” theo nhiều ý nghĩa, thể hiện cho tinh thần Đại Hán ấy trong quá khứ đã có Vạn Lý Trường Thành, là một trong bảy kỳ quan của thế giới. Nay với tiến bộ khoa học kỹ thuật, Trung Quốc còn thực hiện thêm những công trình mới có tầm vóc thế giới: đập thuỷ điện Tam Hiệp trên sông Dương Tử lớn nhất thế giới, và nay Sông Cờ Đỏ sẽ là con sông nhân tạo chuyển dòng lấy nước cũng lớn nhất thế giới với chi phí tốn kém nhất thế giới. Đây là một đại công trình làm thay đổi cả diện mạo của lục địa Châu Á. Với sẵn nguồn nhân lực, với quyết tâm và có khả năng kỹ thuật cao, Bắc Kinh có thể dư sức thực hiện Dự án Sông Cờ Đỏ này. Nhưng với cái giá nào phải trả của các quốc gia lân bang thì không được Bắc Kinh quan tâm tới.

Sông Cờ Đỏ với Dự án chuyển nước vĩ mô “tam tung, tứ hoành / ba dọc, bốn ngang”; (a) đường đen mỏng: các dòng sông lớn; (b) đường đen đậm: Sông Cờ Đỏ và hai nhánh chính nối với các con sông thiên nhiên trong dự án chuyển nước nối lưu vực nam-bắc của Trung Quốc; (c) đường đen đậm đứt quãng gần: đường dẫn nước nam-bắc trong Dự án Chuyển Nước Nam-Bắc / SNWTP / South-North Water Transfer Project; (d) đường đen đậm đứt quãng xa: trong kế hoạch thực hiện. [nguồn: Sơ đồ mô phỏng The Diplomat Oct 23, 2021, với thêm ghi chú của người viết]
Sông Cờ Đỏ với Dự án chuyển nước vĩ mô “tam tung, tứ hoành / ba dọc, bốn ngang”; (a) đường đen mỏng: các dòng sông lớn; (b) đường đen đậm: Sông Cờ Đỏ và hai nhánh chính nối với các con sông thiên nhiên trong dự án chuyển nước nối lưu vực nam-bắc của Trung Quốc; (c) đường đen đậm đứt quãng gần: đường dẫn nước nam-bắc trong Dự án Chuyển Nước Nam-Bắc / SNWTP / South-North Water Transfer Project; (d) đường đen đậm đứt quãng xa: trong kế hoạch thực hiện. [nguồn: Sơ đồ mô phỏng The Diplomat Oct 23, 2021, với thêm ghi chú của người viết]
GS Vương Hạo (Wang Hao), Chủ tịch Nhóm Chuyên gia trong cuộc Hội thoại về “Sông Cờ Đỏ” – một dự án vĩ đại của Trung Quốc – đã ngạo mạn phát biểu: “Ít nhất trên quy mô ngàn năm / thiên niên kỷ, Dự án Sông Cờ Đỏ sẽ đem lại những lợi ích vượt xa hơn là những tác hại.”
GS Vương Hạo (Wang Hao), Chủ tịch Nhóm Chuyên gia trong cuộc Hội thoại về “Sông Cờ Đỏ” – một dự án vĩ đại của Trung Quốc – đã ngạo mạn phát biểu: “Ít nhất trên quy mô ngàn năm / thiên niên kỷ, Dự án Sông Cờ Đỏ sẽ đem lại những lợi ích vượt xa hơn là những tác hại.”

LỊCH SỬ SÔNG CỜ ĐỎ VỚI “TAM TUNG TỨ HOÀNH”

Dự án này được soạn thảo bởi “nhóm nghiên cứu S4679” của Đại học Thanh Hoa / Tsinghua ở Bắc Kinh – được so sánh như một Harvard của Đông phương; do giáo sư Vương Hạo / Wang Hao là kỹ sư trưởng của Viện Nghiên Cứu Tài nguyên Nước và Thuỷ điện của Trung Quốc.

Sông Cờ Đỏ là một hệ thống thuỷ lợi với dòng chảy trọng lực / gravity flow water diversion system, lấy nước từ các con sông trên cao nguyên Tây Tạng [được mệnh danh là “nóc của thế giới” với độ cao trung bình 4.500 m trên mặt biển], dẫn vào một đường kênh chính / main channel đưa nước tới vùng Tân Cương / Xinjiang khô cằn – có khả năng “biến Tân Cương thành một California Made in China xanh tươi trù phú”, đồng thời cũng dùng con sông nhánh Chunfeng dẫn một lượng nước khổng lồ vào lưu vực Turpan tới vùng bắc Tân Cương. [Hình 3a,b]

Công trình thuỷ lợi Sông Cờ Đỏ còn đem nước tới Tân Cương và các tỉnh phía tây bắc như Cam Túc / Gansu, Ninh Hạ / Ningxia. Các tỉnh này nếu có nguồn nước sẽ trở thành một vùng sản xuất nông nghiệp lớn nhất nước. Ước tính là lượng nước cung cấp cho các tỉnh tây bắc sẽ nhiều hơn lưu lượng nước hàng năm của con sông Hoàng Hà / Yellow River đổ ra biển. Dự án này sẽ tạo thêm được 13,3 triệu hectares diện tích canh tác ở Tân Cương và thêm 130.000 km2 các ốc đảo / oasis xanh tươi ở vùng tây bắc Trung Quốc.

Ngoài những lợi ích về canh nông kể trên, Sông Cờ Đỏ còn bảo đảm an toàn nguồn nước cho Trung Quốc. Với Kế hoạch Dự án Chuyển Nước Nam-Bắc / SNWTP / South-North Water Transfer Project, Trung Quốc tạo được một mạng lưới nước / water grid system có tên là “tam tung tứ hoành / 四横 / ba dọc bốn ngang”:

Tam tung / sanzhong / ba dọc: là 3 tuyến dẫn nước từ nam lên bắc; 2 tuyến trung và đông đã hoàn thành, tuyến tây đang triển khai. Khi tuyến phía tây này hoàn tất, sẽ có 17 tỉ mét khối nước được chuyển từ thượng nguồn sông Dương Tử sang sông Hoàng Hà ngay từ trên cao nguyên Tây Tạng, có khả năng phục sinh con sông Hoàng (Hà) đang bị cạn kiệt.

Tứ hoành / siheng / bốn ngang: là 4 dòng sông chảy từ tây sang đông là: Hoàng Hà (Yellow river), Hoài Hà (Huai river), Dương Tử (Yangtze river) và Hải Hà (Haihe river)

Hệ thống “Tam Tung Tứ Hoành” này sẽ bảo đảm cung cấp nguồn nước cho thủ đô Bắc Kinh và các thị trấn lớn vùng bình nguyên phía bắc Trung Quốc.

Ngoài ra, Sông Cờ Đỏ còn có thêm hai kênh sông Hồng Duyên / Hongyan Hà dẫn nước đến Diên An / Yan’an phía bắc tỉnh Thiểm Tây / Shaanxi, và sông Mạc Bắc / Mobei dẫn nước vào Nội Mông và cả Bắc Kinh. Cũng qua kênh sông Mạc Bắc, Sông Cờ Đỏ cung cấp nguồn nước cho vùng đồng bằng phía bắc Trung Quốc, và qua nhánh sông Hồng Duyên cung cấp nước cho lưu vực Tứ Xuyên / Sichuan Basin. [Hình 3 và 4]

Đây là một bức tranh quy hoạch thuỷ lợi cực lớn – không chỉ tạo ra một hệ thống cấp nước mới cho vùng tây bắc Trung Quốc mà còn kết nối với hệ thống mạng lưới nước quốc gia để có “bảo đảm kép” về mặt chiến lược cung cấp nguồn nước cho Bắc Kinh và vùng bắc Trung Quốc[1]

VẪN BIỆN HỘ CHO TRUNG QUỐC

Rồi ra, chúng ta sẽ không ngạc nhiên nếu vẫn có một số vị tiến sĩ hay trí thức khoa bảng trong và cả ngoài nước – sẽ hành xử như những luật sư tự nguyện bào chữa cho Bắc Kinh rằng: Đừng đổ lỗi cho Trung Quốc. Họ vẫn chỉ biết dựa vào một con số đơn giản, cho rằng chỉ có 16% số lưu lượng sông Mekong đổ xuống từ Trung Quốc. Và nay, Sông Cờ Đỏ có lấy thêm đi mấy phần trăm % của con số 16% ấy thì nạn hạn hán nếu có xảy ra cũng không phải lỗi Trung Quốc.

Thực tế vào mùa khô khi nước khan hiếm nhất, lượng nước từ Trung Quốc xuống Mekong lên tới 40% và 70%, gấp hai tới bốn lần hơn con số họ cố ý trích dẫn. [nguồn: https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/china-eyes-its-next-prize-mekong]

Và người ta vẫn có thể tự ru ngủ mà bảo rằng: tranh chấp nước “trên nguồn – dưới nguồn / upstream – downstream” bấy lâu vẫn là chuyện bình thường, ngay cả giữa các địa phương trong cùng một quốc gia.

Có cần nhắc với họ không là năm 2016, nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng của Việt Nam đã phải lên tiếng cầu cứu xin Trung Quốc xả nước từ con đập Cảnh Hồng / Jinhong để cứu đại hạn nơi ĐBSCL lúc đó, và cuối cùng cũng không đạt hiệu quả nào!

Hạn hán khắc nghiệt nơi ĐBSCL năm 2016, khiến Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng lúc đó phải lên tiếng cầu cứu Trung Quốc cho xả nước từ hồ chứa đập thuỷ điện Cảnh Hồng nhưng không đạt hiệu quả nào.
Hạn hán khắc nghiệt nơi ĐBSCL năm 2016, khiến Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng lúc đó phải lên tiếng cầu cứu Trung Quốc cho xả nước từ hồ chứa đập thuỷ điện Cảnh Hồng nhưng không đạt hiệu quả nào.

SÔNG CỜ ĐỎ VỚI TRÁI TIM BIỂN HỒ VÀ ĐBSCL

Tuy dự án Sông Cờ Đỏ S4678 không được công bố chính thức nhưng chắc chắn sẽ gây ra sự quan tâm rộng rãi. Cao nguyên Tây Tạng vốn được coi là một vùng sinh thái trù phú nhưng cũng rất mong manh và dễ bị tổn thương.

Sông Cờ Đỏ chắc chắn làm giảm thêm nguồn nước của các con sông xuyên quốc gia – trong đó có sông Mekong.

Rõ ràng, Sông Cờ Đỏ sẽ đem lại cho Trung Quốc một thứ “siêu quyền lực” bá chủ về nguồn nước / hydro-hegemony trên toàn Châu Á, với “quyền sinh sát tắt mở vòi nước” theo ý mình – nhất là khi Bắc Kinh muốn cho các nước nhỏ “một bài học” – vẫn nói theo ngôn từ của Đặng Tiểu Bình.

Ngoài nước lớn là Ấn Độ, có đủ sức đối trọng với Trung Quốc, hầu như chưa có các quốc gia hạ nguồn nào khác chính thức lên tiếng – Riêng với Uỷ Ban Mekong Việt Nam – 23 phố Hàng Tre Hà Nội, cách ĐBSCL hơn 1.600 km, thì vẫn là sự im lặng hay hoàn toàn bị động.

Vẫn với một khuôn mẫu hành xử bấy lâu, chưa bao giờ Bắc Kinh muốn chia sẻ thông tin / hay muốn thực lòng tham khảo với các quốc gia hạ nguồn về dự án Sông Cờ Đỏ S4679, chắc chắn sẽ có ảnh hưởng huỷ hoại lâu dài đối các dòng sông xuyên quốc gia này.

Theo ước tính của hai tác giả Genevieve Donnellon-May / Đại Học Singapore và Mark Wang / Đại học Melbourne, thì Bắc Kinh có khả năng dùng “vũ khí nước” như một đòn ngoại giao bắt 25% dân số thế giới làm con tin / holding hostage. Khác với những hồ chứa đập thuỷ điện, vừa giữ nước vừa xả nước, Sông Cờ Đỏ là một chiến lược đổi dòng lấy nước – có nghĩa là 100% lượng nước này sẽ bị mất đi – không bao giờ được đền bù, đối với các quốc gia hạ nguồn. [1]

_ Tình trạng “đói lũ” ở ĐBSCL đã xảy ra thường xuyên hơn trong những năm gần đây. Lũ – mùa nước nổi xuống ĐBSCL, phụ thuộc chính vào lượng nước mưa từ thượng nguồn sông Mekong. Nếu mưa ít ở lưu vực trên / upper basin, kéo theo nạn thiếu nước trong hàng trăm các hồ chứa thuỷ điện, thì khi tới mùa mưa nước sẽ bị chặn lại trong các hồ chứa – thay vì lượng nước mưa ấy ồ ạt theo dòng sông xuôi chảy xuống hạ lưu. Hậu quả là sông Mekong sẽ thiếu nước, gây tình trạng hạn hán trên toàn hệ thống sông rạch.

_ Do đó sẽ rất ngây thơ để bảo rằng 16% lưu lượng nước từ Trung Quốc là không đáng kể, và cho rằng các hồ thuỷ điện không tiêu thụ nước. Nhưng khi các hồ thuỷ điện thiếu nước, phải cần thời gian lâu để tích trữ lại lượng nước thiếu vào chuỗi các hồ chứa, những hồ chứa đập thuỷ điện đã “phá vỡ cả một chu kỳ điều hợp thiên nhiên kỳ diệu” của con sông Mekong. Không còn lũ cao / hay đỉnh lũ trong mùa mưa để con sông Tonle Sap có thể chảy ngược dòng vào Biển Hồ, tăng diện tích Biển Hồ lên gấp 5 lần (từ 2.700 km2 mùa khô tới 16.000 km2 mùa mưa). Biển Hồ được ví như một biển dự trữ nước ngọt thiên nhiên khổng lồ tiếp nước cho cả hai vùng châu thổ Tonle Sap / Cam Bốt và ĐBSCL / Việt Nam trong cả hai mùa mưa nắng.

Một con sông sinh thái / river ecosystem không đơn giản chỉ có nước mà phải là một dòng chảy bao gồm các sinh vật / biotic (như cây cỏ, rong tảo, sò ốc tôm cá), những vi sinh vật / microorganisms cùng với những vật thể phi sinh khác / abiotic (như cát sỏi phù sa), tất cả cùng tương tác với nhau như một cơ thể sống.

Tác hại của chuỗi đập thủy điện và nay với thêm Con Sông Cờ Đỏ không chỉ cướp nguồn nước mà còn huỷ hoại hệ sinh thái của con sông: chặn nguồn phù sa trong các hồ chứa – mà phù sa là yếu tố bấy lâu bồi đắp tạo dựng nên vùng đồng bằng châu thổ từ hàng bao ngàn năm. Nay cũng nguồn nước ấy khi xuống tới ĐBSCL do “bị đói phù sa”, đã dẫn tới một tiến trình đảo nghịch: thay vì bồi đắp, thì nay lại “ăn đất” gây sạt lở không chỉ các bờ sông mà cả suốt chiều dài 800km vùng ven biển.

_ Rồi còn phải kể tới nạn đất lún do lạm dụng khai thác tầng nước ngầm, cùng với ảnh hưởng của “biến đổi khí hậu” hâm nóng toàn cầu, nước biển dâng, với các hiện tượng El Niño và La Niña khiến các vùng châu thổ là dễ bị tổn thương nhất – trong đó có ĐBSCL, và tất cả đã làm đảo lộn mọi dự đoán về thời tiết thuỷ văn để có thể kịp thời đối phó!

TRUNG QUỐC VẪN LỐI HÀNH XỬ CÔN ĐỒ

Tháng 2 năm 1972, khi TT Nixon viếng thăm Bắc Kinh, bắt tay với Mao Trạch Đông dọn đường cho một Trung Quốc mở cửa; rồi tiếp theo đó với chính sách “Đổi Mới” của Đặng Tiểu Bình, Trung Quốc đã phát triển nhanh chóng vươn lên như một siêu cường, theo cái nghĩa “nước lớn bá quyền”, và chính Đặng Tiểu Bình đã từng giáng cho Việt Nam một bài học bằng trận chiến tranh đẫm máu nơi biên giới phía bắc (1979).

Và rồi như một chính sách nhất quán, Bắc Kinh đã có một lối hành xử rất côn đồ từ Biển Đông (với Hoàng Sa Trường Sa và với Đường Lưỡi Bò), vào tới đất liền chiếm đoạt nguồn nước, luôn luôn hăm doạ và bắt nạt các “tiểu quốc / nước bé”, bất chấp mọi trật tự và luật pháp quốc tế.

Bằng chứng là mới đây vào tháng 10/2021 Trung Quốc đã ngang nhiên từ chối ký một “hiệp ước chia sẻ nước / water sharing treaty” với các quốc gia hạ nguồn. [1]

Chia sẻ thông tin, chấp nhận đối thoại chân thành, điều mà các chuyên gia thuỷ học Trung Quốc có thể dễ dàng làm nhưng đối lại vẫn là sự vô cảm. Không đối thoại, không có tham khảo, trên mọi dự án lớn liên quan tới toàn vùng, cho dù Bắc Kinh biết rằng cách hành xử ấy sẽ tạo nên những mối quan hệ căng thẳng nhưng họ vẫn bất chấp. Với Trung Quốc ngày nay, chỉ có một tiếng nói của sức mạnh. Cuộc đấu tranh để sinh tồn có thể dẫn tới cuộc chiến tranh vì nước ngay trong thế kỷ 21 này.

NGÔ THẾ VINH
Mekong Delta 1995 – 2022

  • Nhà văn Ngô Thế Vinh tốt nghiệp y khoa Sài Gòn, chủ bút báo sinh viên Tình thương, y sĩ liên đoàn 81 Biệt Cách Dù, tốt nghiệp thường trú bệnh viện đại học New York, hiện là bác sĩ điều trị tại một bệnh viện nam California. Đã xuất bản 5 tiểu thuyết và một tập truyện. Cửu Long Cạn Dòng, Biển Đông Dậy Sóng là một dữ kiện tiểu thuyết, Mekong Dòng Sông Nghẽn Mạch là những trang bút ký với nhiều hình ảnh sống động của tác giả qua những chuyến đi thăm các khúc sông thượng nguồn từ Vân Nam, Lào, Thái, Cam Bốt xuống tới ĐBSCL. Là tác giả nhiều bài viết liên quan tới “môi sinh và phát triển” lưu vực sông Mekong.

Toàn cảnh chiến sự trưa 03/04: Tên lửa Nga ồ ạt nã vào Ukraine, đã rõ mục tiêu bị tập kích

Toàn cảnh chiến sự trưa 03/04: Tên lửa Nga ồ ạt nã vào Ukraine, đã rõ mục tiêu bị tập kích

Ảnh minh họa.

CNN cho biết chính quyền Odessa yêu cầu tất cả người dân hãy ở yên trong nhà và đóng chặt cửa sổ. Nhiều khu vực ở thành phố miền Nam Ukraine này đang ngập trong khói lửa.
Ukraine tái chiếm “thị trấn ma” –  Nga triệt đường sống của cơ giới đối phương

Ukraine, Mỹ, Anh và phương Tây thông tin chiến sự

– Máy bay Nga vẫn tiếp tục “bị tổn thương” bởi phòng không Ukraine khi Ukraine đang đặt ra mối “thách thức đáng kể” đối với các hoạt động tấn công đường không và tên lửa. Bộ Quốc phòng Anh nhận định:

“Việc Quân đội Nga không thể tìm diệt được các hệ thống phòng không của đối phương đã khiến cho các nỗ lực khống chế bầu trời bị ảnh hưởng nghiêm trọng, vì thế đã không thể yểm trợ hỏa lực kịp thời và hiệu quả cho các lực lượng tiến công trên mặt đất của họ”.

– Nỗ lực sơ tán dân thường từ thành phố cảng Mariupol tiếp tục được tiến hành vào hôm nay, chủ Nhật, ngày 03/04, với tổng cộng 17 chuyến xe buýt đã đón người dân rời khỏi thành phố.

– Ukraine cáo buộc các lực lượng Nga đang giữ 11 thị trưởng Ukraine và có 1 người thiệt mạng.

– Những thống kê mới nhất của Liên Hợp quốc cho biết khoảng 2,5 triệu người tị nạn đã vượt biên giới sang Ba Lan. Lực lượng Biên phòng Ba Lan cho biết đã có khoảng 2,461 triệu người tị nạn tới Ba Lan. Tổng cộng đã có hơn 4,1 triệu người tị nạn đã rời khỏi Ukraine kể từ khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự đặc biệt vào ngày 24/02

– Ông Oleksandr Syenkevych, thị trưởng thành phố Mykolaiv ở miền Nam Ukraine cho biết nơi đây đã hứng chịu “một số vụ tấn công tên lửa” và cho biết chính quyền thành phố đang tập hợp thông tin.

– Bộ Tổng tham mưu Quân đội Ukraine cho biết các binh sĩ Quân đội Ukraine đã tái chiếm Pripyat, “thị trấn ma”gần nhà máy điện hạt nhân Chernobyl. Thông báo có đoạn:

“Hôm nay, 03/04, các đơn vị lính dù của Quân đội Ukraine đã kiểm soát khu vực thị trấn Pripyat và vùng rộng lớn dọc theo biên giới Ukriane với Belarus”.

Thị trấn Pripyat đã bị bỏ hoang vào năm 1986 sau sự cố tại nhà máy điện hạt nhân Chernobyl, thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất thế giới. Hơn 30 người đã chết ngay lập tức sau vụ nổ tại lò phản ứng số 4 vào ngày 26/04/1986.

Vào cuối tháng 2, trong tuần đầu tiên của cuộc xung đột, nhà máy điện hạt nhân và các vùng phụ cận đã bị quân đội Nga kiểm soát.

– Hội đồng thành phố Odessa xác nhận vụ tập kích đường không bằng tên lửa của Nga nhằm vào nhà máy lọc dầu và kho chứa nhiên liệu tại thành phố này. Một số tên lửa Nga đã bị phòng không Ukraine bắn hạ.

Vụ tấn công này gây cháy nổ dữ dội và tạo ra những cột khói đen bốc cao ngút trời.

– Cường độ tác chiến ở quanh Kiev đã giảm, tuy nhiên Ukraine và phương Tây dự đoàn Nga đang chuyển hướng, sắp tới mục tiêu trọng yếu của họ sẽ là ở miền Đông Ukraine.

Toàn cảnh chiến sự tối 03/04: Ukraine tái chiếm thị trấn ma - Nga dập mục tiêu đặc biệt - Ảnh 2.

Các binh sĩ Ukraine đang tuần tra trên những tuyến đường tại thị trấn Bucha, Ukraine hôm 02/04. Ảnh Zohra Bensemra/Reuters

Quân đội Nga thông tin chiến sự

Sáng nay, các tên lửa trên biển và trên không có độ chính xác cao đã phá hủy một nhà máy lọc dầu và ba cơ sở lưu trữ nhiên liệu và chất bôi trơn gần Odessa, từ đó nhiên liệu được cung cấp cho nhóm quân đội Ukraine theo hướng

Mykolaiv, Hai máy bay không người lái của Ukraine đã bị bắn hạ trên không bởi các hệ thống phòng không trong các khu vực của các khu định cư Kudryashovka và Shurovka.

Trong đêm 02/04, không quân chiến thuật của Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga đã tấn công 51 cơ sở quân sự của Ukraine, bao gồm: 4 sở chỉ huy, 2 bệ phóng tên lửa phòng không Osa-AKM ở khu vực Barvenkovo và Slavyansk, 2 khẩu đội pháo, 2 hệ thống pháo phản lực bắn loạt, 4 kho tên lửa và pháo dã chiến ở khu vực gần Konstantinovka và Krestische, cũng như 32 cứ điểm và các khu vực tập trung thiết bị quân sự của các lực lượng vũ trang Ukraine.

Tướng Konashenkov, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Nga cho biết Lực lượng Vũ trang Nga đã phá hủy một nhà máy lọc dầu và ba kho chứa nhiên liệu và dầu bôi trơn gần Odessa.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Nga cho biết, kể từ đầu chiến dịch quân sự đặc biệt, quân đội nước này đã loại bỏ 125 máy bay chiến đấu, 88 máy bay trực thăng và 383 máy bay không người lái, 221 hệ thống tên lửa phòng không, 1.903 xe tăng và các phương tiện chiến đấu bọc thép khác, 207 hệ thống pháo phản lực bắn loạt, 805 khẩu pháo và súng cối, cũng như 1.781 ô tô quân sự đặc đặc chủng.

Toàn cảnh chiến sự tối 03/04: Ukraine tái chiếm thị trấn ma - Nga dập mục tiêu đặc biệt - Ảnh 4.

Các mục tiêu ở Odessa bị tên lửa Nga tấn công ngày hôm nay

Toàn cảnh chiến sự tối 03/04: Ukraine tái chiếm thị trấn ma - Nga dập mục tiêu đặc biệt - Ảnh 5.

Bản đổ cập nhật chiến sự Ukraine.

Bộ Quốc phòng Nga cũng công bố một video ghi lại hình ảnh trực thăng tấn công Ka-52 của nước này phá hủy các vị trí ẩn nấp của Quân đội Ukraine. Thông báo của Bộ này có đoạn:

“Một trực thăng tấn công Ka-52 của Không quân Nga đã phá hủy các vị trí được ngụy trang của Quân đội Ukraine. Các tổ bay đã phóng tên lửa có điều khiển cũng như rocket không điều khiển ở độ cao thấp”

Nga tuyên bố chưa đủ điều kiện tiến hành cuộc gặp thượng đỉnh với Ukraine

Ngày 3/4, Trưởng phái đoàn đàm phán của Nga Vladimir Medinsky cho rằng vòng hòa đàm chưa đủ tiến triển để tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh giữa lãnh đạo Nga và Ukraine, đồng thời khẳng định lập trường của Moskva liên quan tình trạng Bán đảo Crimea và khu vực Donbass ở miền Đông Ukraine vẫn không thay đổi.

Đăng trên tài khoản Telegram của mình, ông Medinsky nêu rõ: “Dự thảo thỏa thuận chưa sẵn sàng để đệ trình lên cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo. Tôi xin nhắc lại: Lập trường của Nga đối với Crimea và Donbas vẫn không thay đổi”.

Trước đó, ngày 2/4, người phát ngôn Diện Kremlin Dmitry Peskov cho biết các cuộc đàm phán của Nga với Ukraine không dễ dàng, song Moskva vẫn đang nỗ lực tiến hành.

Trong khi đó, một nhà đàm phán của Ukraine cho biết Nga đã đồng ý ‘bằng lời’ các đề xuất chính của Kiev để sớm chấm dứt cuộc xung đột hiện nay.

Trả lời phỏng vấn truyền thông ngày 2/4, ông David Arakhamia, cố vấn của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và cũng là thành viên phái đoàn của Ukraine, cho hay các cuộc đàm phán giữa hai bên đang có những tín hiệu tích cực. Ông này cũng cho biết dù “chưa có xác nhận chính thức nào bằng văn bản”, nhưng phía Nga đã nhất trí “bằng lời nói”.

Bình Nguyên /Shoha