Chùm ảnh: Sơn nữ tộc người Padaung ở London năm 1935

Người Kayan Lahwi, còn có tên khác là người Padaung, là một nhóm dân tộc thiểu số sống ở Myanmar và Thái Lan, nổi tiếng với tập tục phụ nữ kéo dài cổ để làm đẹp. Vào năm 1935, một nhóm phụ nữ Padaung đã dến London.

Những người phụ nữ phụ nữ tộc Padaung trên tàu hỏa, khi họ đến ga Victoria ở London năm 1935. Phụ nữ Padaung đeo vòng bằng đồng từ khi nhỏ. Theo thời gian, số vòng được tăng lên dần dần, các đốt sống cổ bị kéo dãn làm chiếc cổ trở nên dài bất thường.

Các phụ nữ Padaung vẫy tay chào người dân London khi họ được đưa ra từ nha ga. Vào thập niên 1930, một số phụ nữ Padaung đã được đưa từ Miến Điện (Myanmar) – khi đó là thuộc địa của Anh – sang London để phục vụ cho các gánh xiếc tại thành phố này.

Chùm ảnh: Sơn nữ ‘cổ dài’ Miến Điện ở London năm 1935

Ba phụ nữ Padaung chơi bài tại nơi lưu trú của mình ở thủ đô nước Anh. Được quảng cáo là “các cô gái hươu cao cổ”, phụ nữ người Padang đã trở thành ngôi sao của các show diễn, thu hút đám đông tò mò đến nhìn chằm chằm.

Giấc ngủ tại phòng khách sạn của các cô gái tộc người thiểu số Đông Nam Á.

Một cảnh sát chỉ đường cho ba phụ nữ Padaung trên đại lộ Elgin ở London, Anh quốc năm 1935.

Các phụ nữ người Padaung đứng bên một lính vệ binh hoàng gia tại cổng tòa nhà Horse Guards – tổng hành dinh của Hộ Kỵ binh Hoàng gia Anh.

Các bác sĩ khám cho Mu Proa, người phụ nữ Padaung đang làm việc cho Rạp xiếc Bertram Mills ở London.

Cô Mu Proa bên đứa con mới sinh.

Cô Mu Proa ngồi trên giường với đứa con.

Mu Proa với đứa bé khi đã khá cứng cáp cùng hai người đồng hương.

Người phụ nữ bộ tộc thiểu số Miến Điện nói chuyện với viên cảnh sát Anh.

Một cô gái Padaung tổ chức sinh nhật lần thứ 21 với chiếc bánh ga-tô hai tầng ở Folkestone, nước Anh năm 1935.

Theo TRI THỨC & CUỘC SỐNG

Bài học cuộc sống “đắt giá” hơn bất cứ thứ gì trên đời: Hiểu được thì đời sống bình an, tâm thanh tịnh và giàu sang cả đời

Tâm con người giống như 1 con đường, càng tính toán thì đường càng cụt. Tâm rộng là con đường rộng, chỉ cần bạn thả lỏng đầu óc thì cuộc sống của bạn bỗng trở nên sáng suốt hơn. Hãy thả lỏng tâm trí trong mọi việc, cuộc sống sẽ tươi sáng hơn.

Người ta nói rằng mọi con đường đều dẫn đến Rome. Nhưng nếu trái tim bạn đã đóng chặt thì ngay cả những tia nắng ấm áp nhất cũng không thể bước vào. Đường đời của bạn đã định ngày càng hẹp, dù phía trước có bao nhiêu con đường, bạn cũng sẽ không vượt qua được. Nếu trái tim bạn rộng mở, không có con đường nào ở phía trước, và bạn có thể tìm ra lối thoát.

Đối mặt với cuộc sống với tâm lý an phận

Bài học cuộc sống đắt giá hơn bất cứ thứ gì trên đời: Hiểu được thì đời sống bình an, tâm thanh tịnh và giàu sang cả đời  - Ảnh 1.

Đừng làm tổn thương người khác, đừng làm tổn thương chính mình, hãy bình tĩnh và thoải mái trong sự thờ ơ.

Nếu tâm bất cẩn, khắp nơi đều có lời phàn nàn. Nếu tâm hồn thoải mái thì luôn luôn là mùa xuân. Do đó, đừng cố chấp và quan tâm quá nhiều đến mọi thứ xung quanh, hãy dùng tâm lý an phận để đối mặt với cuộc sống. Đây chính là trạng thái tối thượng của cuộc đời.

Nước càng nhẹ, càng trong, con người càng nhẹ, càng hạnh phúc. Bởi vậy, hãy tận hưởng cuộc sống này, mọi thứ đều có giá của nó. Càng đóng nhiều vai, bạn càng mệt. Sự thờ ơ khiến mọi người trở nên đơn giản; sự giản dị khiến mọi người hạnh phúc.

Tìm kiếm sự bình yên cho tâm hồn

Bất kể khi nào và ở đâu, chúng ta phải có một trái tim thoải mái và duy trì một tâm lý cởi mở. Không tham lam, ích kỷ, không kiêu ngạo, nóng nảy mà hãy luôn mang tâm thế cương trực. Hãy tìm kiếm sự bình yên cho tâm hồn vì chỉ khi lòng người rộng như biển cả thì cuộc đời mới êm đềm và bình yên.

Cuộc sống có muôn vàn hương vị. Thăng trầm, danh lợi, tài lộc, ân oán, thời thuận và nghịch cảnh chỉ là khoảnh khắc ngắn ngủi trong cuộc đời. Hãy để đầu óc tỉnh táo, lời nói và việc làm chân thật, bình tĩnh giải quyết mọi việc thì cuộc đời mới có nắng.

Cuộc sống giống như một con heo đất. Mọi nỗ lực bạn bỏ ra sẽ được đền đáp xứng đáng vào một ngày nào đó trong tương lai. Tất cả những gì bạn phải làm là làm việc chăm chỉ hơn mỗi ngày. Hãy tự nhủ rằng: người khác có, đừng ghen tị, chỉ cần bạn làm việc chăm chỉ, thời gian sẽ cho bạn.

Khoan dung dẫn đến sự yên tĩnh

Lòng người cũng giống như dòng sông, chảy qua chỗ hẹp thì chậm rãi, lúc đến nơi rộng lớn thì sóng nước mênh mông. Thế giới quá rộng lớn để được gánh vác bởi một trái tim. Muốn lợi dụng mọi thứ sẽ đánh mất hạnh phúc tối thiểu. Ai cũng bước đi, những va chạm là điều không thể tránh khỏi.

Mức độ cao nhất của cuộc sống là đau đớn mà không nói, mỉm cười mà không nói. Dù có bao nhiêu bất bình, hãy vẫn cứ mỉm cười. Thực tế, việc quan tâm quá nhiều chỉ là suy nghĩ nhất thời. Bao dung, để phiền muộn trong trái tim đều tan biến !

Thả lỏng tâm trí, giải phóng tâm hồn

Bài học cuộc sống đắt giá hơn bất cứ thứ gì trên đời: Hiểu được thì đời sống bình an, tâm thanh tịnh và giàu sang cả đời  - Ảnh 2.

Nếu nắm chặt bàn tay, bên trong sẽ không có gì cả nhưng khi mở tay ra bạn sẽ có được tất cả.

Cuộc sống sẽ không thay đổi vì những lời phàn nàn của bạn; cuộc sống sẽ không thay đổi vì sự u sầu của bạn. Dù bạn có oán giận hay không oán giận, cuộc sống vẫn vậy. Dù bạn có lo lắng hay không thì cuộc sống vẫn vậy.

Khi bạn khóc, cuộc đời sẽ không rơi nước mắt. Khi bạn đau khổ, cuộc đời sẽ không trắc trở. Sống là sống, hạnh phúc là một đời, và phiền muộn cũng là một đời. Vậy tại sao không nhìn ra xa và lựa chọn hạnh phúc. Quá khứ như mây khói, đã qua rồi thì chỉ còn lại những kỷ niệm. Hãy đối mặt với nó bằng nụ cười.

Cuộc sống giống như một nửa ly nước, khó có lúc nào trọn vẹn. Đối với cùng một nửa cốc nước, một số người nhìn thấy một nửa còn thiếu, và một số người nhìn thấy một nửa mà họ có. Cuộc sống là một thái độ, và một tâm hồn bình lặng là tự nhiên rộng lớn. Mỗi người đều là một cá thể khác nhau, tâm lý khác nhau, cuộc sống cũng khác nhau.

Để trở thành một con người mạnh mẽ, bạn phải giải phóng tâm hồn, biến trái tim thành một cánh chim, sải cánh và bay cao. Trong cuộc đời, không thể lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió. Vì vậy, hãy học cách mạnh mẽ, kiên nhẫn và bình tĩnh!

Hài lòng với hiện tại, cuộc đời đầy hương sắc

Thành công thực sự của một người không phải là người ta có được bao nhiêu tiền bạc hay địa vị, mà là trái tim người ta có hài lòng hay không. Người thông minh rất kiệm lời và không bao giờ khoe khoang, chỉ có những người thiếu hiểu biết mới biết khoe khoang và tìm mọi cách để tăng vốn cho sự khoe mẽ.

Do vậy, hãy lùi lại một bước và mở rộng bầu trời. Tất cả chúng ta đều biết rằng càng về phía trước thì càng khó, nhưng bạn vẫn cứ tiến về phía trước bởi vì những điều chưa biết phía trước luôn thu hút bạn. Một người thông minh hiểu rõ nguyên tắc “rút lui để thăng tiến”. Làm người, nên “ẩn cư”, sống một cuộc sống bình lặng, và tận hưởng thời gian một mình.

Hãy tự hỏi bản thân, đã bao lâu rồi bạn không nhìn lên bầu trời? Đã bao lâu rồi bạn không đọc một cuốn sách một cách nghiêm túc? Đã bao lâu rồi bạn không cúi đầu suy nghĩ về cuộc đời? Đã bao lâu rồi bạn không tận hưởng cuộc sống? Thực ra, cuộc sống có đầy đủ cảnh sắc, nhưng bạn đã đánh mất nó vì lòng bạn tràn đầy dục vọng.

Thật ra, mỗi ngày đều có hạnh phúc, nhưng chúng ta đã không dùng trái tim để cảm nhận hạnh phúc, và chúng ta đã đánh mất hạnh phúc. Có người cãi nhau với người yêu mà mất hết vẻ đẹp của tình yêu. Có người kiếm cả “chục triệu” rồi nhưng trong lòng vẫn than phiền vì “mấy trăm nghìn”.

Thực ra, cuộc sống thực sự không khó khăn như vậy, tất cả những “khó khăn” đều là do bạn chưa nhìn thấu và lòng bạn chưa biết cách hài lòng với cuộc sống. Nếu một ngày, bạn trút bỏ được gánh nặng tâm hồn, bạn chợt thấy cuộc đời tràn ngập cảnh sắc, bạn sẽ tiến về phía trước, bầu trời sẽ tươi sáng hơn.

Bài học cuộc sống đắt giá hơn bất cứ thứ gì trên đời: Hiểu được thì đời sống bình an, tâm thanh tịnh và giàu sang cả đời  - Ảnh 3.

Cuộc sống sẽ không bao giờ tuyệt vọng, trừ khi bạn không muốn tiếp tục, cuộc sống sẽ không bao giờ thiếu hơi ấm và tình cảm, trừ khi bạn “lạnh như sương”; cuộc đời sẽ không bao giờ gặp sóng gió, trừ khi bạn “cáu kỉnh và không yên” mỗi ngày.

Bạn phải biết rằng cái gọi là tình yêu, sự hận thù chẳng qua chỉ là một ý nghĩ duy nhất; cái gọi là trái tim tan vỡ chẳng qua là sự bất ổn của trái tim. Nếu tâm rộng như biển, thế giới tràn đầy mùa xuân.

Phiên bản tốt nhất của bản thân

Hãy là một người tràn đầy ánh nắng, mạnh mẽ vươn lên và trở thành một phiên bản tốt nhất của chính mình. Bạn không cần quá nhiều lời khen ngợi từ người khác, vì bạn biết mình giỏi như thế nào. Đừng đặt câu hỏi về những nỗ lực của bạn bởi vì chúng sẽ lặng lẽ mở đường cho cuộc đời bạn

Ngày hôm nay tuy ngắn, nhưng ngày hôm nay rất quan trọng. Một ngày hôm nay tươi đẹp không chỉ có thể biến vinh quang của ngày hôm qua thành vinh quang của ngày mai, mà còn có thể biến thất bại của ngày hôm qua thành thành công của ngày mai. Vì vậy, ngày hôm nay, đừng luôn nhớ nhung, hãy luôn thở dài, hãy luôn than thở. . . Chỉ bằng cách bắt đầu lại từ đầu, hết mình và toàn tâm toàn ý hoạt động ngày hôm nay, chúng ta sẽ mở ra một ngày mai rực rỡ.

Đường đời dù gập ghềnh hay phẳng lặng đều phải tự mình bước đi. Hương vị cuộc đời dù ngọt ngào hay đắng ngắt cũng phải tự mình nếm trải. Số mệnh cuộc đời dù là may hay rủi cũng nên đối mặt. Đường đời quanh co, mới cảm nhận được gian khó của thế gian. Chỉ khi nếm trải mọi niềm vui và nỗi buồn, chúng ta mới có thể hiểu được mọi thứ trên đời và an nhiên tận hưởng cuộc sống.

Với tấm lòng cao đẹp, hãy nhìn cảnh vật thế gian; Với tấm lòng vui vẻ, hãy đi vào cuộc sống tầm thường; Với tấm lòng biết ơn, hãy cảm ơn những trải nghiệm; Với tấm lòng rộng rãi, chúng ta có thể bao dung mọi thứ; Hãy sử dụng một tấm lòng bình thường để thấy được sự thành công hay thất bại của cuộc đời.

Theo Sohu /Ngọc Nhi / Trithuc trẻ

Bật mí thú vị về Tổng thống Mỹ giàu có nhất lịch sử

Không tính đến tổng thống hiện tại của Mỹ là tỷ phú Donald Trump thì George Washington được đánh giá là Tổng thống Mỹ giàu có nhất lịch sử xứ sở cờ hoa khi tổng tài sản ước tính 525 triệu USD.

Tổng thống Mỹ giàu có nhất lịch sử George Washington sở hữu khối tài sản khổng lồ, ước tính 525 triệu USD
Tổng thống Mỹ giàu có nhất lịch sử George Washington sở hữu khối tài sản khổng lồ, ước tính 525 triệu USD (tính theo tỷ giá hiện nay). Không chỉ là nhà chính trị tài năng, ông còn là một người lính, nông dân, người đam mê nghiên cứu, sản xuất rượu bia và là doanh nhân thành đạt.

Tổng thống Washington không chỉ là Tổng thống giàu nhất lịch sử Mỹ mà ông còn là ông chủ Nhà Trắng đầu tiên ở cường quốc số 1 thế giới này.

Tổng thống Washington không chỉ là Tổng thống giàu nhất lịch sử Mỹ mà ông còn là ông chủ Nhà Trắng đầu tiên ở cường quốc số 1 thế giới này. Ông không chỉ kiếm được nhiều tiền hơn so với các tổng thống khác (tiền lương của Tổng thống Washington chiếm 2% tổng ngân sách Mỹ năm 1789) mà còn sở hữu 50.000 mẫu đất.

 Vị tổng thống giàu nhất lịch sử Mỹ sớm phải nhận lấy trách nhiệm to lớn đó là quản lý đồn điền của gia đình.
Sinh tại Virginia, Mỹ năm 1732, Tổng thống Washington là con trai cả của vợ chồng Augustine Washington và Mary Ball trong gia đình có 6 người con. Khi ông Washington 11 tuổi, cha của ông Augustine qua đời. Do vậy, vị tổng thống giàu nhất lịch sử Mỹ sớm phải nhận lấy trách nhiệm to lớn đó là quản lý đồn điền của gia đình.

Tổng thống Washington dừng công việc học tập vào khoảng năm 15 tuổi.
Tổng thống Washington dừng công việc học tập vào khoảng năm 15 tuổi. Sau đó, ông có thời gian học làm điều tra viên trước khi gia nhập quân đội.

Năm 1759, Tổng thống Washington kết hôn với Martha Dandridge Custis - góa phụ trẻ có 2 con nhưng vô cùng giàu có.
Năm 1759, Tổng thống Washington kết hôn với Martha Dandridge Custis – góa phụ trẻ có 2 con nhưng vô cùng giàu có. Khi ông Washington được bầu làm Tổng thống Mỹ lần đầu tiên vào năm 1789 và tái đắc cử năm 1792, gia đình Tổng thống Washington không sống ở Nhà Trắng. Nguyên do là bởi vì cho đến lúc ông qua đời, Nhà Trắng vẫn chưa hoàn tất quá trình xây dựng. Do vậy, ông trở thành Tổng thống Mỹ duy nhất trong lịch sử chưa bao giờ ở Nhà Trắng.

Năm 1761, Tổng thống Washington được thừa kế Mount Vernon. Trong vài năm tiếp theo, ông đã mở rộng tài sản thừa kế từ gia đình từ 2.000 mẫu Anh lên 8.000 mẫu Anh
Năm 1761, Tổng thống Washington được thừa kế Mount Vernon. Trong vài năm tiếp theo, ông đã mở rộng tài sản thừa kế từ gia đình từ 2.000 mẫu Anh lên 8.000 mẫu Anh (gồm có 5 trang trại và 1 biệt thự 21 phòng).

Tổng thống Washington giám sát, quản lý các hoạt động của trang trại ở Mount Vernon như trồng, phát triển các loại rau củ, cây ăn quả.
Tổng thống Washington giám sát, quản lý các hoạt động của trang trại ở Mount Vernon như trồng, phát triển các loại rau củ, cây ăn quả. Theo đó, trang trại của ông cung cấp thực phẩm cho chính biệt thự của mình.

Tổng thống Washington cũng xây một phòng nhạc để con cháu sử dụng học đàn violin.
Tổng thống Washington cũng xây một phòng nhạc để con cháu sử dụng học đàn violin.

Mặc dù không biết chơi nhạc cụ nào nhưng Tổng thống Washington là người khiêu vũ giỏi.
Mặc dù không biết chơi nhạc cụ nào nhưng Tổng thống Washington là người khiêu vũ giỏi. Trong các buổi khiêu vũ, ông luôn trở thành tâm điểm của ánh đèn sân khấu.

Tổng thống Washington đã viết công thức của một loại bia đen làm từ mật đường.
Ông Washington cũng là người thích đồ uống có cồn nên đã tham gia vào việc nghiên cứu sản xuất bia, rượu whiskey. Trong đó, Tổng thống Washington đã viết công thức của một loại bia đen làm từ mật đường.

George Washington
Trước khi trở thành Tổng thống, ông Washington vướng phải một âm mưu tạo phản nghiêm trọng vào năm 1776 đe dọa tính mạng Tổng thống tương lai của Mỹ. Trước khi trở thành người đứng đầu nước Mỹ, ông Washington giữ chức vụ Tổng tư lệnh của lực lượng khởi nghĩa. Vào tháng 6/1776, Thống đốc New York khi ấy là William Tryon đã vạch kế hoạch bắt giữ Tổng thống Washington.

Theo kế hoạch, sau khi bắt được, Thống đốc Tryon sẽ giao ông Washington cho quân đội Anh. Âm mưu này được vạch ra khi quân Anh đang tấn công thành phố New York. Gần 500 người tham dự vào âm mưu tạo phản Thống đốc Tryon. Trong số những người tham gia có cả cận vệ của ông George Washington là Thomas Hickey. Tuy nhiên, âm mưu tạo phản của Thống đốc William Tryon sớm bị bại lộ. Vì vậy, Thống đốc Tryon bị bắt giam cùng với nhiều người khác. Thomas Hickey là một trong số đó. Thomas Hickey bị đưa ra xét xử ở tòa án quân sự vì là một quân nhân vào ngày 26/6/1776. Với 4 nhân chứng đứng ra làm chứng, Hickey bị kết án tử hình.

Hai ngày sau khi kết án, Hickey thi hành bản án tử hình trước sự chứng kiến của đám đông. Cuối cùng, Thomas Hickey là người duy nhất bị treo cổ vì đã tham gia âm mưu tạo phản nhằm bắt giữ Tổng tư lệnh của lực lượng khởi nghĩa. Nhiều người cho rằng, nếu âm mưu của Thống đốc William Tryon thành công thì nước Mỹ sẽ mất đi Tổng thống Mỹ vĩ đại – người để lại nhiều dấu ấn quan trọng cho tiến trình phát triển đất nước.

 Theo Kiến Thức

Thuốc uống điều trị Covid-19 mở ra hy vọng chấm dứt đại dịch

Mỹ đang thử nghiệm giai đoạn 3 loại thuốc điều trị Covid-19 qua đường uống và có thể đưa ra thị trường vào cuối năm nay.

Đây là một tin vui với tất cả người dân trên toàn thế giới trong bối cảnh dịch Covid-19 vẫn đang diễn biến phức tạp.

Loại thuốc kháng virus có tên Molnupinavir của Mỹ đang là ứng viên tiềm năng nhất cho hy vọng chấm dứt đại dịch Covid-19 trong tương lai gần.

Thuốc Molnupinavir được phát triển bởi sự hợp tác giữa 2 công ty Rigibel (Đức) và Merk (Mỹ). Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 và giai đoạn 2 đã hoàn tất với hiệu quả 100% trên các bệnh nhân Covid-19. Sau 5 ngày, tải lượng virus của bệnh nhân xuống thấp đến ngưỡng không lây lan.

Nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 cũng gần đi đến chặng cuối với hiệu quả rất tốt, dự kiến sẽ có kết quả ngay trong mùa thu năm nay.

Thuốc Molnupinavir mang đến nhiều kỳ vọng cho người dân khắp thế giới.
Thuốc Molnupinavir mang đến nhiều kỳ vọng cho người dân khắp thế giới.

Nếu quá trình nghiên cứu suôn sẻ, thuốc Molnupinavir sẽ được đưa ra thị trường trong 4-5 tháng tới.

Loại thuốc này được nghiên cứu dựa trên thuốc gốc chống lại virus cúm, có tác dụng ức chế sự sao chép của các virus RNA trong đó có SARS-CoV-2 khiến virus không nhân lên và bị đào thải rất nhanh, giúp bệnh nhân khỏi bệnh. Đặc biệt, thuốc có rất ít tác dụng phụ, phổ biến là nhức đầu, mất ngủ.

Molnupinavir sử dụng dễ dàng qua đường uống, điều trị các bệnh nhân nhiễm SARS-CoV-2 giai đoạn đầu. Theo đó, mỗi bệnh nhân sẽ uống 2 liều mỗi ngày và duy trì trong 5 ngày ngay tại nhà.

Nếu nghiên cứu pha 3 thành công, trong tương lai việc điều trị SARS-CoV-2 sẽ giống như điều trị các loại cúm khác.

Hiện tại, Chính phủ Mỹ đã chi khoảng 1,2 tỉ USD để mua 1,7 triệu liệu trình thuốc Molnupiravir sử dụng cho các bệnh nhân Covid-19. Nếu kết quả thành công, FDA của Mỹ sẽ cấp phép cho loại thuốc này.

Từ tháng 3 năm ngoái, sau khi phát hiện hàng triệu con chồn bị chết hàng loạt tại các trang trại ở Hà Lan và Nauy do một chủng coronavirus, nhóm nghiên cứu đã cho chồn sử dụng thuốc Molnupinavir. Kết quả không phát hiện virus trong các con chồn bị bệnh sau 24 giờ. Từ kết quả đó, nhóm nghiên cứu tiếp tục phát triển, nâng cấp thuốc Molnupinavir để thử nghiệm trên người.

Ngày 9/7 vừa qua, Phòng thí nghiệm Hetero của Ấn Độ cũng đang xin cơ quan quản lý cấp phép thuốc Molnupiravir để sử dụng trong chương trình khẩn cấp sau khi nghiên cứu thử nghiệm ban đầu cho thấy thuốc có tác dụng giảm tỉ lệ nhập viện và tăng tốc độ hồi phục của các bệnh nhân Covid-19 nhẹ.

Theo Vietnamnet

Về dịch bệnh thời vua Gia Long và cái chết của thi hào Nguyễn Du năm 1820

  • Phạm Cao Phong
  • Gửi tới BBC Tiếng Việt từ Paris
Ảnh minh họa
Chụp lại hình ảnh,Ảnh minh họa

Hiện nay, cả nhân loại chúng ta đang đau đầu đối phó với dịch bệnh virus corona.

Thời điểm đầu thế kỷ 19 có nhiều tai họa tương tự như hiện nay. Dịch bệnh bùng phát ra sao, ảnh hưởng gì trong quá khứ, tác động ra sao đến dòng lịch sử mà chúng ta đang kế thừa? Âu cũng là một dịp để nhìn lại.

Nước Việt của vua Gia Long đã nghi nhận thiệt hại có tới 206.835 ca tử vong vì dịch bệnh. Để khắc phục hậu quả, triều đình Huế đã xuất công quỹ 730.000 quan tiền để phát chẩn, mai táng.

Dân số Việt Nam vào lúc đó có khoảng 10 triệu, tính ra tổng số thiệt hại nhân mạng là 2% (có nguồn sử liệu nói là 4%), một con số chóng mặt, ngay cả với dân số 90 triệu như bây giờ.

Song hiện tại chiúng ta có rất ít tư liệu về dịch bệnh thế kỷ trước.

Đại Nam thục lục chép sơ lược :

Giáp tuất, Gia Long năm thứ 13 [1814]

Quảng Đức có dịch. Sai dinh thần lập sở dưỡng tế ở Thế Lại (tên xã) cho người ốm ở, nhà nước cấp cho tiền gạo thuốc thang. Người chết thì cho tiền và vải để chôn (tiền 1 quan, vải 10 thước).

Định lệ thuế bách công. Mỗi năm mỗi người nộp 1 quan 5 tiền, vải trắng 2 tấm. Người nào ứng dịch ở Kinh thì miễn.

Năm này, vợ vua Gia Long là”hoàng hậu Tống thị băng, thọ 54 tuổi.

Song sử không nghi rõ chết vì nguyên nhân gì.

Người Âu tại Việt Nam thế kỷ 19
Chụp lại hình ảnh,Người Âu tại Việt Nam thế kỷ 19

Ất hợi, Gia Long năm thứ 14 [1815] có hiện tượng người chết vô gia cư, người ốm bị xua đuổi. Hiện tượng này có phải tương tự như hiện nay, dân các vùng dịch sợ hãi chạy khỏi các ổ dịch và bị dân các vùng khác xua đuổi?

Vua Gia Long đã ra dụ rằng: “Nuôi dân như nuôi con là việc đầu của vương giả phát chính thi nhân. Trẫm thường lấy lòng thương người mà làm chính sách thương người, mong xa gần đều thông đức hóa, phong tục trở nên thuần hậu. Gần đây nghe có người đau ốm giữa đường, dân sở tại đã không nhận nuôi lại còn ruồng đuổi, chẳng chút lòng thương xót giúp nhau, phong tục ấy rất là bạc bẽo. Từ nay quân dân đi đường có người đau ốm thì chủ quản ở làng xóm đều phải tùy tiện bảo dưỡng, không được ruồng đuổi, mỗi ngày nuôi dưỡng bao nhiêu, nhà nước trả tiền, chết thì cấp tiền chôn cất, để cho kẻ còn người mất đều được nhờ ơn, không một ai phải bơ vơ thất sở. (Cấp tiền nuôi dân và quân mỗi ngày 30 đồng; cấp tiền chôn quân 3 quan, dân 1 quan). “

Triều đình phải lập bệnh viện, nhà dưỡng tế, quan trấn thủ kinh thànhphó tướng quân Chấn Võ là Trần Văn Tín chết, song không phải tại trận tiền mà ở kinh thành, có phải tử vong vì liên quan nạn dịch?

Ngày nay, có các ý kiến lo ngại dịch Covid-19 kéo dài sẽ khiến kinh tế nhiều nước bị suy thoái, thất nghiệp cao, căng thẳng xã hội dẫn tới xung đột, bạo loạn.

Năm đó, ở Việt Nam, nạn cướp bóc, nổi dậy xuất hiện ở nhiều nơi:

Thổ phỉ Cao Bằng là Nông Văn Nho hợp đảng sang ăn cướp châu Quy Thuận nước Thanh. Thanh Hoa giặc nổi, cướp bóc các hạt Vĩnh Lộc, Yên Định. Thổ phỉ ở Thái Nguyên đánh cướp Võ Nhai.

Hạ lệnh cho các phủ lỵ ở Bắc Thành đều chiếu theo số binh mà trữ hai tháng lương để chi dùng khi có việc.”

Hình minh họa
Dịch từ Ấn Độ sang

Tôi tìm lại các sách sử của Pháp thấy họ nhắc tới đại dịch lúc đó gọi là “Typhus Amaril“, vào năm 1816 đã càn quét Ấn Độ.

Vua Gia Long mất ngày 2/3/1820, thọ 58 tuổi. Xuất thân võ tướng, nếm mật nằm gai, môi trường rèn luyện cơ thể dẻo dai, thường thấy ở hiện tượng các tướng lĩnh đều rất thọ.

Vậy cái chết của vua Gia Long trùng vào thời điểm này có phải vì dịch bệnh? Đây là một nghi vấn chúng ta cần xem xét.

Thi hào Nguyễn Du cũng ra đi vào năm 1820, khi mới chỉ 54 tuổi.

Vị vua mới đã có các chính sách cứu trợ, hoãn bắt lính, khoan sức dân.

Đại Nam Thực lục ghi lại Dụ của vua Minh Mạng:

Gần đây lệ khí lan tràn từ Gia Định trở ra đến Quảng Bình nhiều người ốm chết, trẫm nghe thấy rất lấy làm thương. Phàm lính là để giữ nước, vẫn không thể thiếu được, mà đạo nuôi dân cũng nên rộng rãi. Vậy thông dụ cho ở Kinh và các thành dinh trấn phàm việc sung điền binh đinh trốn và chết đều hoãn lại, đợi sau khi lệ khí yên rồi sẽ bắt cũng chưa muộn.

Hữu Tham tri Lễ bộ là Nguyễn Du chết. Du là người Nghệ An rộng học giỏi thơ, càng giỏi về quốc ngữ. Đến bây giờ có mệnh sai sang nước Thanh, chưa đi thì chết. Vua thương tiếc, cho 20 lạng bạc, 1 cây gấm Tống. Khi đưa tang về lại cho thêm 300 quan tiền. “

Các bác sĩ Pháp vào đầu thế kỷ 19, là Pierre Lefort, Jean Guyon, Nicolas-Pierre Gilbert, Antoine Dalmas, từ năm 1818 đã tìm kiếm nguồn gốc của căn bệnh này, sau đó được gọi là “bệnh Siam” (bệnh sốt Thái lan).

Đông Dương bị rất nặng sốt xuất huyết, người bệnh nôn ra máu đen, mà còn bệnh sốt vàng da, có thể là thêm bệnh viêm gan siêu vi trùng, hay chỉ là một?

Tranh dân gian Việt Nam trong sách của Henri Oger, Pháp, 1909
Chụp lại hình ảnh,Tranh dân gian Việt Nam trong sách của Henri Oger, Pháp, 1909: Thầy cúng trừ tà để chữa bệnh

Dịch Typhus Amaril xuất hiện từ năm 1648 ở Yucatan (Mexico), được đề cập dưới thuật ngữ nôn mửa (nôn ra máu – đen – hoặc xuất huyết).

“Sốt vàng da” đã chặn quốc tiến viễn chinh của Pháp qua qua kênh đào Panama (từ 1881 -1889, đã có hơn 22.000 công nhân xây dựng ở đây thiệt mạng.

Tội ác của “bệnh Siam”, “Typhus Amaril” rất nặng.

1793, ở Philadelphia, khoảng 5.000 người chết, bằng 10% dân số.

1805, 1/3 dân số Gibraltar chết.

1821, tại Barcelona, ​​20.000 người chết theo một số ước tính.

1878, ở Mississippi 13.000 người chết.

Cần lưu ý là mặc dù đã có vaccine, dịch này đến nay vẫn hoành hành.

Dịch tễ gia Max Theiler nhận giải Nobel 1951 nhờ tìm ra vaccine chống ‘sốt vàng da” (yello fever), song các năm1960-1962, tại Ethiopia, đại dịch sốt vàng da đã làm 30.000 người chết.

Năm 1965, tại Sénégal có hàng trăm trường hợp tử vong. Năm 2010 chỉ riêng châu Phi và Nam Mỹ có tới 60 000 người chết.

Trước một chuyến đi làm việc tại châu Phi, tôi phải tiêm 300 euro vaccine chích ngừa trước khi rời Paris vì thời nay dịch bệnh vẫn còn bên đó.

Sử chỉ viết dịch từ Ấn Độ sang Hà Tiên rồi lây lan ngược lên phía Bắc của vương quốc của vua Gia Long thời ấy.

Ai là những ‘tác nhân’ đem dịch tới? Chắc chắn là bằng đường biển – như hàng không, tàu cruise ship ngày nay – nhưng có phải là những quân nhân người Âu từng phục vụ vua Gia Long?

Cần ghi lại các câu chuyện ‘thời đại’

Nhân đây, tôi muốn kể về một người Đài Loan có tâm với văn hóa Việt Nam để bổ sung thêm một nguồn tư liệu nữa về dịch bệnh và để nói rằng vào những những thời điểm đất trời chuyển mình thế này, người ta cần sống với giá trị gì.

Câu chuyện trở lại với anh Hứa Xán Hoàng (anh Cao) trong bài tôi đã đăng trên trang BBC News Tiếng Việt về “hình ảnh rồng Lạc Long Quân”.

Anh Cao có những trang sách chép về dịch bệnh thế kỷ 19, sưu tầm những bài thuốc, những tục lệ, bùa chú, lễ khấn cầu dân gian Việt Nam thường làm mỗi khi có dịch.

Ảnh ông Hứa Xán Hoàng, nhà sưu tập sách cổ Việt Nam hiện sống ở Đài Loan
Chụp lại hình ảnh,Ảnh ông Hứa Xán Hoàng, nhà sưu tập sách cổ Việt Nam hiện sống ở Đài Loan

Chúng ta hiện rất thiếu những tư liệu nói về những sự việc kể trên.

Thiết nghĩ nhân loại nói chung học được từ những sự vấp ngã nhiều hơn từ tiếng kèn khải hoàn, băng cờ chiến thắng, đỉnh cao sáng rực, nên việc xử lý những gì bài học của tiền nhân là trách nhiệm lương tâm.

Năm 1992, anh Hứa Xán Hoàng, thương nhân Đài Loan này sang Việt Nam ôm mộng làm giàu nhưng rồi “giác ngộ” về văn hóa, lịch sử Việt và bỏ công sưu tầm.

Đến nay anh sở hữu một khối lượng không nhỏ sắc phong, chỉ dụ, văn bản gồm đủ các dấu triện: Mạnh Đức chi bảo, Chế cáo chi bảo,Thảo tội an dân chi bảo, Sắc chinh vạn dân chi bảo, Quốc gia tín bảo, Thủ tín thiên hạ văn vũ quyền hành…nghĩa là đủ thứ chuyện từ thăng thưởng các hoàng thân, đại thần từ tước công hầu trở lên, thăng thụ từ tước hầu trở xuống, sai binh khiển tướng, răn dạy thần dân…

Một phần câu chuyện về đại dịch thời Gia Long tôi kể trên là có được từ cảm hứng khi gặp anh.

Anh Cao trao đổi với tôi:

Khi mới đến Việt Nam, tôi như bị một dạng trầm cảm, vì vừa làm ăn thua lỗ ở Đài Loan. Tôi thường ghé chùa Giác Lâm trên đường Lạc Long Quân, có cây bồ đề tuổi đời ba, bốn trăm năm, gốc cây phải mấy người ôm mới trọn. Trong chùa có hai kệ sách để Kinh Phật cổ, tôi thường lấy ra đọc.

Tôi thích ngôi chùvì đếđó cảm thấy được tĩnh lặng và từ đây, tôi lĩnh ngộ ra được đạo lý.

Mấy hôm nayanh nhà bácó nhc về chữ Tâm, làm gì cũng phải bằng trái tim của mình.

Nhưng Tâm thì ở đâu? Tim là cái gì?

Những người bình thường nghĩ rằng là, tâm chỉ cần nghĩ thôi.

Thật ra không phải là như thế. Nếu bạn chỉ nghĩ thôi, bạn không biết nói ra thành lời, bạn không làm, bạn không hành động thì trái tim cũng như không có. Như vậy là nếu có tâm, cái nơi gần tâm nhất là phải nghĩ, phải tư duy và phải biết biểu đạt và phải làm.

Tôi là một người sưu tập, tôi đã làm, tôi cũng đã nghĩ và tôi cũng biết nói ra để cho bạn nghe đó là cách tôi dùng tâm chăm chỉ.

Ngôi chùa Giác Lâm đã ảnh hưởng lớn nhất đến tôi chính ở điểm này.

Trong chùa có hai câu đối. Câu đôi bên trái có một chữ chân như chân thật (左丿為真). Câu đôi bên phải có một chữ chính như chân chính (右\為正).

Chữ chân và chữ chính này, tôi không hiểu ý nghĩa là gì.Tôi đã đọc rất nhiều lần nhưng mà không đoán ra, (Tả丿-vi chân, Hữu\-vi chính).

Sau đó có một hôm, tôi nghĩ ra, đôi chữ này có ý nghĩa như thế nào.

Hai phảvà bên trácủa câu đố(丿\)ghélạthành chữ 人 –Nhân. Vậm người cần có hai điều, thứ nhất là’ Thật’, thứ hai là ‘Chính’.

Chính người Việt Nam dạy tôi, làm người là phải thật và phải chính. Anh Phong có hỏi tôi làm sao có duyên với Việt Nam thì chính từ chùa này, cũng chính từ trái tim tôi .

Xem ảnh anh Cao đi giảng kinh nghiệm điền dã về Việt Nam tại nhiều trường Đại Học Đài Loan, Trường Trung Sơn, Trung Quốc, hoặc hợp tác khai thác những thư tịch cổ, sách thuốc Việt Nam với các giáo sư Nhật, Mỹ, Hàn quốc, tôi thấy buồn.

Ông Nguyễn Tuấn Cương, Viện trưởng Viện Hán Nôm Việt đánh giá:

” tầcủa ông Hứa Xán Hoàng vượt xa tất cả những tài liệu có trong thư viện Yenching của Đại học Harvard, Học viện Viễn Đông của Pháp, Toyo Bunko của Nhật, Đại học Leiden của Hà Lan cộng lại.”

Chính phủ Việt Nam có nên tặng Hứa Xán Hoàng một chiếc huy chương Lao động cho 20 năm đẹp nhất cuộc đời ông đã âm thầm hy sinh cho chúng ta?

Thời gian, giặc giã, con người, thành kiến và dốt nát đã triệt phá gần hết kho tàng văn hóa của tiền nhân, mà ngay thời cận đại chúng ta cũng đã mất nhiều.

Việt Nam 200 trăm năm trước tưởng chừng là một ốc đảo thanh bình, cuộc nội chiến Nguyễn –Tây Sơn đang dần dần lành vết thương, cũng không thoát được cuộc lưỡi hái của thần chết, dịch bệnh.

Chiến tranh, bệnh dịch luôn là một phần của trào lưu quốc tế, liên kết Ấn Độ, Trung Hoa, Pháp, Việt Nam với cả những hòn đảo xa xôi giữa đại dương như vùng biển Caribbean.

Ngày nay toàn cầu hóa làm dịch đi nhanh hơn, chúng ta đang tập trung tuyên truyền ‘thành tích’ ghi điểm cho quan chức, rồi nhà nhà ‘thi đua từ thiện’, mà quên phần mất mát, đau thương?

Nguyễn Du ra đi để lại câu giã biệt “Ba trăm năm nữa ai người khóc Tố Như?“

Câu chuyện anh Hứa Xán Hoàng sưu tầm sách, thư tịch cổ Việt Nam trong lặng lẽ cũng như vậy.

Ngày mai, ai là người khóc cho chúng ta?

Albert Camus viết ‘Dịch hạch’, tác phẩm ghi lại một thời đen tối của châu Âu giữa thế kỷ 20, giờ đây có ai ở Việt Nam cầm bút để ghi lại nỗi đau nhân loại ngày hôm nay?

Tôi chỉ hỏi, các bạn tìm câu trả lời.

Bài viết thể hiện quan điểm của ông Phạm Cao Phong, nhà báo tự do tại Paris, Pháp.

BBC