Chùa Từ Hiếu – ngôi chùa có lịch sử đặc biệt của đất Cố đô

Tấm bia ghi lại quá trình xây dựng chùa giải thích tên chùa như sau: “Từ” là đức lớn của Phật, nếu không từ thì lấy gì tiếp độ tứ sanh cứu giúp vạn loại. “Hiếu” là đầu hạnh của Phật, nếu không hiếu thì lấy gì để đạt thông cõi nhiệm bao phủ đất trời.

Nằm ở thôn Dương Xuân Thượng III, phường Thủy Xuân, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên-Huế, chùa Từ Hiếu hay Tổ đình Từ Hiếu là một trong những ngôi cổ tự lớn và là một danh lam có tính văn hoá và lịch sử quan trọng của Cố đô Huế. Ảnh: Cổng tam quan của chùa.

Tương truyền, năm 1843, Hoà thượng Nhất Ðịnh đã đến đây khai sơn, dựng “Thảo Am An Dưỡng” để tịnh tu và nuôi dưỡng mẹ già. Cảm phục trước tấm lòng hiếu thảo của sư Nhất Định, vua Tự Đức đã ban cho chùa “Sắc tứ Từ Hiếu tự”. Chùa được mang tên Từ Hiếu từ đó. Ảnh: Hồ nước bán nguyệt sau cổng tam quan.

Tấm bia ghi lại quá trình xây dựng chùa giải thích tên chùa như sau: “Từ” là đức lớn của Phật, nếu không từ thì lấy gì tiếp độ tứ sanh cứu giúp vạn loại. “Hiếu” là đầu hạnh của Phật, nếu không hiếu thì lấy gì để đạt thông cõi nhiệm bao phủ đất trời. Ảnh: Chính điện của chùa.

Cùng với sự đóng góp của Phật tử và các khoản ban cấp từ vua Tự Đức, chùa còn được các vị quan trong cung triều Nguyễn mà nhất là các vị thái giám cúng dường tiền bạc để lo việc thờ tự sau này. Năm 1848, Hoà thượng Cương Kỷ bắt đầu xây dựng chùa quy mô hơn và rồi Từ Hiếu trở thành một ngôi chùa lớn.

Vể tổng thể, chùa Từ Hiếu nằm khuất trong một rừng thông trên một vùng đồi của phường Thủy Xuân. Khuôn viên chùa rộng chừng 8 mẫu, phía trước có khe nước uốn quanh, phong cảnh thơ mộng.

Các công trình của chùa gồm cổng tam quan, hồ bán nguyệt, lầu bia, chính điện, Quảng Hiếu Đường…

Chính điện của chùa có ba căn, hai chái, phía trước thờ Phật, phía sau thờ Tổ.

Xung quanh chùa Từ Hiếu còn có khá nhiều lăng mộ các vị phi tần của các chúa Nguyễn.

Đặc biệt, trong khuôn viên chùa còn có một khu lăng mộ dành riêng cho các thái giám triều Nguyễn.

Ngày nay, chùa Từ Hiếu là một trong những ngôi chùa cổ đón khách du lịch trong và ngoài nước đông nhất cố đô Huế.

Theo KIẾN THỨC

Tuân Nguyễn, kẻ mơ mộng

Tuân Nguyễn
Ảnh : Tuân Nguyễn

Vào bệnh viện Chợ Rẫy thăm Tuân rồi đưa Tuân đến nghĩa địa Gò Dưa bên Thủ Đức, cúng “mở cửa mả” cho Tuân, những chuyện ấy dồn dập xảy ra cứ như là không có thật. Buổi chiều ấy, ngồi nói chuyện với Cao Xuân Hạo về Tuân Nguyễn, Hạo buông một câu nghe mà lạnh người:

“Tuân Nguyễn sinh ra ở đời là để đóng cái vai trò này: khi có ai đó muốn kêu lên ‘Trời ơi, sao mà tôi khổ thế?’, thì nhìn vào Tuân Nguyễn, sẽ thấy mình chưa phải là người khổ.”

Tôi tình cờ mà quen rồi trở thành bạn thân của Tuân Nguyễn. Ấy là vào tháng 8 năm 1959, tôi phải dự một cuộc chỉnh huấn một tháng, gồm tất cả giáo viên cấp 2 và cấp 3 toàn miền Bắc, cùng tất cả sinh viên sư phạm mới tốt nghiệp. Nơi họp là Trường Bổ túc Công nông đóng tại Giáp Bát, cách phía nam Hà Nội mấy cây số. Ai đã từng dự những cuộc chỉnh huấn trong hai cái năm 1958, 1959, nhất là những ai là văn nghệ sĩ và sinh viên văn khoa, thì chắc mãi mãi chẳng bao giờ có thể quên. May mắn là mỗi buổi chiều, ăn cơm xong, chưa đến giờ học tập hay kiểm thảo buổi tối, chúng tôi có được chút thời gian để trò chuyện mà không phải lên gân góp ý hay kiểm điểm lẫn nhau.

Tôi là sinh viên mới tốt nghiệp, chưa biết sẽ được phân công về đâu (đến cuối cuộc chỉnh huấn thì tôi mới nhận được quyết định của Bộ Giáo dục về Nghệ An để dạy cấp 2). Tuân Nguyễn ra trường trước một khóa, đang là giáo viên của một trường học sinh miền Nam hình như đóng tại Hà Đông. Cùng gốc gác Quảng Bình, cùng từng học ở Huế, lại hình như cùng có cái gì đó giống nhau về số phận, gặp nhau lần đầu là chúng tôi nhận ra nhau và thân nhau ngay. Trước khi rời Hà Nội để vào Nghệ An nhận việc, tôi dẫn Tuân tới ngôi nhà số 10 phố Hàng Gà, nơi tôi đã ở suốt 5 năm, coi như chính gia đình mình, và cũng được cả nhà coi như con cháu, anh em, mãi cho đến tận bây giờ, tôi đã ngoài bảy mươi. Tuân đến, cũng được cả nhà coi như vậy. Quả thật lúc ấy tôi ngờ sẽ có lúc Tuân phải “vào trại”, ngôi nhà này cũng bị đến “xem xét”. Gia đình vốn đã bị tiếng “tư sản”, thêm chuyện này nữa thì phiền quá! Có điều lạ là cả gia đình không ai cảm thấy khó chịu. Mọi người, già trẻ, trai gái, ai cũng quý Tuân.

Chao ôi! Con người mơ mộng và lí tưởng nhất trên đời! Quả tình tôi chưa từng có người bạn nào như vậy. Đang là học sinh trường dòng Pellerin kề bên Bến Ngự, ngôi trường mà học sinh phải đóng học phí khá cao, phải ở “anh-tẹc” (tức nội trú), phải mặc đồng phục, thắt cà vạt, đi giày Tây…, thế mà đùng cái, Tuân bỏ trường lên núi rồi đi bộ đội, tham gia kháng chiến. Lí do thật chính đáng: cách mạng đẹp quá, kháng chiến đẹp quá, hạnh phúc và cơm no áo ấm cho tất cả mọi người, đẹp quá! Hơn nữa: làm một chàng trai biết rời bỏ ăn ngon mặc đẹp để dấn thân vào đói khổ gian lao thì cũng đẹp quá!

Chao ôi, Tuân Nguyễn đã hơn bảy đêm không thể chợp mắt sau khi xem cuốn phim Những đêm trắng của Liên Xô dựng theo tiểu thuyết của Dostoievski. Dám chắc ở Việt Nam, không có ai yêu Dos cho bằng Tuân Nguyễn, kể cả một người rất mê Dos là nhà văn cùng tên với anh, ông Nguyễn Tuân. Nhân đây cũng nói rằng, trong cả thế hệ chúng tôi, trừ Cao Xuân Hạo, nhà ngôn ngữ học tài ba và nhà dịch thuật chuyên nghiệp, không ai đọc được nhiều tiểu thuyết của Dos, mà đọc trực tiếp từ tiếng Pháp, bằng Tuân Nguyễn. Tuân đọc để rồi, khi thích thú kể lại với bạn bè, đọc thuộc lòng hẳn từng đoạn dài tiếng Pháp, từ Les humiliés et offensés đến L’Idiot, từ Les Karamazov đến Crimes et Châtiments. Tuân yêu đến quặn thắt những nhân vật của Dos, yêu đến hóa thân thành nhân vật của Dos, yêu đến mộng mơ, hờn giận, đau đớn cùng với Dos. Mỗi nhân vật của Dos là một nỗi bất hạnh đến sâu thẳm của cuộc đời, nhưng mỗi nhân vật của Dos cũng là một tấm gương chói ngời của lòng tốt, của chủ nghĩa vị tha đến quyết liệt. Hầu như cứ mỗi lần hiệu sách ngoại văn Hà Nội có một chuyến sách mới là Tuân phải tìm đến, để xem có tác phẩm nào của Dos vừa được chuyển sang hay không. Nếu có thì thế nào Tuân cũng phải mua. Trong tác phẩm của Dos, con người thật đáng thương, nhưng con người cũng thật đáng yêu. Trong tác phẩm của Dos, một cô gái điếm cũng trong sáng đến thánh thiện, tốt bụng đến thiên thần.

Đối với văn học Xô-viết, Tuân mê Paustovski. Ông ta viết truyện ngắn tuyệt hay, ông ta là một cây bút bậc thầy. Tuy nhiên, điều Tuân mê nhất nơi nhà văn này chính là lòng tốt của con người. Trong tác phẩm của ông chỉ có cái đẹp, những tình cảm đẹp và những con người tuyệt đẹp, những con người chỉ chắt chiu đi thu nhặt những hạt bụi vàng trong cuộc đời để đúc nên những bông hồng vàng đem dâng tặng người đời, từ văn hào Andersen của nhân loại, đến anh phu quét rác đêm trên đường phố Paris… Tuân yêu những mối tình hư ảo của Paustovski, bởi “chỉ trong tưởng tượng tình yêu mới mãi mãi là thơ là mộng”…

Tuân ghét những tác phẩm mượn danh hiện thực để miêu tả sự thô bỉ của con người, khiến người ta nghĩ đến con người như một thứ loài vật. Chính vì thế mà trong văn học Việt Nam, Tuân yêu Thạch Lam, yêu Nam Cao. Tuân cũng rất yêu Nguyễn Tuân, nhà văn của cái đẹp, cũng là nhà văn dám sống cho cái đẹp.

Với văn chương thì thế, với mọi người xung quanh, Tuân cũng đối xử như thế. Không ghét ai, Tuân chỉ không chơi với người mà Tuân không thích. Đối với những người quen biết, Tuân sống theo cách “làm sao có thể đem đến một niềm vui, một hạnh phúc, dù nhỏ”.

Tuân sống ảo tưởng đến kì lạ. Một lần Tuân kể:

“Hôm qua, mình đi tàu điện từ Hà Đông về, ngay chuyến tàu đầu tiên. Trong toa gần như không có ai ngoài mình ở cuối toa và một người khác ở đầu toa. Lúc tàu gần đến chỗ dừng, mình bỗng nhận rằng đó là một cô gái đẹp vô cùng. Cái dáng ngồi, cái khuôn mặt của cô gái trong ánh sáng mờ mờ trước buổi bình minh, đẹp một cách kì lạ. Cô gái xuống tàu. Đến lúc mình chợt nghĩ ra là phải xuống tàu để đi theo cô ta, thì cô gái đã đi mất hút, tàu lại đang chạy nhanh…”

Chỉ có thế mà liên tiếp cả một tuần liền, Tuân lại đi chuyến tàu điện đầu ngày từ Hà Đông về Hà Nội, mong lại được nhìn thấy cô gái với dáng ngồi và khuôn mặt tuyệt đẹp trong ánh sáng của buổi lê minh nơi góc cuối toa tàu. Cho đến tận hôm nay, tàu điện Hà Nội đã bị dẹp bỏ lâu rồi, thế mà mỗi lần bước chân trên một phố cũ Hà Nội, tôi không thể không tưởng tượng hình ảnh anh chàng Tuân Nguyễn nơi một đầu toa tàu, dán đôi mắt say mê sau đôi tròng kính cận lên một dáng hình con gái mảnh mai ở phía cuối toa tàu.

Hầu như cả đời, Tuân chưa được yêu một cô gái nào. Thỉnh thoảng Tuân cũng có kể chuyện cô này cô nọ, nhưng tôi biết tất cả đều do Tuân tưởng tượng ra. Có thể coi câu chuyện tình này như một chuyện tiêu biểu của anh. Hồi đó, qua bạn bè, anh quen gia đình một cô gái Hà Nội. Cô khá đẹp nhưng mắc bệnh tim, khuôn mặt lúc nào cũng phảng phất buồn. Chao ôi, đây đúng là vẻ đẹp lí tưởng của Tuân Nguyễn rồi! Une beauté pâle et maladive! Một nhan sắc xanh xao và đau ốm! Tuân yêu đến say mê, yêu và làm thơ, lấy cả tên cô gái để đảo lại thành bút danh kí dưới các bài thơ của mình. Trước mối tình ấy, cô gái vẫn từ chối cho đến trước khi qua đời. Sợ phiền lòng người đã khuất, tôi xin không nhắc tên người con gái ấy.

Thêm một chuyện nữa cũng đầy chất Tuân Nguyễn. Trong khoảng thời gian còn lại trước khi tôi vào xứ Nghệ, đến bây giờ tôi không còn nhớ là trong trường hợp nào, Tuân và tôi quen một cô gái Hà Nội. Cô không đẹp nhưng có duyên, dáng người khá thanh thoát, nói năng nhỏ nhẹ. Sáng nào cô cũng đến thăm chúng tôi ở 10 Hàng Gà, chuyện trò một lúc rồi ra về, cả đến và về đều đi bộ. Hồi đó, ở Hà Nội, xe đạp là một thứ tài sản, nhưng cũng chưa ai lấy việc có xe hay không có xe để làm thước đo giá trị. Chúng tôi chỉ thấy cảm động khi nhìn những bước chân khoan thai của cô gái trên hè phố và cái bóng nhỏ của cô khuất dần mỗi khi cô từ nhà chúng tôi ra về. Có một cái gì đó thật đáng yêu. Có lần chúng tôi định đi theo cô đến thăm nhà cô thì cô khéo léo từ chối. Cô cũng khéo léo không cho biết nhà ở đâu, chỉ nói là ở mạn phố Nguyễn Thái Học. Mà phố Nguyễn Thái Học thì dài dằng dặc. Thế mà có một buổi sáng cả hai thằng lững thững đi dọc con phố đến hai lần, thử đoán xem cái nhà nào có thể là nhà của cô. Sau khi tôi rời Hà Nội, cô gái vẫn chăm chỉ đến thăm Tuân. Và tôi, trong mỗi bức thư gửi từ xứ Nghệ cho Tuân, đều có một câu tái bút nhờ chuyển cho cô. Tôi vẫn mong có một chuyện tình, tuy không lãng mạn li kỳ nhưng đẹp giản dị như một truyện tình Thạch Lam giữa Tuân và cô gái Hà Nội ấy. Cuối cùng thì mọi chuyện chẳng ra sao cả. Nguyên nhân thì thật cũng chẳng ra làm sao cả. Đại khái là có một lần, vì không thể từ chối, cô gái đành cho Tuân biết nhà. Và Tuân tìm đến. Đến rồi thì Tuân mới vỡ lẽ ra là cô gái không muốn chúng tôi biết nhà chỉ vì mặc cảm là nhà cô ấy nghèo. Điều ấy khiến anh chàng Tuân cảm thấy bị xúc phạm. Trong một bức thư khá dài cho tôi, Tuân viết rằng: Việc gì mà cô ấy phải làm như vậy? Mình đến nhà cô ấy, thấy bên hàng rào có giàn mướp, có cây đu đủ, xinh xắn và thơ mộng. Mẹ cô ấy là một bà cụ hiền từ, gợi mình nhớ đến mẹ mình. Lẽ ra cô ấy phải tự hào… Tuân còn viết nhiều nữa, khá là gay gắt.

Sau này, trong những năm“ở trại”, hình như Tuân cũng có một mối tình, nồng nhiệt và bi thương, có lẽ thuộc loại những tình yêu hiếm thấy và cảm động nhất trên đời. Chuyện này hình như có người đã kể, tôi không kể lại nữa.

Một chuyện này thì thật giống truyện tiếu lâm. Hồi đó Tuân đã sống ở Sài Gòn. Có một đứa cháu họ gọi Tuân bằng cậu, thỉnh thoảng đến chơi. Một lần hắn báo cho Tuân tin mừng là vợ hắn mới sinh con. Tuân hỏi thăm:

“Thế à? Con trai hay con gái? Được mấy ngày rồi?”

“Dạ, con trai. Được mười ngày rồi.”

Thế nó mở mắt chưa?”
Thằng cháu chưng hửng:

“Trời, cậu làm như nó là chó con hay sao mà ‘nó mở mắt chưa’!”

Kể lại chuyện này với tôi, đứa cháu của Tuân vẫn không hiểu sao một người thông minh từng trải như ông cậu của nó, lại có thể hỏi một câu ngớ ngẩn như vậy. Chao ôi, nếu nó biết rằng, cho đến tuổi ngoài bốn mươi, cậu nó chưa từng được nắm tay một người con gái, nói chi chuyện nhìn thấy một đứa trẻ sơ sinh! Tuân có thể đọc thuộc lòng những đoạn văn dài bằng tiếng Pháp, có thể tự học tiếng Nga trong nhà tù để sau này dịch được Bim trắng tai đen, nhưng Tuân phải mất hơn mười năm quan trọng nhất trong một đời người sống trong cảnh không có cuộc đời.

Sau chỉnh huấn 1959, Tuân may mắn được nhận về tổ thơ của Đài Tiếng nói Việt Nam. Có một phòng con ở chỗ phố Tràng Tiền, Tuân vẫn coi ngôi nhà ở 10 Hàng Gà như ngôi nhà để trở về. Mỗi năm, vào dịp hè, tôi lại trở về Hà Nội, hai thằng lại cùng ăn, cùng đi chơi với nhau, trong đó nhiều lần có cả Phùng Quán, người bạn chung của cả hai đứa. Cũng có năm, Tuân vào Vinh khi tôi dạy ở Vinh, vào Quảng Bình khi tôi đã chuyển vào Quảng Binh. Năm nào cũng giống năm nào, vẫn cái anh chàng Tuân mang đôi kính cận dày cộm và gầy gò đến tột mức của sự gầy gò ấy.

Cũng cần nói một chút về cái gầy của Tuân Nguyễn. Nguyên nhân là Tuân bị ankylostome (giun móc). Tuân thường khoe là bao giờ cũng cố gắng ăn thật nhiều để còn “chia phần” cho bọn ankylostome ấy, nếu không, chúng nó sẽ ăn vào thịt Tuân. Không biết trong những năm ở trại của Tuân, cái bọn ankylostome ăn thịt Tuân ấy sống như thế nào? Có lẽ chúng đã chết hết rồi chăng?

Vào thăm tôi ở Vinh giữa lúc tôi đang thuyết trình về Nguyễn Du với học trò trường cấp 3 Huỳnh Thúc Kháng trong dịp kỉ niệm 180 năm ngày mất Nguyễn Du, Tuân Nguyễn sang sảng đọc thơ ca ngợi Nguyễn Du. Vào chơi với tôi ở Quảng Bình, có giấy giới thiệu “đi thực tế” do Đài Tiếng nói Việt Nam cấp, Tuân được huyện Lệ Thủy sắp xếp nơi ăn ở, sắp xếp cả chuyện cho người chở thuyền đi dọc dòng Kiến Giang. Lần ấy, tình cờ có thêm nhà thơ Đào Xuân Quý, chúng tôi thật vui vẻ.

Cũng có lúc Tuân chọn những chuyến đi khác. Không chỉ làm một anh biên tập thơ cho Đài, Tuân còn làm nhiều thơ và thơ Tuân đã có nhiều người thích. Sau một chuyến lên Thái Nguyên, Tuân đọc với bạn bè:

Lên Thái Nguyên rồi đi chẳng được
Yêu người, yêu đến cả mồ hôi
Tuân vẫn thế, hồn nhiên, mơ mộng, đầy niềm tin đến ảo tưởng. Tuy nhiên, dần dần tôi nhận ra ở nơi Tuân một cái gì đó đang đổ vỡ. Đỉnh cao là vào một buổi chiều ở Hà Nội, Tuân đọc cho nghe bài thơ viết sau đám tang một người thầy:

Con đi theo linh cữu của thầy
Nhưng không phải để đưa thầy ra mộ
Có lẽ nếu tình yêu của Tuân bớt ảo tưởng đi, bớt tuyệt đối đi, thì sự đổ vỡ của Tuân không dữ dội đến như vậy. Nhưng biết làm sao được. Trên đời đã có một người như Tuân Nguyễn, đã phải có một người như Tuân Nguyễn. Hình như thế giới luôn luôn phải là như vậy. Việc xảy đến với Tuân thật đột ngột và bất ngờ. Nó cứ như tai họa từ đâu bỗng giáng xuống gia đình Vương Thúy Kiều vào năm Gia Tĩnh triều Minh. Nó cứ như cái tai họa từ đâu bỗng giáng xuống đầu anh cựu chiến binh trong Đoạn đầu đài của Aitmatov sau này. Không biết lấy gì mà lí giải. Trong một khoảng thời gian ngắn, tai họa đến với ba người bạn tôi: Tuân Nguyễn, Bùi Ngọc Tấn, Vũ Huy Cương.

Có một chi tiết mà bạn bè Tuân hồi đó ai cũng biết. Ấy là một thời gian ngắn trước khi tai họa ập đến, Tuân lo lắng nói với mấy người bạn rằng trong khi Tuân vắng nhà thì cái ngăn kéo bàn của anh ở phố Tràng Tiền bị mở trộm, lấy đi của anh cái nhẫn vàng và quyển nhật ký.

“Mất cái nhẫn thì chẳng sao, chỉ lo quyển nhật ký. Mình nghĩ là kẻ trộm nó mới lấy cái nhẫn, chứ… thì lấy cái nhẫn làm gì.”

Bạn bè bảo :

“Thế thì không phải là kẻ trộm rồi. Người ta lấy cái nhẫn để cậu tưởng là kẻ trộm thôi.”

Chuyện xảy ra đúng như vậy.

Từ căn phòng ở phố Tràng Tiền, với hai tay bị còng, Tuân đã làm một chuyến đi hơn mười năm nhọc nhằn và tủi hận.

Năm 1975 tôi mới gặp lại Tuân ở Hà Nội giữa khoảng không gian bé bằng một chiếc chiếu trong một căn nhà gần ga Hàng Cỏ. Tuân và Phương Thúy phải mua lại cái khoảng không gian tí tẹo ấy bằng không biết bao nhiêu chuyến xe ba gác chở cái thứ mà dân Hà Nội bỏ lại trong các nhà vệ sinh công cộng, chuyển ra ngoại thành cho người ta mua bón ruộng. Những chuyến xe ba gác như thế luôn luôn phải bắt đầu từ lúc gần nửa dêm.

Từ Phan Thiết vào Sài Gòn chơi, tôi lại gặp Tuân, mừng vì thấy Tuân và Phương Thúy ở trong một ngôi nhà khá đẹp ở một khu vực thật đẹp, Tuân lại đi dạy văn cho một trường cấp 3 ở Bình Thạnh, được học trò rất yêu. Thúy nói rất thật lòng:

“Thấy anh Tuân được các cô học trò yêu, em rất vui. Em biết em xấu. Anh Tuân phải được yêu người đẹp.”

Rồi khu phố còn thương tình, cho Tuân mở cái quầy bán báo bên lề đường để kiếm thêm chút tiền.

Qua cơn bĩ cực tới hồi thái lai chăng? Hóa ra không phải vậy. Ngôi nhà đẹp Tuân ở chỉ là của người khác cho ở nhờ, cũng là để giữ nhà cho họ. Khi Tuân xin được đi dạy chính thức thì một cô làm nghề tổ chức, thấy tên của Tuân, đã gạt đi ngay:

“Cho cái tên phản động ấy dạy văn sao được!”

Theo nhiều người cho biết thì cái cô tổ chức ấy biết Tuân bởi vì hồi xưa cô từng là học trò của Tuân khi cô học ở trường học sinh miền Nam.

Rồi ngày đầu tiên Tuân mừng rỡ đạp xe đi lấy báo để khai trương cái sạp báo bé nhỏ của mình cũng là ngày mà một chiếc xe tải đã chọn đúng lúc để lùi từ trong hẻm ra mà xô ngã Tuân xuống đường, gây chấn thương sọ não. Đúng là Đoạn đầu đài rồi. Bây giờ thì Tuân phải đi thật xa, đi mà không bao giờ trở lại.

Ôi, Tuân, anh chàng hiền lành và mơ mộng, anh chàng gầy yếu cả thể xác lẫn linh hồn, anh chàng sinh ra để thao thức trước nỗi khổ ở đời nhưng chính mình thì vô hạn khổ.

Tên thật của Tuân Nguyễn là Nguyễn Tuân, ngẫu nhiên mà trùng tên với nhà văn tài hoa bậc nhất nước ta. Có lẽ khi đặt tên cho con, các vị thân sinh của anh không hề nghĩ gì đến chuyện này, vì phải rất lâu sau khi con trai họ ra đời thì Nguyễn Tuân mới có Vang bóng một thời cho người đời ca tụng. Tránh việc trùng tên cho người ta khỏi ngộ nhận, hóa ra Tuân Nguyễn đã tự nhận mình như một sự đảo ngược của số phận: một người thì có đủ thứ vinh quang, một người thì gặp toàn nghiệt ngã.

Sài Gòn, giữa Tết 2008
Hà Nhật / © 2008 talawas

Donald Trump chính thức giới thiệu “trang web chính thức của Tổng thống Mỹ thứ 45”

Ông Trump đã giới thiệu trang web riêng của mình vào ngày 30/3.

Cựu Tổng thống Trump và cựu Đệ nhất phu nhân Melania vừa khai trương một trang web mới nhằm tương tác với người ủng hộ, được ông gọi là “website chính thức của tổng thống thứ 45”.

Trong một tuyên bố, văn phòng của cựu tổng thống đã thông báo về việc ra mắt “trang web chính thức của Tổng thống thứ 45” và tuyên bố rằng vợ chồng cựu Tổng thống vẫn đang “liên tục nhận được sự ủng hộ bởi tinh thần bền bỉ của người dân Mỹ” và mong có thể thông qua trang web này “giữ liên lạc” với người dân.

Donald Trump chính thức giới thiệu trang web chính thức của Tổng thống Mỹ thứ 45 - Ảnh 1.

Bản thân trang web 45office.com, cũng khá đơn giản. Nó tóm tắt các sự kiện, những bức ảnh của Donal Trump trong khoảng thời gian ở Nhà Trắng.

Donald Trump chính thức giới thiệu trang web chính thức của Tổng thống Mỹ thứ 45 - Ảnh 2.

Và có một đường link để dẫn tới một trang khác, nơi những người dân, những người ủng hộ có thể gửi những yêu cầu, lời mời cho cựu Tổng thống.

Donald Trump chính thức giới thiệu trang web chính thức của Tổng thống Mỹ thứ 45 - Ảnh 3.

Liên hệ với văn phòng Tổng thống Donala J.Trump

Trích đoạn trong lời giới thiệu trên trang web của Trump “Thông qua văn phòng này, Tổng thống Trump sẽ vẫn là một nhà đấu tranh không mệt mỏi cho sự an toàn, phẩm giá, thịnh vượng và hòa bình”.

Việc trình làng trang web này là một trong những nỗ lực của cựu Tổng thống để duy trì sự xuất hiện trước công chúng sau khi ông bị khoá tài khoản vĩnh viễn trên Twitter và Facebook.

Donald Trump chính thức giới thiệu trang web chính thức của Tổng thống Mỹ thứ 45 - Ảnh 4.

Ngoài ra, ông Trump đã thành lập văn phòng chính thức của mình sau nhiệm kỳ tổng thống ở Florida vào đầu năm nay, nhưng ông hầu như im lặng về các kế hoạch tương lai trong bối cảnh có nhiều đồn đoán rằng ông có thể tái tranh cử vào năm 2024.

Theo Hạnh Koy / Pháp luật và bạn đọc

“Năm năm vàng son 1955-60” của Việt Nam Cộng Hòa

Nguyễn Tiến Hưng / Cựu Tổng trưởng VNCH, gửi cho BBC từ Virginia, Hoa Kỳ / BBC
Saigon

Từ cao nguyên Tây Tạng, con sông Cửu Long cuồn cuộn chảy như thác lũ xuống phía nam qua tỉnh Vân Nam, tới Lào, Thái Lan, Kampuchia, rồi Việt Nam trước khi ra Biển Đông.

May cho Miền Nam là có hồ lớn Tonle Sap ở Campuchia hút đi một phần lớn lượng nước từ thượng nguồn cho nên từ đây dòng sông lại uốn khúc hiền hòa chảy vào Miền Nam.

Tới gần biên giới thì con sông chia ra làm 8 nhánh. Nhưng con số 9 được coi là may mắn cho nên phải tìm ra cho được một nhánh nữa, tuy là rất nhỏ (dài khoảng 10 dậm) để cộng lại thành ra 9 nhánh, gọi là Cửu Long Giang.

Dòng sông Chín Con Rồng uốn mình tưới nước cho vùng đồng bằng Nam Bộ mầu mỡ, phì nhiêu trở thành vựa lúa của cả nước. Người nông dân nơi đây chỉ cần trồng mỗi năm một vụ là cũng đủ ăn, lại còn dư thừa để tiếp tế ra Miền Bắc và xuất cảng

Khởi đầu gian khó

Nhưng trong mười năm chiến tranh loạn lạc, trên một phần ba đất trồng trọt đã bị bỏ hoang, nhường chỗ cho những bụi rậm và cỏ dại lan tràn.

Một phần lớn hệ thống kênh rạch cũng bị khô cạn hay sình lầy. Hệ thống bơm nước, thoát nước cũng bị hư hại. Bởi vậy, sản xuất thóc gạo của Miền Nam trong mười năm trước 1955 đã bị giảm đi đáng kể.

Ngoài ra, các phương tiện giao thông như đường bộ, đường sắt, cầu cống và các cơ sở công kỹ nghệ như đường trắng, rượu bia, sợi bông cũng đều bị hư hại.

Cho nên vào năm 1955, khi “Một Quốc Gia Vừa Ra Đời” như báo chí Mỹ tuyên dương thì quốc gia ấy đã phải đối diện với bao nhiêu khó khăn khôn lường.

Saigon

Ngân sách của Pháp để lại thì thật eo hẹp, kỹ sư, chuyên viên trong mọi lãnh vực đều hết sức hiếm hoi vì Pháp đã rút đi hầu hết, để lại một lỗ hổng lớn cho cả nển kinh tế lẫn hành chánh, giáo dục, y tế.

May mắn là trong năm năm đầu, từ mùa Thu 1955 tới mùa Thu 1960, Miền Nam có được năm năm vàng son, vừa có hòa bình lại được đồng minh Hoa kỳ hết lòng yểm trợ vật chất và kỹ thuật cho nên đã thu lượm được nhiều kết quả có thể nói là vượt bực.

Hồi tưởng lại thời gian ấy, nhiều độc giả chắc còn nhớ lại cái cảnh thanh bình khi các em học sinh mặc áo chemise trắng, quần xanh, các nữ sinh với những chiếc áo dài trắng tha thướt ngày ngày cắp sách đến trường.

Cha mẹ, anh em thì lo công việc làm ăn. Giầu có thì chưa thấy nhưng hầu hết đã đủ ăn đủ mặc, xã hội trật tự, kỷ cương. Tuy dù có nhiều bất mãn khó tránh về chính trị, tôn giáo và xã hội, nhưng tương đối thì ta phải công nhận rằng đây là thời gian hào quang nhất của Cộng Hòa Việt Nam.

Định cư gần một triệu người di cư từ Miền Bắc

Công việc đầu tiên và khẩn cấp nhất là phải định cư tới gần một triệu người, tương đương bằng 7% dân số Miền Bắc di cư vào Nam.

Đoàn người này hoàn toàn ‘tay trắng’ – chúng tôi gọi là đoàn người ‘bốn không’: không nhà cửa, đất đai, tiền bạc, ngành nghề chuyên môn ngoài nghề nông.

Làm sao tìm được nơi ăn, chỗ ở, tạo dựng lại được công ăn việc làm, đào giếng nước, xây nhà thương, bệnh xá, trường học cho con em để đáp ứng nhu cầu? Ngoài việc hành chính, lại còn tìm đâu ra bác sĩ, y tá, thầy dạy cho con em?

Saigon

Sau này khi nói về thành công của Tổng thống Diệm về việc này, TT Kennedy viết cho ông nhân ngày Quốc Khánh 26/10/1961:

Thưa Tổng thống,

Thành tích mà Ngài đã đạt được để đem lại niềm hy vọng mới, nơi cư trú và sự an ninh cho gần một triệu người lánh nạn cộng sản từ Miền Bắc đã nổi bật như một trong những nỗ lực đáng được tán dương nhất, và được điều hành tốt đẹp nhất trong thời hiện đại.”

Tái thiết và phát triển nông nghiệp

Ưu tiên của công việc tái thiết và phát triển phải là nông nghiệp vì đại đa số nhân dân làm nghề nông. Đồng bằng Cửu Long là vựa lúa của cả nước, nhưng sản xuất đã giảm đi đáng kể trong mười năm ly loạn.

Thời tiền chiến sản xuất lên tới 4,2 triệu tấn (1939). Tới 1954 chỉ còn 2,5 triệu tấn. Cũng năm 1939 xuất cảng gạo là gần 2 triệu tấn, năm 1954 chỉ còn 520.000 tấn.

Tại vùng đồng bằng, trong tổng số là 7 triệu hecta đất trồng trọt có tới 2,5 triệu hecta (trên một phần ba) bị bỏ hoang. Lúa gạo là mạch máu của người dân cho nên công việc đầu tiên là phải đưa diện tích này vào canh tác.

Đây là một cố gắng vượt mức vì không những nó đòi hỏi phải tốn phí nhiều tiền bạc, công sức, để sửa chữa lại hệ thống thủy lợi, vét nạo kênh rạch, lại còn làm sao xây dựng được quyền sở hữu đất đai và phương tiện sản xuất cho người nông dân.

Saigon
Cải cách điền địa: Khó khăn và giải pháp thành công

Người khôn của khó. Lo lắng chính của người dân là làm sao có được một mảnh đất để sinh sống. Nếu như mảnh đất ấy lại nằm gần sông nước thì là vàng.

‘Đất Nước tôi’: đất và nước. Chỉ có Việt Nam ta là dùng hai chữ đất và nước để chỉ quê hương, tổ quốc mình vì tấc đất là tấc vàng.

Các biện pháp cải cách ruộng đất bắt đầu vào năm 1955 với lệnh giới hạn địa tô (tiền thuê đất) và những biện pháp giúp cho tá điền (người nông dân thuê đất) có được sự yên tâm về quyền sử dụng đất.

Cải cách điền địa là công việc rất khó khăn của các chính phủ Á Châu, nhưng ở Miền Nam là khó khăn nhất.

Làm sao mà lấy ruộng của người này chuyển cho người khác, nhất là khi đất canh tác lại tập trung vào một số rất nhỏ đại điền chủ? Họ là những người nắm thực quyền tại địa phương và gián tiếp, tại đô thị. Ở đồng bằng sông Cửu Long, sự tập trung quyền sở hữu đất vào một số điền chủ là cao nhất ở vùng Đông Nam Á: chỉ có 2,5% điền chủ mà đã sở hữu tới một nửa diện tích canh tác, trung bình mỗi điền chủ có hơn 50 mẫu đất.

Trước tình huống ấy, TT Diệm đã phải đối mặt với một khủng hoảng xã hội rất có thể xẩy ra nếu như phát động mạnh chương trình cải cách điền địa. Nhưng TT Diệm vẫn đặt vấn đề này là ưu tiên số một của chính sách kinh tế, bắt đầu ngay từ 1955 bằng việc cải tổ quy chế tá điền.

Để hỗ trợ cho nông dân được yên tâm khi đi làm thuê, điền chủ phải ký hợp đồng với tá điền về điều kiện thuê đất: tiền thuê đất, thời hạn thuê, triển hạn khế ước, giảm tô trong trường hợp mất mùa.

Kết quả về nông nghiệp trong 5 năm rất khả quan: sản xuất cây lương thực tăng 32%, vượt qua tất cả mức sản xuất thời tiền chiến. Năm 1959, sản xuất gạo lên 5,3 triệu tấn, cao nhất trong lịch sử kinh tế Miền Nam cho tới thời điểm đó. Về xuất cảng: với tổng số là 340.000 tấn, năm 1960 cũng đánh dấu mức xuất cảng cao nhất.

Phát triển công kỹ nghệ và quy chế ‘Quốc tịch Việt’

Dưới thời Pháp thuộc, kỹ nghệ và tài nguyên hầu như không được phát triển vì người Pháp chia ra hai vùng rõ rệt: Miền Bắc tập trung vào kỹ nghệ và khai thác hầm mỏ, Miền Nam thì căn bản là tập trung vào nông nghiệp, chỉ có một số sản phẩm tiêu thụ như nhà máy bia, diêm quẹt, thuốc lá, độc quyền thuốc phiện.

Bởi vậy từ 1955, Miền Nam bị cắt đứt tiếp liệu về than và khoáng sản. Chuyên viên kỹ thuật, kỹ sư lại thật ít ỏi vì Pháp đã rút đi hầu hết.

Từng bước, chính phủ bắt đầu khai thác tài nguyên với ba dự án chính: mỏ than Nông Sơn, thủy điện Đa Nhim, và phốt phát tại Hoàng Sa – Trường Sa. Lúc ấy thì chưa biết là có dự trữ dầu lửa lớn ở những quần đảo này.

Một chuyện ít người biết là việc đổi quốc tịch.

Nhiều người lên án hành động của TT Diệm là độc tài khi ông đưa ra quy định vào hè 1955 căn bản là nhắm vào các thương gia người Tầu (đa số sinh sống ở Chợ Lớn): nếu muốn làm ăn ở Việt Nam thì phải đổi ra quốc tịch Việt Nam.

Chúng tôi nghiên cứu thì mới hiểu lý do sâu xa là vì thời gian ấy, cơ sở kỹ nghệ ở Miền Nam căn bản là thuộc quyền sở hữu của người Pháp, cho nên khi TT Diệm quyết tâm đẩy Pháp ra khỏi Miền Nam thì ông tiên liệu trước và mở đường để người Tầu nhập quốc tịch Việt Nam với mục đích là để cho họ (vì có nhiều vốn liếng) sẽ có thể mua lại những cơ sở kỹ nghệ của người Pháp.

Một kích thích nổi bật khác về kinh tế là chính sách cởi mở, ưu đãi đối với các nhà đầu tư ngoại quốc: bảo đảm về chiến tranh, cam kết không tịch thu hay quốc hữu hóa tài sản của người ngoại quốc, ưu đãi về thuế má và cho phép chuyển tiền lời ra ngoại quốc.

Hạ tầng cơ sở

Tái thiết mạng lưới giao thông đã bị hư hại trong thời chiến và xây dựng thêm nữa là đòi hỏi tiên quyết cho việc phát triển kinh tế và xã hội.

Tới năm 1960, hệ thống đường bộ, đường sắt, đường thủy và các tuyến hàng không đã được cải thiện canh tân và mở rộng đáng kể. Hệ thống vận chuyển hiện đại bao gồm đường sắt, một mạng lưới các đường quốc lộ, liên tỉnh lộ, hương lộ, đường thủy và đường hàng không.

Đường bộ: trong khoảng 9.000 dặm đường, có hơn 2.000 dặm là bê tông nhựa; 3.000 dặm đường có cán đá, và khoảng 4.000 dặm là đường hương lộ.

Đường sắt: năm 1955 giao thông đường sắt cũng được sửa chữa và canh tân. Tới 1959 toàn hệ thống bao gồm 870 dặm, gồm một tuyến đường chính chạy từ Sàigòn đến Đông Hà, nối kết toàn bộ các tỉnh dọc miền duyên hải (nhiều khúc bị cắt đứt trong 12 năm chiến tranh).

Một chi nhánh đường sắt (có móc để leo đồi) đi từ Phan Rang lên Đà Lạt, và một chặng nối với mỏ than Nông Sơn. Một khúc ngắn về phía đông bắc, đi từ Sàigòn tới Lộc Ninh.

Hàng không: hãng Hàng không Quốc gia Việt Nam – Air Vietnam – được thành lập lúc đầu để bay trong nước. Ngoài phi trường Tân Sơn Nhất, các phi trường được sửa chữa lại và xây dựng thêm gồm Huế, Đà Nẵng, Nha trang, Qui Nhơn, Biên Hòa, Đà Lạt, Ban mê Thuột, Pleiku, Hải Ninh, Cần Thơ, Phú quốc.

Từ nội địa, Air Vietnam bắt đầu bay tới Phnom Penh, Siem Reap, Bangkok, Vientianne và Savannakhet. Đường quốc tế phần lớn được đảm nhiệm bởi các hãng Air France, Pan American, World Airways, British Airways, Royal Dutch, Cathay Pacific và Thai Airways.

Ngân hàng và tiền tệ

Thiết lập được một ngân hàng trung ương và một hệ thống ngân hàng thương mại để thay thế cho Banque de L’Indochine và các ngân hàng thương mại Pháp ở Sài Gòn là một thành quả lớn của thời đệ Nhất Cộng Hòa.

Ngay từ tháng 1/1955, Ngân Hàng Quốc Gia Việt Nam được thành lập để phát hành đồng tiền Việt Nam và thực hiện các nghiệp vụ của một ngân hàng trung ương tân tiến.

Giáo dục và đào tạo
Saigon

Xét đến cùng, con người vẫn là yếu tố quan trọng nhất trong việc phát triển kinh tế lâu dài. Trong thời kỳ 1955-1960, Miền Nam đã phát triển giáo dục rất nhanh.

Tiểu học: 1960, đã có tới 4.266 trường tiểu học công và 325 trường tiểu học tư thục. Tổng số học trò lên tới gần 1.200.000.

Trung học: các trường trung học công lập tăng từ 29 lên 101 trường. Nguyên trường Gia Long: số học sinh đã tăng từ 1.200 lên tới 5.000.

Đại học: trước năm 1954, Miền Nam không có đại học. Muốn học cử nhân phải ra Hà Nội. Năm 1955, chính thức thành lập đại học Sài Gòn, rồi tới Đại học Huế, Đà Lạt. Tới năm 1962 tổng số sinh viên lên tới 12.000.

Xem như vậy, thành quả của “Năm Năm Vàng Son 1955-1960” là thời gian quý hóa nhất của lịch sử Cộng Hòa Việt Nam.

Ngày Quốc Khánh 26/10/1960 Tổng thống Eisenhower viết cho TT Diệm:

Kính thưa Tổng Thống,

Trong năm năm ngắn ngủi kể từ khi thành lập nước Cộng hòa, nhân dân Miền Nam đã phát triển đất nước của mình trong hầu hết các lĩnh vực. Tôi đặc biệt ấn tượng bởi một thí dụ. Tôi được thông báo rằng năm ngoái hơn 1.200.000 trẻ em Việt Nam đã có thể đi học trường tiểu học, như vậy là nhiều hơn gấp ba lần so với năm năm trước đó. Điều này chắc chắn là một yếu tố hết sức thuận lợi cho tương lai của Việt Nam. Đồng thời khả năng của Việt Nam để tự bảo vệ chống lại cộng sản đã lớn mạnh một cách không thể đo lường được kể từ khi họ tranh đấu hữu hiệu để trở thành một nước Cộng Hòa độc lập.”

Hòa bình là một điều kiện tiên quyết cho xây dựng và phát triển.

Nhân dân Miền Nam đã có được năm năm vàng son để làm ăn, sinh sống trong hoàn cảnh tương đối là thanh bình. Tuy còn nghèo nhưng mỗi ngày lại thêm một bước tiến.

Saigon

Bao nhiêu độc giả cao niên còn nhớ lại những kỷ niệm êm đềm về thời gian ấy. Thí dụ bạn có thể đi bất cứ nơi nào một cách tự do từ Cà Mau ra tới tận Đông Hà. Mờ sáng lên xe buýt ra Vũng Tầu tắm biển hay buổi chiều đến ga xe lửa gần chợ Bến Thành mua vé đi Đà Lạt.

Chỉ trong chốc lát, con tầu bắt đầu phun khói, còi tầu rít lên trước khi khởi hành. Khi mặt trời hé rạng thì tầu chạy ngang bờ biển cát trắng Phan Rang, rẽ trái rồi ỳ ạch leo tuyến đường sắt có móc để trèo dốc lên Đà Lạt. Cái thú vui khi rời ga Đà Lạt (đẹp nhất Đông Nam Á) để mau tới “Café Tùng” hay “Phở Bằng” thưởng thức một ly cà phê sữa nóng thì khó có thể diễn tả được.

Với sự thông minh, cần cù của người dân Việt thì chỉ cần có hòa bình là tiến bộ trông thấy. Người dân lam lũ vất vả nhưng luôn vui với cuộc sống. Người nông phu không quản ngại thức khuya, dậy sớm để cầy sâu cuốc bẫm, chờ đợi cho tới ngày lúa vàng.

Tâm tư ấy luôn được phản ảnh trong thơ văn, âm nhạc Miền Nam trong thời gian này. Và khi thanh bình, con người lại đối xử với nhau cho hài hòa thì mọi việc – dù là tát cạn cả Biển Đông – cũng đều có thể ước mơ.

Tuy các kết quả phát triển kinh tế xã hội thời đó thật là nhỏ nhoi theo tiêu chuẩn ngày nay, nhưng là rất đáng kể so với các nước láng giềng lúc ấy như ngay cả Nam Hàn dưới thời Tổng thống Lý Thừa Vãn.

Miền Nam thực sự đã đặt được những viên gạch đầu tiên trong các năm 1955-1960 cho mô hình phát triển sau này của Nam Hàn dưới thời Tổng thống Phác Chính Hy. Xây dựng và phát triển trong hòa bình đã đưa Miền Nam tới chỗ vươn lên – kinh tế học gọi là điểm cất cánh (take-offĐ để trở thành một cường quốc tại Đông Nam Á.

Buổi bình minh của Nền Cộng Hòa (“The First Day”) thật là huy hoàng rực rỡ. Nhiều quan sát viên ngoại quốc cho rằng đây chính là “một cuộc cách mạng đã bị mất đi” (the lost revolution) của Miền Nam Việt Nam.

Bài viết của Giáo sư Tiến sỹ Nguyễn Tiến Hưng, trích dẫn từ cuốn sách ‘Khi Đồng Minh Nhảy Vào’ mới xuất bản tại Hoa Kỳ. Sinh năm 1935 ở Thanh Hóa, tác giả từng giữ chức Tổng trưởng Kế hoạch của Chính phủ Việt Nam Cộng hòa kiêm cố vấn của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu trước 1975 ở Sài Gòn. Hiện ông định cư tại Hoa Kỳ. Ông là tác giả cuốnKhi Đồng minh Tháo chạy và là đồng tác giả cuốn The Palace Files– Hồ sơ Dinh Độc Lập, viết cùng Jerrold L. Schecter bằng tiếng Anh.

Thư từ nước Mỹ: Văn hoá “xoá sổ” đang tấn công từ Donald Trump đến chuột Mickey

Thư từ nước Mỹ: Văn hoá "xoá sổ" đang tấn công từ Donald Trump đến chuột Mickey
George Washington, Abraham Lincoln, thậm chí cả Chuột Mickey, Vịt Donald, Quốc kỳ Mỹ, Quốc ca Mỹ, và… Coca Cola… đã trở thành nạn nhân của văn hóa “xóa sổ”.

“Văn hóa xoá sổ” đang ăn mòn kết cấu xã hội, hệ thống quản trị, các giá trị và ngay cả chính linh hồn của xã hội Mỹ. Đó là lý do tại sao nó được gọi là văn hóa “xoá sổ”; văn hoá này đang trở thành một phần của một nền văn hoá tự huỷ hoại mình.

Những kẻ được gọi là “trolls” trên Internet săn đuổi các nạn nhân chỉ để xem liệu họ có thể tự khiến mình đau đớn đến mức nào. Trolls – là những kẻ đăng các thông điệp gây tranh cãi trong một cộng đồng mạng với mục đích gài bẫy chơi khăm để khiến người khác xúc động hay bị kích động mạnh và từ đó có những phản ứng giúp những kẻ này đạt được mục đích giải trí hoặc có động cơ khác. Trolls là một từ chung để mô tả những kẻ tham gia vào văn hoá “xoá sổ”- những kẻ sẽ làm những việc như gửi tin nhắn cho một góa phụ đang đau buồn chỉ để nói với họ rằng chồng họ đáng chết.

Những hành động “troll” đã biến thành việc “xoá sổ” những người hoặc “những mục tiêu” đại diện cho các quan điểm mà những kẻ “trolls” cảm thấy có thể đe dọa chúng hoặc người nào đó theo cảm nhận của chúng.

Internet trở thành mảnh đất màu mỡ cho những kẻ “trolls” mổ xẻ mọi ngóc ngách cuộc đời của bất kỳ ai không may biến thành “mục tiêu” của chúng – những kẻ này lục lọi email, moi móc các dòng tweet, các cuộc chuyện trò trong tin nhắn trực tuyến, các thông tin đã từng đăng tải và các hình ảnh người đó đã từng chia sẻ nhằm “xoá sổ” họ. Và ngay cả khi những kẻ “troll” không tìm thấy gì thì chúng không chần chừ bịa đặt đủ thứ.

Sau đó, những kẻ độc ác sẽ tung các thông tin đã lấy được lên Internet để thông tin “lây lan” với tốc độ chóng mặt. Những kẻ “trolls” sau đó sẽ đưa ra các yêu sách kiểu như: yêu cầu “mục tiêu” của mình phải từ chức hoặc đóng cửa việc làm ăn. Để đạt mục đích, chúng thậm chí có thể liên hệ với các nhà tuyển dụng yêu cầu họ sa thải các “mục tiêu”. Nếu các tổ chức này không nhượng bộ, những kẻ “trolls” sẽ đe dọa hoặc khởi xướng các cuộc tấn công mạng hoặc các chiến dịch tẩy chay. Hầu hết các tổ chức sẽ đều phải nhượng bộ.

Những kẻ “trolls” cũng yêu cầu “mục tiêu” phải công khai xin lỗi vì sự bất cẩn. Khi “mục tiêu” xin lỗi, những kẻ độc ác này lại yêu cầu một lời xin lỗi sâu sắc hơn. Bọn chúng vui mừng khi chứng kiến “mục tiêu” của mình phải cầu xin sự tha thứ để khỏi bị “xoá sổ”.

Những kẻ “trolls” hiện không chừa một mục tiêu nào và mục đích hướng đến của bọn chúng luôn luôn là để “xoá sổ”: các nhân vật lịch sử, các nhân vật trong truyện tranh, các cuốn sách được yêu thích rộng rãi, tượng đài… chẳng còn thiếu gì.

Thư từ nước Mỹ: Văn hoá xoá sổ đang tấn công từ Donald Trump đến chuột Mickey - Ảnh 1.

Văn hoá “xoá sổ” đã được nâng cấp thành một công cụ chính trị. Bất kỳ ứng cử viên nào tranh cử vào các chức vụ chính trị hoặc đang giữ một vị trí dân cử đều có thể bị “xoá sổ”; bất kỳ phóng viên nào đưa tin có lợi cho một ứng cử viên chính trị cũng có thể bị “xoá sổ”; rồi cả việc một ai đó phát biểu trong một cuộc tuần hành cũng có thể khiến những kẻ “trolls” nóng mắt…

Mục đích của văn hoá “xoá sổ” là để đe doạ, sau đó tiến tới loại bỏ các đối thủ chính trị, từ đó khiến phe đối lập tiến hành tự kiểm duyệt. Văn hoá này bóp nghẹt tự do ngôn luận và tự do báo chí – vốn là chân giá trị của một nền dân chủ.

Trong khi đó, những kẻ thực hiện văn hoá “xoá xổ” thì lại hiếm khi phải chịu bất cứ trách nhiệm gì. Những kẻ độc ác không ra mặt, không công khai thừa nhận mục tiêu của mình.

Hãy cùng tìm hiểu xem văn hoá “xoá sổ” trong xã hội Mỹ đã trở nên tồi tệ đến mức nào…

Goya Foods là một công ty thuộc sở hữu của người Mỹ gốc Latin chuyên sản xuất thực phẩm dành cho người Latin. Chủ tịch của Goya Foods đã từng được cựu Tổng thống Donald Trump mời đến Nhà Trắng để vinh danh doanh nhân Mỹ. Vị chủ tịch này đã “phạm trọng tội” khi phát biểu rằng: nước Mỹ thật vô cùng may mắn khi có Tổng thống Donald Trump.

Những người ôm nỗi thù ghét “thâm căn cố đế”, đứng đầu là Dân biểu Ocasio-Cortez, một người Mỹ gốc Latin, lập tức lên mạng kêu gọi tẩy chay Goya Foods trên toàn quốc với hy vọng công ty này phải đóng cửa. Đáp lại, người tiêu dùng kêu gọi nhau đồng lòng cứu Goya Foods, khiến doanh số của công ty tăng vọt. Goya Foods đã bầu Ocasio-Cortez là Nhân viên tiêu biểu của tháng! Rồi một sự thật nữa được người dùng Internet chia sẻ: hoá ra vị Chủ tịch của Goya Foods đã từng được mời đến gặp mặt cựu Tổng thống Barack Obama và ông này cũng từng tuyên bố rất tự hào được gặp ông Obama.

Colin Kapernick là một cựu cầu thủ bóng bầu dục chuyên nghiệp người da đen. Anh này nổi tiếng với việc từ chối đứng hát quốc ca Mỹ – một nghi thức mà các cầu thủ luôn luôn thực hiện trước mỗi trận đấu. Thay vào đó, anh ta quỳ xuống. Hành động không đứng lên chào cờ, theo anh ta nói là để phản đối sự phân biệt chủng tộc và sự tàn bạo của cảnh sát nhắm vào người da đen. Sau đó, những cầu thủ khác cũng bắt đầu quỳ xuống trong trong lễ chào cờ trước mỗi trận đấu.

Người hâm mộ bắt đầu tẩy chay các trận đấu để phản đối việc các cầu thủ quỳ gối, phản đối việc chính trị hóa thể thao. Kapernick sau đó bị cấm thi đấu. Nhưng cuộc đời của cầu này vẫn nở hoa: anh ta nhận được một hợp đồng quảng cáo trị giá hàng triệu đô la với Nike. Nike chọn Karrpenick làm gương mặt đại diện cho một mẫu giày mới ra. Lấy đó làm cớ, Kapernick sau đó gây áp lực buộc liên đoàn bóng bầu dục Mỹ phải chi hàng triệu USD cho một dự án công bằng xã hội của mình.

Thư từ nước Mỹ: Văn hoá xoá sổ đang tấn công từ Donald Trump đến chuột Mickey - Ảnh 2.

javascript:if(typeof(admSspPageRg)!=’undefined’){admSspPageRg.draw(201018);}else{parent.admSspPageRg.draw(201018);}

Vụ “xoá sổ” chính trị năm 2018 nhắm vào ông Brett Kavanaugh là một trong những sự kiện tồi tệ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Cựu Tổng thống Donald Trump đề cử ông Kavanaugh làm thẩm phán Tòa án Tối cao. Các đảng viên đảng đối lập đã tìm mọi cách để ngăn chặn đề cử này.

Một phụ nữ đứng ra tố cáo ông Kavanaugh đã có hành vi tấn công tình dục bà. Vụ việc được cho là đã xảy ra cách đây 39 năm. Nạn nhân không thể nhớ đã bị tấn công vào năm nào, vụ việc không có nhân chứng, và câu chuyện của bà có rất nhiều điểm không hợp lý. Những kẻ “trolls”, mạng xã hội và các phóng viên điều tra ngay lập tức bắt tay vào lục lọi quá khứ của ông Kavanaugh để cố gắng tìm ra bằng chứng buộc tội. Họ thậm chí còn thu được các cuốn kỷ yếu thời trung học của ông Kavanaugh, phỏng vấn bạn bè ông và sau đó tìm mọi cách khiến họ quay lưng lại với ông.

FBI và Ủy ban Tư pháp Quốc hội đã điều tra và không tìm thấy bằng chứng xác thực chống lại Kavanaugh, và ông được bổ nhiệm làm Thẩm phán Tòa án Tối cao.

Sau khi được bổ nhiệm, ông Kavanaugh hỏi: “Tôi phải đi đâu để lấy lại uy tín của mình?” Văn hoá “xoá sổ” chính là câu trả lời cho ông.

Và đến tận 4 năm sau lễ bổ nhiệm, ông Kavanaugh vẫn bị điều tra, bị dọa giết, gia đình ông bị quấy rối và các chiến dịch bịa đặt thông tin chống lại ông vẫn chưa dừng lại. Ông bị sa thải khỏi công việc giảng dạy tại Trường Luật Harvard. Luật sư của người phụ nữ tố cáo Kavanaugh tuyên bố trên truyền hình quốc gia: “Dù kết cục thế nào, tôi cũng rất vui mừng vì chúng tôi đã làm được một việc là hủy hoại cuộc đời của Brett Kavanaugh!”

Một nạn nhân nữa của văn hoá “xoá sổ” chính là cựu Tổng thống Donald Trump. Hãy tưởng tượng ngay trong một xã hội dân chủ mà các nền tảng truyền thông xã hội có thể “xoá sổ” Tổng thống Mỹ, ngăn cản ông tương tác với người dân. Twitter, Facebook, YouTube… đều góp mặt. Khi một công ty khởi nghiệp nghiêng về cánh hữu, Parler, được thành lập để thúc đẩy tự do ngôn luận và cho phép ông Trump có một kênh truyền thông thay thế, các Big Tech lập tức bắt tay nhau buộc công ty đó ngừng kinh doanh.

Thư từ nước Mỹ: Văn hoá xoá sổ đang tấn công từ Donald Trump đến chuột Mickey - Ảnh 3.

Chris Harrison là người dẫn chương trình truyền hình thực tế có tên “The Bachelor” trong suốt 25 mùa – đây là một chương trình hẹn hò trên truyền hình, trong đó 25 phụ nữ sẽ cạnh tranh để giành được trái tim của một chàng trai độc thân. Mục tiêu của chương trình là người trụ lại được đến cuối cùng có thể hẹn hò để kết hôn với anh chàng độc thân đó. Harrison đã phạm một sai lầm khi bảo vệ một nữ thí sinh trước đó đã tham dự một bữa tiệc có liên quan đến chế độ nô lệ trong quá khứ ở các tiểu bang miền Nam nước Mỹ. Những kẻ “trolls” lập tức yêu cầu Harrison phải xin lỗi. Harrison đã làm vậy. Thế vẫn chưa đủ. Anh cố gắng xin lỗi một lần nữa. Những kẻ trolls tiếp tục lấn tới bằng việc yêu cầu anh phải bị đuổi việc. Cuối cùng, Đài truyền hình ABC sa thải Harrison.

Thư từ nước Mỹ: Văn hoá xoá sổ đang tấn công từ Donald Trump đến chuột Mickey - Ảnh 4.
Thư từ nước Mỹ: Văn hoá xoá sổ đang tấn công từ Donald Trump đến chuột Mickey - Ảnh 5.

Những kẻ “trolls” táo tợn đang “xoá sổ” lịch sử, văn hóa và các giá trị của nước Mỹ một cách có hệ thống. Đội quân “trolls” không để lỡ thời gian rà soát mọi nguồn kỹ thuật số để tìm bất kỳ mẩu thông tin nào có thể sử dụng làm cái cớ để “xoá sổ” các biểu tượng của nước Mỹ.

Nói đến những biểu tượng nổi bật đã trở thành nạn nhân của văn hoá “xoá sổ” phải kể đến: George Washington – Nhà lập quốc của nước Mỹ; Thomas Jefferson – tác giả của Bản Tuyên ngôn Độc lập; Abraham Lincoln – vị cứu tinh của đất nước; Tiến sĩ Suess – Nhà giáo dục thân thuộc của gần như toàn bộ các thế hệ trẻ em Mỹ trong hơn 50 năm qua; Christopher Columbus – người khám phá ra Châu Mỹ, Chuột Mickey, Vịt Donald… Và, những khái niệm, giá trị, tài sản phi vật thể: Chủ nghĩa tư bản, Hiến pháp Mỹ, Quốc kỳ Mỹ, Quốc ca Mỹ, lời cầu nguyện, tôn giáo, toán học, phe bảo thủ, Coca Cola…. Thậm chí đến cả một anh chàng nào đó trên phố có vẻ bề ngoài trông giống như Adolf Hitler.

Thư từ nước Mỹ: Văn hoá xoá sổ đang tấn công từ Donald Trump đến chuột Mickey - Ảnh 6.

Liệu có thể làm gì đó để xoá sổ những kẻ xoá sổ hay không? Trong một xã hội dân chủ, không thể làm gì được. Những phát biểu của những kẻ xoá sổ được bảo vệ theo quyền tự do ngôn luận kể cả khi họ đang lấy đi quyền tự do ngôn luận của những người khác.Cựu Tổng thống Donald Trump bất ngờ đưa ra lời nhận xét thẳng thừng về Meghan Markle trước loạt drama Hoàng gia hiện tại

Theo Tiến sỹ Terry F. Buss – Chuyển ngữ: Đào Thuý

Doanh nghiệp và tiếp thi