Trịnh Công Sơn

Trịnh Công Sơn (28/2/1939 – 1/4/2001) được coi là một trong những nhạc sĩ lớn của âm nhạc đại chúng, tân nhạc Việt Nam với nhiều tác phẩm rất phổ biến. Hiện nay chưa có thống kê chính xác về số tác phẩm để lại của ông (ước đoán con số không dưới 600 ca khúc). Tuy nhiên số ca khúc của ông được biết đến rộng rãi là 236 ca khúc (cả lời và nhạc). Nhạc của Trịnh Công Sơn được nhiều ca sĩ thể hiện, nhưng thành công hơn cả là Khánh Ly và Hồng Nhung. Ngoài ra, ông còn được xem là một nhà thơ, một hoạ sĩ, một ca sĩ và một diễn viên không chuyên.

Ông quê ở làng Minh Hương, tổng Vĩnh Tri, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên – Huế. Lúc nhỏ ông theo học các trường Lycée Français và Providence ở Huế, sau vào Sài Gòn theo học triết học trường Tây Lycée Jean Jacques Rousseau Sài Gòn và tốt nghiệp tú tài tại đây. Năm 1957, khi 18 tuổi, ông bị một tai nạn, khi đang tập judo với người em trai thì bị thương nặng ở ngực, suýt chết và phải nằm liệt giường gần hai năm tại Huế. Thời gian nằm bệnh, ông đọc nhiều sách về triết học, văn học, tìm hiểu dân ca. Theo ông cho biết, ông sáng tác bài Sương đêm và Sao chiều vào năm 17 tuổi. Nhưng tác phẩm được công bố đầu tiên của ông là Ướt mi, do NXB An Phú in năm 1959 và qua giọng ca Thanh Thuý. Năm 1961 vì muốn tránh thi hành nghĩa vụ quân sự (trốn lính) nên ông thi và theo học ngành Tâm lý giáo dục trẻ em tại trường Sư phạm Quy Nhơn. Sau khi tốt nghiệp ông dạy tại một trường tiểu học ở Bảo Lộc, Lâm Đồng.

Tên tuổi của Trịnh Công Sơn được nhiều người biết đến hơn, từ khi ông cùng ca sĩ Khánh Ly hát tại quán Văn, một quán cà phê đơn sơ dựng trên bãi đất cỏ sau Trường ĐH Văn khoa Sài Gòn do nhóm sinh viên mang tên Khai Hoá trong phong trào phục vụ thanh niên xã hội chủ trương, từ cuối năm 1966. Trong những năm sau đó, nhạc của ông được phổ biến và được nhiều ca sĩ trình diễn, đặc biệt là Khánh Ly. Một số bài hát của Trịnh Công Sơn đã đến với công chúng Nhật Bản năm 1970 như Diễm xưa (do Khánh Ly biểu diễn bằng cả tiếng Nhật và tiếng Việt), Ca dao MẹNgủ đi con. Riêng bài Ngủ đi con đã phát hành trên hai triệu đĩa nhựa.

Trưa ngày 30/4/1975, ông lên Đài phát thanh Sài Gòn hát bài Nối vòng tay lớn. Cũng chính ông là người trưa ngày 30/4 đã đứng lên phát biểu trực tiếp trên đài phát thanh Sài Gòn sau lời tuyên bố đầu hàng của Tổng thống Dương Văn Minh. Trong bài phát biểu, ông kêu gọi người dân miền Nam ủng hộ Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam.

Một thời gian dài sau 1975, nhiều bài hát của ông bị cấm lưu hành ở tại Việt Nam hay bị một số người kêu gọi tẩy chay ở hải ngoại. Tuy nhiên, Khánh Ly và nhiều ca sĩ vẫn tiếp tục hát và phát hành những băng đĩa với ca khúc của ông tại hải ngoại. Những năm sau 1975, sau thời gian học tập chính trị, ông làm việc tại Hội Âm nhạc TP Hồ Chí Minh, tạp chí Sóng nhạc. Từ đầu thập niên 1980, Trịnh Công Sơn bắt đầu sáng tác lại, lúc đầu một số sáng tác ông gởi qua cho Khánh Ly và chỉ phát hành tại hải ngoại. Khi bắt đầu được phép lưu hành nhạc trong nước, ông có viết một số bài có nội dung ca ngợi những chủ trương của chế độ mới như Thành phố mùa xuânNgọn lửa MaxcovaEm ở nông trường em ra biên giớiHuyền thoại Mẹ… Sau đó nhà nước Việt Nam đã nới lỏng quản lý văn nghệ, ông lại tiếp tục đóng góp nhiều bản tình ca có giá trị.

Ông cũng là một diễn viên điện ảnh nghiệp dư, năm 1971 ông thủ vai chính trong phim Đất khổ. Phim hoàn tất năm 1974, nhưng chỉ được chiếu cho công chúng xem 2 lần rồi bị Việt Nam Cộng hoà cấm không được phép trình chiếu ở Miền Nam Việt Nam với lý do “có tính phản chiến”. Sau năm 1975, bộ phim không được trình chiếu tại Việt Nam. Cuối cùng, một bản phim đã về tay nhà thơ Đỗ Trung Quân. Bộ phim được chọn là phim Việt Nam chính trong Liên hoan phim Á Mỹ năm 1996.

Ông làm thơ ít trong những lúc ngẫu hứng, hiện nay còn để lại một số bài thơ tự sáng tác, và các bản dịch phỏng như trong tập Hán tự hài cú của Ngô Văn Tao, hay các bài thơ vui, thơ chơi.

Cuối đời, ông bị bệnh gan, thận và tiểu đường. Tuy nhiên, ông vẫn cố gắng sáng tác những ca khúc mới trong những năm cuối đời mình. Ông mất tại TP Hồ Chí Minh vì bệnh tiểu đường ngày 1/4/2001, hàng ngàn người đã đến viếng tang và “có thể nói, chưa có nhạc sĩ nào mất đi lại được công chúng thương tiếc như Trịnh Công Sơn”. Ông được an táng tại Nghĩa trang chùa Quảng Bình, phường Bình Chiểu, quận Thủ Đức. Từ đó hàng năm giới hâm mộ đều lấy ngày này làm ngày tưởng niệm.

Một ngày như mọi ngày

Một ngày như mọi ngày,
em trả lại đời tôi
Một ngày như mọi ngày,
ta nhận lời tình cuối
Một ngày như mọi ngày,
đời nhẹ như mây khói
Một ngày như mọi ngày,
mang nặng hồn tả tơi
Một ngày như mọi ngày,
nhớ mặt trời đầu môi
Một ngày như mọi ngày,
đau nặng từng lời nói
Một ngày như mọi ngày,
từng mạch đời trăn trối
Một ngày như mọi ngày,
đi về một mình tôi
Một ngày như mọi ngày,
đi về một mình tôi
Một ngày như mọi ngày,
quanh đời mình chợt tối
Một ngày như mọi ngày,
giọng buồn lên tiếp nối
Một ngày như mọi ngày,
xe ngựa về ngủ say
Một ngày như mọi ngày,
em trả lại đời tôi
Một ngày như mọi ngày,
xếp vòng tay oan trái
Một ngày như mọi ngày,
từng chiều lên hấp hối
Một ngày như mọi ngày,
bóng đổ một mình tôi…

Khách sạn 5 tầng ở Hội An xanh mướt, phòng nào cũng nhìn thấy cây

Mặt tiền của khách sạn được ốp bằng đá sa thạch kết hợp với các bức tường đục lỗ đón ánh sáng và không cản không khí. 48 phòng nghỉ ngắn hơn và rộng hơn phòng các khách sạn thông thường và đều nhìn ra cây xanh.

Atlas Hotel Hoian tọa lạc tại khu phố cổ Hội An – một khu vực đã phát triển nhanh chóng kể từ khi được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Gần đây, hầu hết các ngôi nhà cổ đã được chuyển đổi thành cửa hàng và nhà hàng phục vụ lượng khách du lịch hàng ngày. 

Khu phố nổi tiếng với cảnh quan mái ngói đẹp và sân trong mang lại không gian phân lớp giữa trong và bên ngoài đã dần bị mất đi. Hậu quả là phố cổ đã mất đi vẻ quyến rũ của một lối sống bình lặng.

Nằm trong một khu đất bất thường, phương pháp được VTN Architects thiết kế của Atlas Hotel là biến sự hạn chế đó thành đặc điểm độc đáo của nó. Bố cục tuyến tính được chia thành nhiều sân trong và nâng tòa nhà lên cao, giải phóng hoàn toàn tầng trệt để tạo ra một mạng lưới các sân liên kết với nhau. Chất lượng không gian này phản ánh sự năng động của Hội An mới nhưng cũng giữ được nét duyên dáng của phố cổ.

Khách sạn 5 tầng bao gồm 48 phòng nghỉ cũng như các không gian chức năng giải trí khác nhau như nhà hàng, quán café, bar trên tầng thượng, spa, phòng tập thể dục và hồ bơi. Do sự phức tạp của địa điểm, mỗi phòng nghỉ ngắn hơn và rộng hơn các phòng khách sạn thông thường. Thay vì là một vấn đề, điều này tạo cơ hội cho các phòng tiếp cận nhiều hơn với cây xanh không chỉ từ phòng ngủ mà còn từ phòng tắm.

Mặt tiền của tòa nhà được ốp bằng các mảnh đá sa thạch có nguồn gốc địa phương, sử dụng kết hợp với một tấm bê tông lộ thiên và một loạt bồn trồng cây dọc theo hành lang. 

Các bồn cây được bố trí dọc toàn bộ mặt tiền của khách sạn không chỉ che nắng mặt trời mà còn làm mát, thông gió.

Ngoài ra, các bức tường đá đục lỗ đón ánh sáng ban ngày mà không cản trở luồng không khí. Phương án này cho phép nơi ở được thông gió tự nhiên để giảm thiểu việc sử dụng điều hòa nhiệt độ. 

Cây xanh được tích hợp vào thiết kế như một cách để trẻ hóa các khu vực đô thị và góp phần cải thiện xã hội. Về cốt lõi, Atlas Hotel kết nối con người với thiên nhiên.

Thiết kế này đang được trang web nổi tiếng về kiến trúc – ArchDaily – đưa vào danh sách bình chọn về ý tưởng xây dựng độc đáo của năm 2021.

Khổng Chiêm (Theo ArchDaily)

Dù lương cao đến mấy cũng đừng làm 3 thể loại công việc này: Đốt sức khỏe nhanh hơn đốt tiền

Dù lương cao đến mấy cũng đừng làm 3 thể loại công việc này: Đốt sức khỏe nhanh hơn đốt tiền
Cân bằng giữa công việc và sức khỏe mới là đạo làm giàu đúng đắn. Đừng bao giờ để vật chất đè đầu cưỡi cổ, điều khiển quyết định của mình.

1.

Thời buổi ngày nay, công việc còn quan trọng hơn cả ba bữa ăn mỗi ngày. Bởi vì không có công việc, chúng ta còn chẳng có tiền mà ăn, chẳng có tiền mà sống, càng không có nền tảng để bàn về hạnh phúc. Do đó, ai ai cũng mải miết chạy vội trên con đường sự nghiệp. Nhân sinh chỉ còn công việc, công việc và công việc.

Trên thực tế, dưới góc nhìn của những người lao động thu nhập trung bình khá trở xuống, có lẽ công việc và tiền bạc được đánh đồng với cuộc sống.

Đối với những người trẻ, hiện nay áp lực cạnh tranh rất lớn. Muốn có một vị trí vững chắc, tiền lương khá khẩm, cơ hội thăng tiến, bắt buộc phải cống hiến gần như toàn bộ thời gian và tâm huyết của mình.

Đối với những người ở một độ tuổi nhất định, công việc là sự đảm bảo cho gia đình của họ. Tiền cơm nước chợ búa cho vợ, tiền đóng học cho con, tiền nhà, tiền xe… Không quá khi nói họ đã trói buộc cả gia đình mình vào guồng quay của công việc, càng không còn lựa chọn nào khác ngoài cống hiến hết mình.

Tuy nhiên, đặt công việc lên vị trí hàng đầu không có nghĩa là bạn được bỏ bê chính mình, không màng gia đình, mù quáng vào những guồng quay chỉ vì đồng tiền. Chung quy sẽ tới một ngày, chúng sẽ bòn rút hết sinh mệnh của mỗi người, khiến bạn rơi vào cảnh mất nhiều hơn được.

Có một trường hợp như sau: Một chàng trai trẻ là kỹ sư mạng của một tập đoàn công nghệ nổi tiếng. Kể từ khi trở thành nhân viên chính thức, anh luôn phải sẵn sàng dành ra 24/24 giờ mỗi ngày để làm việc, bất kể ban ngày hay ban đêm, bất kể đang ăn hay đang ngủ. Không phải do anh “nghiện” công việc, mà là công việc “nghiện” anh. Bất cứ lúc nào hệ thống cũng có thể phát sinh trục trặc, yêu cầu anh phải lập tức rà soát và tìm ra vấn đề để sửa lỗi.

Dù lương cao đến mấy cũng đừng làm 3 thể loại công việc này: Đốt sức khỏe nhanh hơn đốt tiền - Ảnh 1.

Thời buổi ngày nay, công việc còn quan trọng hơn cả ba bữa ăn mỗi ngày. Bởi vì không có công việc, chúng ta còn chẳng có tiền mà ăn, chẳng có tiền mà sống, càng không có nền tảng để bàn về hạnh phúc. Do đó, ai ai cũng mải miết chạy vội trên con đường sự nghiệp. Nhân sinh chỉ còn công việc, công việc và công việc.

Vì vậy, dù đã có vợ con nhưng anh vẫn ít có thời gian về nhà, có khi cả tuần mới về nhà một lần. Thời gian còn lại, đặc biệt là vào ban đêm, anh thường làm việc thâu đêm để bảo trì server hoặc ngủ lại công ty để trực, phòng trường hợp có lỗi phát sinh.

Tuy nhiên, vào một đêm, không biết cơ thể có vấn đề gì mà anh ngất xỉu ngay trước máy tính.

Một đồng nghiệp cũng ở lại trực đêm tình cờ nhìn thấy, lập tức gọi điện báo cứu thương và đưa anh đến bệnh viện. Bác sĩ cấp cứu gần 1 tiếng đồng hồ mới giành lại anh từ cửa tử thần. Khi anh tỉnh dậy đã là chập tối ngày hôm sau. Điều đầu tiên đập vào mắt là những người thân của anh đang ở bên cạnh. Người vợ ôm đứa con ba tuổi, cả hai ngồi bên giường mà mắt đỏ hoe.

Lúc đó, chàng trai trẻ mới biết rằng, chỉ một chút nữa thôi, nếu đồng nghiệp không phát hiện kịp thời thì có lẽ anh đã không bao giờ tỉnh lại được nữa.

Sau khi trải qua bài học nhớ đời này, anh nhận ra: Tiền có thể kiếm lúc này lúc khác, công việc cũng việc, nhưng nếu mất đi sức khỏe đồng nghĩa với đặt dấu chấm hết cho tất cả.

Sức khỏe của một người không chỉ thuộc về bản thân, mà còn thuộc về gia đình. Nếu sức khỏe có mất đi thì cuối cùng, có lẽ người chịu đau đớn vẫn là gia đình anh.

02.

Đó là lý do buộc chúng ta phải luôn biết cân đối giữa sự nghiệp và sức khỏe của mình. Chỉ những ai đủ sức cho một cuộc đua đường dài mới có thể chạm tới vạch đích cuối cùng.

Có rất nhiều công việc trên thế giới, nhưng đứng trước ba loại công việc này, dù có đánh đổi bằng mức tiền lương cao đến mấy đi nữa, bạn cũng cần cân nhắc thật kỹ lưỡng trước khi nhận lời. Vì rất có thể, số tiền bạn kiếm ra còn không đủ để chi trả phí khám chữa bệnh.

Thứ nhất, công việc yêu cầu thức đêm trường kỳ

Trong cuộc sống hiện đại, việc thức khuya dường như đã trở thành chuẩn mực trong cuộc sống của hầu hết mọi người. Không chỉ các bạn trẻ có xu hướng thích cuộc sống về đêm mà dân văn phòng, những người làm việc dưới áp lực cao cũng thường xuyên thức đến 1-2h sáng để làm việc và ngủ đến 8-9h sáng hôm sau mới uể oải thức dậy. Những người làm công việc kỹ sư, IT, thiết kế, nhà báo… lại càng có thói quen này. Họ thường xuyên tăng ca ở công ty, nhận thêm công việc ở nhà và để hoàn thành những nhiệm vụ đó, họ buộc phải đi ngủ muộn hơn, thậm chí là làm thâu đêm suốt sáng.

Khi được hỏi tác hại của việc thức khuya, đảm bảo 99% trong số đó đều có thể trả lời rõ ràng rạch mạch, thậm chí đủ hiểu biết để trình bày như một bài nghiên cứu những ảnh hưởng xấu cho sức khỏe, nhưng họ vẫn làm.

Theo các chuyên gia cả Đông và Tây, trong cơ thể con người tồn tại một chiếc đồng hồ sinh học. Nếu chúng ta can thiệp và đảo ngược quy luật của chiếc đồng hồ này thì sức khỏe sẽ bị ảnh hưởng cực kỳ nghiêm trọng, cũng như “con đường tới nghĩa địa đang dần ngắn lại”. Không phải tự dưng mà con số những vụ “đột tử” do thức khuya ngày một tăng lên.

Dù lương cao đến mấy cũng đừng làm 3 thể loại công việc này: Đốt sức khỏe nhanh hơn đốt tiền - Ảnh 2.

Thứ hai, môi trường công việc ô nhiễm

Có không ít người cả ngày phải làm việc trong nhà máy, phải tiếp xúc với các hóa chất hoặc sản phẩm công nghiệp gây ô nhiễm cao liên tục, trong một thời gian dài. Thời gian đầu, mọi người sẽ không nhận thấy sự thay đổi về sức khỏe nhưng thực chất, chúng đang chôn vào cơ thể những nguy cơ tiềm ẩn rất đáng sợ. Đó là những “quả bom” nổ chậm, một khi gặp kích thích, toàn bộ mạng sống đều trở nên mong manh.

Đặt bản thân vào môi trường làm việc như vậy không khác gì đánh cược mạng sống để lấy tiền bạc. Một khi thua cược, có thể, số đồng lương bạn nhận được còn thấp hơn chi phí chữa chạy bệnh tình trong tương lai.

Thứ ba, những công việc vắt kiệt sức lực cơ thể

Mọi công việc đều cần tiêu hao năng lượng, hoặc là năng lượng thể chất, hoặc là năng lượng tinh thần. Thế nhưng, với một số nghề nghiệp “bóc lột” sức khỏe quá mức, vắt kiệt hơi sức trong người, bạn nhất định phải cảnh giác.

Đến máy móc cũng sẽ phát sinh hỏng hóc, chập cháy nếu bị quá tải. Cơ thể con người càng không phải sắt đá, luôn cần được nghỉ ngơi và phục hồi đều đặn.

Tiền bạc chỉ đáp ứng được cuộc sống hiện tại, còn sức khỏe mới là gốc gác để lo nghĩ cho cuộc sống tương lai. Hãy nhớ rằng, phải luôn cân bằng được cả hai thứ mới là đạo làm giàu khôn ngoan. Để công việc “đè đầu cưỡi cổ” thì sớm muộn cũng đẩy cơ thể đến mức phải “đình công”.

Dương Mộc / Doanh nghiêp& Tiêpthi

Cô gái chiến thắng ung thư sẽ bay vào vũ trụ

Hãng SpaceX mới đây thông báo Hayley Arceneaux, 29 tuổi, phụ tá bác sĩ tại Bệnh viện Nghiên cứu nhi St. Jude (Mỹ), sẽ được bay lên vũ trụ vào cuối năm nay.

Cô gái chiến thắng ung thư sẽ bay vào vũ trụ - Ảnh 1.

Hayley Arceneaux (29 tuổi) – Ảnh: Bệnh viện St. Jude

Theo New York Times, chuyến bay được tỉ phú 38 tuổi Jared Isaacman đài thọ. Ông đã mua một chuyến bay của SpaceX nhưng không muốn chuyến đi chỉ là “trò vui cho giới siêu giàu” nên đã tìm thêm ba người đam mê và truyền cảm hứng bay cùng.

Suất đầu tiên được dành cho Hayley Arceneaux, phụ tá bác sĩ đang chăm sóc cho những trẻ em mắc ung thư tại Bệnh viện Nghiên cứu nhi St. Jude (Mỹ).

Theo tỉ phú Isaacman, Arceneaux chính là hiện thân cho sự hi vọng của con người. Năm lên 10 tuổi, Arceneaux được chẩn đoán mắc ung thư. Trong nhiều năm, cô bé trải qua nhiều phương pháp điều trị khác nhau và chịu nhiều đau đớn thể xác.

Cuối cùng, các bác sĩ thay thế một số xương ở chân trái Arceneaux bằng titan, giúp cô duy trì sự sống và hoạt động như người bình thường đến nay.

Sau khi khỏe lại, Arceneaux làm việc cho Bệnh viện St. Jude – nơi cô từng được điều trị, để giúp đỡ những bệnh nhi đang điều trị ung thư hạch và bệnh bạch cầu tại đây.

Cô gái chiến thắng ung thư sẽ bay vào vũ trụ - Ảnh 2.

Arceneaux chống chọi với bệnh ung thư năm 2002 – Ảnh: Bệnh viện St. Jude

Arceneaux và những người đồng hành sẽ lên không gian bằng tàu SpaceX Falcon 9, dự kiến ​​cất cánh vào cuối năm nay. Đây là một phần trong sứ mệnh Inspiration4 của SpaceX khi cả bốn người tham gia không ai là phi hành gia chuyên nghiệp.

Nếu mọi việc diễn ra theo đúng kế hoạch, Arceneaux có thể là người Mỹ trẻ nhất lên vũ trụ ở tuổi 29. Ngoài ra, Arceneaux cũng trở thành người đầu tiên có bộ phận cơ thể “giả” ra không gian. 

Khác với các sứ mệnh mà SpaceX thực hiện cho NASA, nhiệm vụ này sẽ không đáp xuống Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) mà bay quanh Trái đất trong ba hoặc bốn ngày trước khi về lại ngoài khơi bờ biển Florida.

Cô gái chiến thắng ung thư sẽ bay vào vũ trụ - Ảnh 3.

Con tàu sẽ đưa Arceneaux lên vũ trụ vào cuối năm nay – Ảnh: SPACEX

Tiến sĩ Michael D. Neel – bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình, người đã lắp chân giả cho Arceneaux – nhận xét việc Arceneaux có thể lên không gian mang ý nghĩa bầu trời không giới hạn với ai.

“Đó là bầu trời và hơn thế nữa. Arceneaux cũng cho thấy mình có thể làm được mọi thứ như những người bình thường khác”, Neel nói.

Với Arceneaux, cô mong chuyến bay sắp tới sẽ truyền thêm cảm hứng cho những trẻ em đang chống chọi với ung thư.

Cô nói: “Chúng sẽ nhìn thấy một người sống sót sau căn bệnh ung thư trong không gian, một người đã trải qua những điều tương tự như các em đang trải qua. Từ đó, chúng sẽ có thêm hi vọng vào tương lai của mình”.

Cô gái chiến thắng ung thư sẽ bay vào vũ trụ - Ảnh 4.

Arceneaux tại SpaceX – Ảnh: Bệnh viện St. Jude

Tỉ phú Isaacman nhận xét Arceneaux là người có tinh thần mạo hiểm. “Và bây giờ cô ấy được đi du lịch đến các vì sao, điều đó thật tuyệt”, Isaacman nói.

Hiện vẫn đang còn hai suất trên chuyến bay cuối năm. Những người tham gia được SpaceX và Isaacman lựa chọn kỹ lưỡng theo nhiều tiêu chí và sẽ được thông báo trong thời gian tới

Theo Tuoitre online

Đi dạo Sài Gòn xưa với Petrus

Bạn có biết ngày xưa ở vườn Tao Đàn có xóm Lụa? Đầu đường Đồng Khởi từng có xóm Hàng Đinh? Ngay Bến Bạch Đằng có bãi tắm riêng của vua? Chợ Lớn nguyên thủy nằm ở Chợ Rẫy? Sài Gòn đầu thế kỷ XIX là thành phố sông nước đông vui?…

Vào một chiều cuối đông, tiết trời tươi đẹp, chúng tôi được tham dự một “tour” đặc biệt trở lại Sài Gòn hơn 200 năm trước. Nghe nói đoàn có “tour guide” U.70, vốn là nhà giáo và nhà báo, tinh thông nhiều chuyện Đông Tây. Nào đi thôi, Ông Cụ đang đợi chúng ta ở công viên phía trước Sở Ngoại vụ kìa!

Hoàng thành uy nghiêm và kỳ thú

Đây, Ông Cụ mặc áo dài khăn đóng kiểu xưa, rất mộc mạc. Ông cười, nét mặt hiền hậu, khoan thai chỉ về bồn hoa ở giữa giao lộ, phía sau Nhà thờ Đức Bà và nói: “Chỗ ấy thời nhà Nguyễn là vị trí Cột cờ thành Gia Định”. 

Ông cho biết đại lộ Lê Duẩn ngày nay chính là đường Thần đạo chia đôi tòa thành, theo thuật phong thủy phương Đông. Năm 1789, Sài Gòn bắt đầu được thiết kế và xây dựng với quy mô lớn để làm kinh đô của chính quyền chúa Nguyễn sau khi Phú Xuân (Huế) mất về Tây Sơn. Từ ấy, Sài Gòn chính thức mang tên Gia Định Kinh bao gồm một tòa thành lớn và hơn 40 xóm làng bao quanh. Trung tâm Gia Định là Hoàng thành (còn gọi là thành Bát Quái hay thành Quy) có 8 cổng lớn(1). Sau bao phen binh lửa, tiếc thay Hoàng thành Gia Định không còn nữa nhưng vẫn còn nhiều dấu tích để khám phá.

Nằm không xa cột cờ là Cung Vua. Chỉ về hướng cao ốc German House và khách sạn Intercontinental, Ông Cụ cho biết năm 1802, vua Gia Long chuyển kinh đô ra Huế nhưng Cung Vua vẫn được giữ lại, trở thành hành cung cho vua “ngự” khi kinh lý. Đây còn là nơi các quan tề tựu bái vọng vua vào ngày mồng một Tết hàng năm. Riêng vị trí Sở Ngoại vụ và Thành Đoàn vốn là Dinh Tổng trấn của Quan Thượng Lê Văn Duyệt.  

Nhà cửa ven sông Sài Gòn giáp rạch Bến Nghé, trích tranh vẽ trên báo Pháp Le Monde Illustration 4.1859 (ảnh tác giả sưu tầm)


Song song với Dinh Tổng trấn là Trường Thi và Nhà Quốc học nay là Nhà Văn hóa Thanh niên. Đi bộ một đoạn ra ngã tư Nam Kỳ Khởi Nghĩa – Nguyễn Thị Minh Khai, sẽ gặp Đàn Xã Tắc – khu vực thiêng liêng để vua và các quan tế Thần Đất cùng Thần Nông. Khu vực này, phải chăng chính là gò đất cao, bên trên có ngôi nhà nhỏ hình bát giác trong khuôn viên góc phải Dinh Độc Lập, đối diện trường Lê Quý Đôn? 

Trên đất của trường này, ngày xưa Quan Thượng cho mở rạp hát bội và sân chọi gà, là hai thú vui của ngài và dân Gia Định. Phía sau trường Lê Quý Đôn, thuở đó có ngôi chùa lớn là chùa Khải Tường – nơi hoàng tử Đảm được hạ sinh, sau này trở thành vua Minh Mạng. Khi Pháp vào, họ chiếm chùa làm đồn binh, có sĩ quan đứng đầu là Barbé. Người dân kể lại, nàng Hai Bến Nghé đã liều mình dẫn dụ Barbé vào ổ phục kích của nghĩa quân. Từ chùa Khải Tường trở lên vùng Cầu Kiệu là đất của làng Mỹ Hội, nay thuộc quận 3. 

Ban nhạc người Sài Gòn trước ngôi nhà bình dân những năm 1860. Ảnh: Emile Gsell


Dấu tích Hoàng thành còn rất nhiều ở bờ rạch Thị Nghè và bờ sông Sài Gòn. Chúng tôi đi thẳng đại lộ Lê Duẩn, rồi rẽ qua đường Tôn Đức Thắng đến khu Ba Son. Nơi đây thời nhà Nguyễn là Thủy xưởng, chuyên đóng thuyền chiến và là bến tàu hải quân. Đến bến tàu khách Bạch Đằng và bến phà Thủ Thiêm cũ, Ông Cụ cho biết đây chính là Thủy các (nhà sàn cho vua hóng mát) và Lương tạ (bến tắm của vua).

Đi tiếp đến Cột cờ Thủ Ngữ, đầu đường Hàm Nghi, là nền của trạm Gia Tân, một trong 4 trạm giao liên của triều Nguyễn tại Gia Định. Tại mỗi trạm lúc nào cũng có ngựa tốt và kỵ sĩ giỏi túc trực để chuyển và nhận công văn hỏa tốc đi Huế và khắp Nam kỳ. Đối diện trạm Gia Tân là Công quán – nơi các quan từ tỉnh khác đến trú chân. Tại đây, có đồn binh và từng là đồn thu thuế (hải quan) của Chúa Nguyễn, có từ thế kỷ XVII. Hiện ở đây đã mọc lên cao ốc chọc trời Saigon One Tower.

Xóm làng sung túc

Xe chạy dọc đại lộ Hàm Nghi ra chợ Bến Thành và công viên 23 Tháng 9. Theo Ông Cụ, đường Hàm Nghi xưa là con rạch lớn mang tên Cầu Sấu vì có đầm cá sấu và là nơi bán thịt cá sấu! Đầu rạch, nhìn sang trạm Gia Tân, có ngôi chợ mang tên chợ Sỏi. Đất chợ Sỏi và rạch Cầu Sấu đều thuộc làng Tân Khai (Hoàng thành Gia Định nằm trên gò Tân Khai). Còn khu chợ Bến Thành và công viên 23 Tháng 9 (trước là ga Sài Gòn) là vùng ao hồ, Pháp gọi là đầm Boresse. Song, trước khi Pháp vào, đã có xóm Vườn Mít và xóm Cầu Quan. Tên Cầu Quan là do xóm có nhiều nhà quan lại. 

Dãy phố Tàu Khậu ở Chợ Lớn, khoảng 1866. Ảnh của Emille Gsell


Cái tên Cầu Quan nay vẫn còn, cũng là tên một ngôi đình, còn gọi là đình Thái Hưng ở góc Yersin – Phạm Ngũ Lão. Cả hai xóm trải dài đến đường Trần Đình Xu (tên cũ là đường Cầu Kho). Khu Cầu Kho chính là làng Tân Triêm, nơi đặt kho Cẩm Thảo – kho lương thực của triều đình. Làng này cũng là quê ngoại của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu. Quanh Cầu Kho có chợ chuyên bán gạo là Cầu Gạo. Gần chợ này lại có một xóm của người Khmer chuyên dệt chiếu. Thêm nữa, ở khu vực đường Calmette, từng có một dãy nhà lụp xụp của dân nô lệ Lào được triều đình phóng thích. Dân Lào tại đó làm nghề đóng “thùng xách nước bằng lá dừa nước”. 

Xe đi tiếp ra vòng xoay ngã sáu Sài Gòn, dừng ở đầu đường Nguyễn Thị Nghĩa, hướng ra cầu Muối. Ông Cụ bảo cầu Muối và cầu Ông Lãnh là hai chợ cổ buôn bán nông sản từ đó đến giờ. Còn ở đầu đường Nguyễn Trãi, thời ấy có xóm Buồm Đệm. Thuở xưa, từ Sài Gòn qua Chợ Lớn chỉ có hai con đường đất. Con đường khởi đầu từ xóm Buồm Đệm, gọi là đường Trên, dân gọi là đường Nước Nhĩ (vì có mạch nước ngầm rỉ nước ra), hay là đường Cây Mai vì chạy thẳng đến chùa Cây Mai – Phú Lâm. Còn đường Dưới chạy dọc rạch Bến Nghé, giờ là đường Võ Văn Kiệt. Ông Cụ bảo theo đường Dưới vào chơi Chợ Lớn sẽ gặp dấu tích nhiều xóm làng – trên bến dưới thuyền nhộn nhịp. 

Thì đây, lần lượt là làng Tân Kiểng (còn gọi là xóm Lò Rèn Thợ Vắp), làng Nhơn Giang, làng Bình Yên, làng Phú Hội, rồi xóm Bột và xóm Cối Xay…  Các xóm làng này nằm quanh nhà thương Chợ Quán hiện tại. Trong đó, làng Nhơn Giang từng có nhiều thợ đúc sinh sống. Đi nữa sẽ thấy xóm Lá, xóm Cốm, xóm Câu, xóm Dầu (làng An Bình), xóm Lò Gốm và  xóm Lò Vôi… Theo Ông Cụ, Chợ Lớn nguyên thủy là vùng đất từ nhà thương Chợ Rẫy kéo thẳng sang bờ rạch Bến Nghé. Con đường Châu Văn Liêm hiện tại nguyên là con rạch thông với rạch Bến Nghé. Thời nhà Nguyễn, hai bên rạch đều có dãy phố lớn gọi là Tàu Khậu, làm kho hàng và cửa hàng của dân buôn từ Trung Quốc đến bằng tàu. Trên con rạch, có ba cây cầu là cầu Đường (bán nhiều loại đường), cầu Khâm Sai và cầu Phố. 

Đồn Cây Mai trên nền chùa Cây Mai, khoảng 1866. Ảnh của Emille Gsell


Ông Cụ nói đi về hướng Chợ Vải Đèn Năm Ngọn (Soái Kình Lâm bây giờ), sẽ gặp xóm Thợ Rèn và Thợ Kéo Dây Sắt, gọi là Quân Mậu Tài. Từ đây, chúng tôi quay về quận 1 bằng đường Trên, tức đường Nguyễn Trãi. Khi xe qua giao lộ Cống Quỳnh, Ông Cụ kể vùng này khi xưa là chợ Điều Khiển. Các doanh trại từ đường Nguyễn Trãi ra đến Nguyễn Văn Cừ, vào thế kỷ XVII từng là nơi đồn trú của quân chúa Nguyễn, dưới quyền vị tướng có tước hàm là Điều Khiển. Sát chợ Điều Khiển có chợ Cây Da Thằng Mọi, nơi có một cây đa to, chuyên bán cau, bán “thuốc xiêm” và đặc biệt là đèn dầu mang hình “Thằng mọi”. 

Trở lại ngã sáu Sài Gòn, Ông Cụ chỉ về hướng vườn Tao Đàn, cho biết thời nhà Nguyễn có  xóm Lụa trong đấy. Gần đó là xóm Chợ Đũi (bán lụa), xóm Buồm Đệm (làm chiếu) và xóm Lá Buông. Đi thêm một đoạn sẽ gặp xóm Thuẩn và xóm Củ Cải ở gần bệnh viện Từ Dũ ngày nay. Xe đi tiếp đường Lý Tự Trọng, ngang Tòa án và Thư viện Tổng hợp (thời Pháp là Khám Lớn), Ông Cụ bảo nơi đây xưa là chợ Da Còm. Gọi thế vì chợ có “một cây đa cổ thụ mà thân thì còng”. Chợ bán trống, lọng, yên cương và mũ ông Nghè, ông Cử. Gần chợ còn có xóm Thầy Bói và xóm Thợ Tiện. Hai nghề này đồng hành với nhau, khá “ngộ”!

Từ đường Lý Tự Trọng ra đường Đồng Khởi, xe đi qua tòa nhà Dinh Thượng thơ (59-61 Lý Tự Trọng), Ông Cụ thoáng trầm ngâm rồi bảo thời trẻ mình từng làm báo tại đây (2). Ông kể từ công viên Chi Lăng đổ xuống khách sạn Continental xa xưa là xóm Hàng Đinh, còn tại trụ sở UBND thành phố có một cống lớn là cống Cầu Dầu. Đường Lê Thánh Tôn ngày trước là rạch Cây Cám, chạy sát đường thành phía Nam của thành Quy, giao với kinh Chợ Vải (là đường Nguyễn Huệ bây giờ). Chợ Vải là chợ to nhất gần cổng thành Càn Nguyên (Đồng Khởi – Lý Tự Trọng) cho nên dân còn gọi là chợ Bến Thành(3)

Nam giới và phụ nữ Sài Gòn trung lưu những năm 1860, ảnh của Emille Gsell


Dân tình tứ xứ và cởi mở

Chúng tôi dừng chân, ngồi ngắm sông Sài Gòn khi hoàng hôn xuống. Nhìn qua bán đảo Thủ Thiêm mênh mông, Ông Cụ bảo bên ấy thời nhà Nguyễn có xóm Tàu Ô (thuyền sơn đen), là xóm của người Hoa được quan ta thu phục, cho làm lính chuyên tuần tra sông biển và sửa thuyền. Sở chỉ huy của họ là Tuần hải Đô Dinh. Như vậy, cách đây hơn 200 năm, Sài Gòn là nơi hội tụ người tứ xứ, từ người đi khai phá đất đai đến dân thương hồ và giang hồ hảo hán! Ông Cụ bỗng cao hứng đọc mấy đoạn thơ Nôm vần điệu rất hùng tráng:  

Phủ Gia Định! Phủ Gia Định! Nhà đủ người no chốn chốn
Xứ Sài Gòn! Xứ Sài Gòn! Ăn ở vui thú nơi nơi 

Hóa ra đó là đoạn mở đầu bài Cổ Gia Định phong cảnh vịnh mà Ông Cụ sưu tầm và chú giải. Ông đưa chúng tôi xem bài thơ dài, in trên giấy khoảng một trang. Mọi người đọc thấy áng văn khuyết danh này giống như một phim phóng sự đầy hình ảnh và âm thanh, miêu tả toàn cảnh Sài Gòn trước khi Pháp vào. Thời ấy, Sài Gòn đã là phố thị phồn hoa, không chỉ là nơi giao thương Trung-Nam-Bắc mà còn là nơi giao lưu với nhiều nước xa gần.

Ông Cụ nói, thú vị lắm, ghe đò qua lại trên sông nước thường xuyên có lời ca tiếng hát đối đáp. Trai gái ra đường ai nấy thong dong, bài thơ ghi là “gái nha nhuốc tay vòng tay niểng, trai xênh xang chơn hớn chơn hài”. Thành phố có nhiều đền chùa, miếu mạo, đời sống tâm linh hướng tới việc thiện và điều lành. Ông Cụ nhận xét thời ấy “trọng trung ngải” (trung nghĩa), “không quên chữ ngọn rau tấc đất” (không quên nguồn gốc dân tộc). Ông Cụ còn sưu tầm được hai áng văn dân gian khác là Gia Định thất thủ vịnh và Kim Gia Định phong cảnh vịnh. Cả hai tác phẩm đều cho thấy nỗi tiếc thương Sài Gòn xưa. Song không vì thế, người đời nay quên đi những cảnh sống và phương tiện mới của một Sài Gòn tân tiến. 

***

Xe chở đoàn về lại địa điểm xuất phát. Khi chia tay, Ông Cụ ôn tồn dặn dò: Dầu cuộc đổi đời – cồn có hóa nên vực – vực có hóa nên cồn đi nữa thì cũng còn tích xưa mà nhắc lại. Và Ông Cụ nhắn nhủ: “Thời tôi nhiều người đã tâm niệm làm sao giữ Sài Gòn sạch đẹp để trở thành một trong những đô thị đẹp nhất miền Viễn Đông đó!” (4)

Petrus Trương Vĩnh Ký 1883 (ảnh tư liệu)


Một bạn trẻ thay mặt đoàn cảm ơn Ông Cụ và thưa rằng chúng cháu cũng mong Đàn Xã Tắc và các cổng thành, cùng nhiều vị trí khác mà Ông Cụ đã chỉ dẫn, nay mai sẽ được gắn bảng lưu niệm. Để qua đó, người Sài Gòn, và cả du khách, biết rõ thêm lịch sử địa linh nhơn kiệt của Gia Định. Ông Cụ mỉm cười và bỗng tan biến vào bầu trời cao xanh…

Chao ôi, tôi nhận ra rồi. Người “tour guide” đặc biệt ấy chính là cụ Petrus Trương Vĩnh Ký!

Cụ là người đầu tiên góp nhặt nhiều tư liệu, viết nhiều sách báo về lịch sử Sài Gòn và Việt Nam. Ngay chỗ chúng tôi gặp và chia tay cụ, từ năm 1937 là nơi đặt tượng Petrus Ký, do người dân Nam kỳ góp tiền xây dựng. Sau tháng 5.1975, tượng bị dời đi, hiện đang lưu tại sân sau Bảo tàng Mỹ thuật. 
Giờ đây, hình dung Sài Gòn cổ xưa như thế nào, không thể không rưng rưng nhớ đến Ông Cụ. Có người mách nhà Ông Cụ còn đó, có cái cổng kiểu dáng Văn miếu ở số 520 Trần Hưng Đạo, góc Trần Bình Trọng. Thử đến đó thăm Ông Cụ nhé! 

Phúc Tiến

Bài viết đã đăng trên Giai phẩm Người Đô Thị Tết 2021

___________

Chú thích:

Bài viết sử dụng tài liệu về Sài Gòn của Petrus Trương Vĩnh Ký biên soạn qua bản dịch của Nguyễn Đình Đầu, bao gồm: Tiểu giáo trình địa lý Nam kỳ – xuất bản 1875, Cổ Gia Định phong cảnh vịnh – 1882, Ký ức lịch sử về Sài Gòn và các vùng phụ cận – 1885. Ngoài ra, còn có bản đồ Gia Định 1815 của Trần Văn Học, bản đồ Sài Gòn 1820 của John White và một số tư liệu khác