Những thư viện đẹp nổi tiếng tại châu Âu

Tại châu Âu, thư viện là công trình được đặc biệt quan tâm. Chúng thường được đầu tư kỹ lưỡng, xây dựng khang trang và có tuổi đời lớn.

thu vien anh 1
1. Thư viện Wirtschaftsuniversität Bibliothek nằm trong khuôn viên của Đại học Kinh tế và kinh doanh Vience, Áo. Nhìn vẻ bề ngoài, ít ai nghĩ rằng Wirtschaftsuniversität Bibliothek đã hơn 120 năm tuổi (được xây từ năm 1898). Thực tế, thư viện hiện tại và trong quá khứ có khác biệt. Năm 2005, thư viện buộc phải xây dựng lại sau khi bị tàn phá bởi một vụ hỏa hoạn lớn. Từ đó tới nay, Wirtschaftsuniversität Bibliothek có “ngoại hình” bắt mắt như hiện tại. Ảnh: Archlovers.
thu vien anh 2
2. Được mệnh danh là “Viên kim cương đen”, thư viện Hoàng gia ở Copenhagen, Đan Mạch thực sự có một vẻ ngoài đáng kinh ngạc. Công trình có kiến trúc được lấy cảm hứng chính từ thép, thủy tinh và đá granit đen. Không những thế, bên trong thư viện Hoàng gia cũng có thiết kế độc đáo với hệ thống cầu thang được sắp đặt ở những vị trí khác nhau khiến chúng giống như những mạch máu của tòa nhà. Ảnh: Archdaily.
thu vien anh 3
3. Thư viện Đại học Warsaw, Ba Lan được xây dựng lần đầu từ năm 1816. Tuy nhiên, sau Thế chiến II, công trình này bị tàn phá nặng nề và được cặp đôi kiến trúc sư Marek Budzyński và Zbigniew Badowski thiết kế lại như ngày nay. Bên cạnh vẻ ngoài độc đáo, sự nổi tiếng của thư viện Đại học Warsaw còn đến từ khu vườn lớn nằm ở trên tầng thượng. Ảnh: Warsawtour.
thu vien anh 4
4. Thư viện Biblioteca Marciana ở Venice, Italy không chỉ là công trình có ý nghĩa về mặt lịch sử, học thuật mà nó còn là một địa điểm tham quan nổi tiếng tại đất nước hình chiếc ủng. Thư viện được xây dựng từ thế kỷ 16. Hiện tại, đây là nơi lưu giữ nhiều sách, bản thảo và tư liệu cổ có giá trị lớn đối với thế giới. Ảnh: History of Library.
thu vien anh 5
5. Đến với thư viện Stadtbibliothek am Mailander Platz, Đức, bạn đọc có thể bị choáng ngợp bởi thiết kế giống một khối rubic khổng lồ của nơi đây. Tác giả của công trình tuyệt đẹp này là kiến trúc sư người Hàn Quốc Eun Young Yi. Lấy màu trắng làm tông chủ đạo, Stadtbibliothek am Mailander Platz mang vẻ đẹp của kiến trúc hiện đại, đơn giản nhưng bắt mắt. Ảnh: Library.gov.
thu vien anh 6
6. John Rylands ở Manchester mang đậm phong cách của các thư viện cổ tại nước Anh. Công trình này có kiến trúc đặc trưng của thời Phục hưng, điều mà du khách có thể sẽ quen thuộc trên các bộ phim về thời kỳ này. Tại đây, thư viện còn lưu giữ những tài liệu cổ có tuổi đời hơn 1.000 năm. Ảnh: Lemi.
thu vien anh 7
7. Thư viện trung tâm Oodi ở Helsinki, Phần Lan sẽ là thiên đường cho những ai yêu thích của kiến trúc hiện đại. Được khánh thành năm 2018, ngoại hình của Oodi giống những con sóng lớn đang uốn lượn. Còn bên trong, kiến trúc của thư viện là sự kết hợp hoàn hảo giữa gỗ và kính. Đặc biệt, toàn bộ gỗ tại đây đều được xử lý để đảm bảo an toàn về mặt phòng chống hỏa hoạn. Ảnh: Inexhibit.
Húa Mộc / Zing

Con trai nhà văn Nguyễn Ngọc Tư ra mắt truyện thiếu nhi

Bằng cái nhìn hóm hỉnh và ngôn ngữ kể chuyện linh hoạt, tác giả nhí Cao Khải An đã chuyển tải một cách trọn vẹn cái hồn nhiên, trong trẻo của lứa tuổi hoa vào trang sách.

Cùng họa sĩ 10 tuổi Nguyễn Đới Chung Anh, cây bút nhí Cao Khải An là một phát hiện mới của Giải thưởng Dế Mèn lần thứ nhất, ở hạng mục Khát vọng Dế Mèn.

Tập truyện Chuyện của Bắp ăn mơ và xóm Đồi Rơm của cậu bé 12 tuổi này đã thuyết phục những vị giám khảo có bề dày kinh nghiệm trong việc sáng tác và tuyển chọn các tác phẩm cho thiếu nhi.

Sau hơn 4 tháng kể từ khi được vinh danh tại Giải thưởng Dế Mèn, tác phẩm Chuyện của Bắp ăn mơ và xóm Đồi Rơm vừa được NXB Kim Đồng phát hành. Đây là tập truyện liên hoàn gồm chín truyện ngắn, nhân vật trung tâm của chín câu chuyện này là cậu bé Bắp thông minh, hiếu động nhưng rất tình cảm.

Chuyen cua Bap an mo va xom Doi Rom anh 1

Thông qua những tình huống thường xảy ra trong cuộc sống hàng ngày, Bắp đã bộc lộ những tâm tư, tình cảm của mình, cùng những mong ước rất đáng yêu của trẻ nhỏ. Cách kể chuyện hài hước, sống động của Cao Khải An, đã tái hiện một thế giới tuổi thơ đầy màu sắc, nhưng không mất đi sự hồn nhiên vốn có của con trẻ.

Cây bút nhỏ tuổi Cao Khải An là con trai của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, điều này khiến nhiều người bất ngờ. Cao Khải An tâm sự: “Sau khi đọc, mẹ nhận xét tác phẩm của em không hấp dẫn lắm, vì trong đó không ẩn chứa bài học đạo đức cho thiếu nhi”.

Khi Ban Tổ chức Giải thưởng Dế Mèn liên hệ với phụ huynh của tác giả nhí Cao Khải An và được hỏi:“Trong gia đình có ai viết văn không?”. Mẹ của cậu bé trả lời: “Trong nhà, ông ngoại và mẹ đều viết chút chút”. Chính nhà văn Nguyễn Ngọc Tư cũng bất ngờ khi con trai của mình đoạt giải.

Chuyen cua Bap an mo va xom Doi Rom anh 2

Anh Lê Văn Thành, biên tập viên của NXB Kim Đồng – người chịu trách nhiệm khai thác bản thảo này, nhận xét: Văn phong tưng tửng, hài hước, nhưng sâu bên trong là tình cảm mộc mạc của nhân vật. Thoáng đọc, có thể nhiều người sẽ khó tin tác giả mới 12 tuổi. Nhưng soi kĩ, thì sẽ nhận ra, đây chính là sản phẩm của tác giả nhí. Trí tưởng tượng và cách kể tự nhiên, “thả phanh”, không có sự toan tính, e dè, sắp đặt vẫn thường thấy trong văn của người lớn.

Các câu chuyện hiện lên tự nhiên như không, như chính nghĩ suy, vận động của thế giới trẻ con, dẫu là chất trẻ con trong cậu bé Bắp có già dặn hơn chúng bạn. Với lối tư duy này, nếu vẫn thích đọc và viết, chắc chắn Cao Khải An không chỉ dừng ở tác phẩm đầu tay đã công bố và dấu ấn sẽ ngày càng rõ nét hơn.

Cao Khải An đã gửi bản thảo Chuyện của Bắp ăn mơ và xóm Đồi Rơm tới NXB Kim Đồng từ khi Giải thưởng Dế Mèn chưa công bố kết quả. Tuy chỉ mới 12 tuổi, nhưng khi trao đổi với biên tập viên qua email, cậu bé này đã trình bày vấn đề rất mạch lạc, ngắn gọn và dễ hiểu.

Hy vọng, sau khi đọc tập truyện Chuyện của Bắp ăn mơ và xóm Đồi Rơm, độc giả nhí sẽ tìm được sự đồng cảm với câu chuyện được kể bởi một người bạn cùng trang lứa.

Zing

19 điều kỳ lạ thú vị chỉ có ở Ấn Độ

Ngoài các quầy bán gia vị tấp nập và món cà ri đậm đà nổi tiếng, Ấn Độ còn có rất nhiều điều kỳ lạ thú vị không phải ai cũng biết.

(Ảnh: Shutterstock)

  1. Ấn Độ có tới 6 mùa. Theo lịch Hindu, ở Ấn Độ có 6 mùa: xuân,hạ, thu, đông, mùa mưa, mùa chuyển đông.
  2. Thay vì gật đầu, người Ấn Độ lắc đầu từ bên này sang bên kia để thể hiện sự đồng ý.
  3. Ấn Độ là quốc gia có lượng người ăn chay lớn nhất trên thế giới và có tỷ lệ tiêu thụ thịt trên đầu người thấp nhất thế giới. Ăn chay là một trong những nét truyền thống của Ấn Độ giáo vậy nên có tới gần 60% người Ấn Độ tuân theo chế độ ăn này.
  4. Tiếng Anh là ngôn ngữ chính cho việc giảng dạy và học tập ở Ấn Độ. Hiện có hơn 128 triệu người nói tiếng Anh ở ấn độ và 226.000 người nói tiếng Anh chính gốc. Có 2 ngôn ngữ chính thức ở Ấn Độ: tiếng Hindi và tiếng Anh. Ngoài ra, chính phủ còn chấp nhận 17 ngôn ngữ khác. Có 1.650 phương ngữ trên khắp đất nước này.
  5. Không khí ở các thành phố lớn của Ấn Độ bị ô nhiễm nặng nề. Một ngày ở Delhi hoặc Mumbai tương đương với việc bạn hút 100 điếu thuốc.
  6. Ấn Độ có tất cả các tôn giáo lớn trên thế giới. Mặc dù 80% người Ấn Độ theo đạo Hindu, bạn vẫn sẽ gặp nhiều người theo đạo Cơ đốc, đạo Do Thái, đạo Phật, đạo Jain, đạo Sikh… ở đất nước này.

Ngoài các quầy bán gia vị tấp nập và món cà ri đậm đà nổi tiếng, Ấn Độ còn có rất nhiều điều kỳ lạ thú vị không phải ai cũng biết.

điều kỳ lạ ở Ấn Độ

(Ảnh: Shutterstock)

  1. Gia đình lớn nhất trên thế giới sống ở Ấn Độ. Người đàn ông đứng đầu gia đình này có 39 vợ và 94 đứa con.
  2. Chín tháng sau ngày Lễ tình nhân Valentine, người Ấn Độ sẽ tổ chức Ngày thiếu nhi 14/11.
  3. Cảnh sát Ấn Độ được thưởng tiền cho bộ ria mép của họ. Theo người dân nơi đây, ria mép khiến đàn ông nam tính và đáng tin cậy hơn. Để ria mép cũng là truyền thống văn hóa dân gian của Ấn Độ.
  4. Người nước ngoài không được mang theo đồng nội tệ (rupee) khi rời Ấn Độ.
  5. Ở bang Tây Bengal của Ấn Độ, mọi con bò đều có thẻ căn cước đính ảnh.
  6. Nơi đây được mệnh danh là đất nước của các loại gia vị vì 70% gia vị trên thị trường thế giới được sản xuất ở Ấn Độ.

(Ảnh: Shutterstock)

  1. Hiện dân số Ấn Độ đang đạt mốc 1,5 tỷ người, cao nhất ở Tây Bán cầu. Theo Liên Hiệp Quốc, Ấn Độ sẽ sớm vượt qua Trung Quốc.
  2. Ấn Độ là một trong những quốc gia có tỷ lệ ly hôn thấp nhất thế giới (1/100). Cứ 100 cuộc hôn nhân mới có một cuộc ly dị.
  3. Tại Ấn Độ, có một lực lượng được gọi là “Biệt đội tình yêu”. Việc của họ là hỗ trợ các cặp vợ chồng có giai cấp khác nhau bị áp bức.
  4. Nông dân Ấn Độ sử dụng Coca-Cola và Pepsi thay cho các loại thuốc trừ sâu đắt tiền.
  5. Các bà nội trợ Ấn Độ sở hữu 11% vàng trên thế giới. Con số này nhiều hơn cả cổ phiếu của Hoa Kỳ, Thụy Sĩ, Đức và Quỹ Tiền tệ Quốc tế.
  6. Đảo Sentinel, một lãnh thổ mà hầu như không bị ảnh hưởng bởi nền văn minh hiện đại, thuộc quyền quản lý của Ấn Độ từ năm 1947.
  7. Ấn Độ là quê hương của cờ vua. Tên gốc của trò chơi này là Chaturanga, có nghĩa là “4 sư đoàn của một đội quân” (cụ thể là voi, chiến xa, kỵ binh và bộ binh).

Theo Bright Side / Minh Minh

Vì sao con người mê mẩn thuyết âm mưu?

EPAA

Vào năm 331 trước Công Nguyên, có điều không ổn xảy ra với Thành Rome. Khắp thành phố, hàng loạt những người đàn ông xuất sắc đều ngã bệnh, và tất cả bọn họ đều đang chết dần. Tổn thất ghê gớm, mọi người hoảng loạn.

Và rồi ngày nọ, một nữ nô lệ tiến lại gần một vị quan tòa và nói nàng biết lý do vì sao.

Nàng dẫn quan quân đến vài căn ngôi nhà, nơi cô nói họ sẽ tìm ra một nhóm các phụ nữ thuộc tầng lớp thượng lưu đang bí mật điều chế độc dược.

Họ tìm ra thật.

Các nghi phạm bị giải ra giữa quảng trường trung tâm, được yêu cầu chứng minh bản thân vô tội. Vì họ cho rằng họ điều chế là để làm thuốc chữa bệnh, vậy họ có dám uống không?

Lạy trời, hai nghi phạm bị ép uống – và lập tức ngã ra chết.

Sau đó, nhiều cuộc bắt bớ trên diện rộng xảy ra; có thêm 170 phụ nữ nữa bị cho là có dính líu đến.

Đây là vụ gây phẫn nộ cực lớn. Sau đó, người dân thành Rome bầu một viên quan để tiến hành nghi lễ xua đuổi tà ma, nghi thức trước đây thường được viện tới như giải pháp cuối cùng sau một vụ náo động dữ dội trong dân chúng.

Hay, ít nhất, đó là phiên bản câu chuyện về sự việc được nhà sử học đáng kính Livy ghi lại trong tâm thế đầy trách nhiệm.

Ông ra đời vài trăm năm sau sự kiện đó. Nhưng ông không tin rằng những phụ nữ là thủ phạm, và cả các chuyên gia thời hiện đại cũng không tin điều này.

Livy chỉ ra một nguyên nhân có lý hơn nhiều: đó là dịch bệnh đã xảy ra.

Thời đó, thành phố bị bủa vây bởi những dịch bệnh không ai rõ là gì – đây là nguyên nhân phổ biến gây chết người thời cổ đại.

Mặt khác, đầu độc hàng loạt lại là nguyên nhân chưa từng nghe đến. Vụ án mà Livy viết về là vụ đầu tiên kiểu này, và toàn bộ sự việc đã khiến cư dân Thành Rome cảm thấy rất lạ lùng.

Trong thực tế, có lẽ những phụ nữ đó thực sự đang điều chế thuốc – và phần còn lại của câu chuyện đã bị thêm mắm dặm muối hoặc hoàn toàn bịa đặt.

Vụ đầu độc nổi tiếng vào năm 331 trước Công Nguyên được cho là thuyết âm mưu nhằm giải thích cho những cái chết có nguyên nhân rõ rành rành từ thời đó.

THUYẾT ÂM MƯU THỜI HIỆN ĐẠI

Giữa thời đại dịch hiện tại, kịch bản này giống nhau đến kinh ngạc.

Từ đầu tháng Tư, ít nhất 77 cột thu phát sóng điện thoại và 40 kỹ sư bị tấn công ở Anh Quốc, sau khi một số người tin vào ý tưởng sai lệch là Covid-19 bằng cách nào đó lây lan qua công nghệ viễn thông toàn cầu.

Giờ đây, tin đồn đã lan tới Mỹ, nơi người ta lo ngại sẽ dẫn đến thêm nhiều vụ bạo lực. Một lần nữa, lý lẽ bị đẩy ra ngoài lề, thay cho cách giải thích nông cạn tin rằng căn bệnh liên quan đến một kịch bản bí mật đầy hiểm hóc.

Câu hỏi là, tại sao những câu chuyện như thế lại phát sinh?

Getty Images
Chụp lại hình ảnh,Người La Mã cổ đại luôn nghi ngờ các nô lệ và những phụ nữ thượng lưu

Từ kẻ thống trị vốn là loài bò sát xâm lăng đến từ ngoài hành tinh, cho đến cá mập tấn công theo sắp đặt của điệp viên, cho đến những vụ lừa tinh vi trị giá hàng tỉ đô la, đủ kiểu thuyết âm mưu đang tồn tại cực kỳ kỳ quái; mà lý do khiến một số thuyết âm mưu trỗi dậy, trong khi số khác biến mất không còn dấu vết – có lẽ hầu như là ngẫu nhiên.

Thậm chí còn có cả thuyết âm mưu theo đó giải thích thuyết âm mưu được chế biến ra sao (để theo đúng chuẩn công thức chế thuyết âm mưu, CIA cũng bị cáo buộc có liên quan).

Nhưng có những mô thức ẩn sau sự kỳ lạ của chúng.

Ý tưởng gần đây nhất cho rằng thuyết âm mưu được gạn lọc theo cách gần giống với chọn lọc tự nhiên, cho phép những thuyết âm mưu có một số đặc tính có thể lan truyền nhanh trong xã hội – trong khi một số khác lại nằm chết dí đâu đó trên internet.

Vậy điều gì khiến thuyết âm mưu hấp dẫn với đám đông? Và liệu có gì mà chúng có thể dạy ta về vấn đề ta phải đối mặt – và làm sao để sửa chữa chúng?

THỦ PHẠM ĐẦY TÍNH THUYẾT PHỤC

Đầu tiên, những thuyết âm mưu thành công là những thuyết luôn có kẻ thích hợp để vào vai ác.

Trong suốt lịch sử, rất nhiều thuyết âm mưu được chấp nhận rộng rãi đều đổ lỗi về những sự vụ, vấn đề khó khăn lên những người mà đa số dân chúng đều đồng tình coi là kẻ xấu.

Theo một khảo sát từ Victoria Pagan, nhà lịch sử cổ điển tại Đại học Chicago, thuyết âm mưu về chuyện đầu độc ở Thành Rome có vẻ như một phần xuất phát từ cách nó mô tả phụ nữ thuộc tầng lớp thượng lưu và nô lệ, đó là những người mà đàn ông thuộc giới tinh hoa cảm thấy có thể đe dọa họ.

Mặc dù nền văn minh La Mã lệ thuộc rất nhiều vào việc bóc lột hai nhóm người này, nhưng đàn ông vẫn thường xuyên lo lắng người lệ thuộc vào họ sẽ trở mặt.

Phụ nữ thuộc tầng lớp thượng lưu thường bị nhìn bằng ánh mắt ngờ vực, và thường bị mô tả là bí mật và nguy hiểm.

Mặt khác, giới nô lệ từng được biết đến là đã có lúc ra tay sát hại chủ nhân, và vì vậy người ta có tâm trạng hoang tưởng rằng đôi khi nô lệ có thể làm gián điệp, do đó không đáng tin.

Tóm lại, một thuyết âm mưu về nhóm phụ nữ giết người bị nô lệ phản bội là câu chuyện lý tưởng – nó sẽ luôn hấp dẫn hơn sự thật.

SỰ LO LẮNG CỦA ĐÁM ĐÔNG

Trong khi đó, trong thế giới hiện đại, không phải ngẫu nhiên mà những thuyết âm mưu nổi tiếng thường liên quan đến chủ đề như đời sống ngoài hành tinh, những nhóm thiểu số tôn giáo, tầng lớp tinh hoa đầy quyền lực, quốc gia đối lập, công nghệ kỳ bí và việc hủy diệt môi trường.

“Khắp thế giới, nói chung mọi người tin theo những thuyết liên quan đến các sự kiện lịch sử và văn hóa từng xảy ra ở những nơi đặc thù,” Karen Douglas, nhà tâm lý xã hội tại Đại học Kent giải thích.

Mỗi xã hội có những lo lắng và ám ảnh riêng – và thuyết âm mưu thành công thường đụng đến những vấn đề đó.

Ví dụ như ở Romania, nơi rất nhiều phụ nữ từ chối không cho con gái họ tiêm ngừa vaccine HPV, virus này gây ra đến 99% số ca ung thư cổ tử cung.

Getty Images
Chụp lại hình ảnh,Thuyết âm mưu thành công thường đánh trúng vào sự ám ảnh và hoang mang của xã hội đó

Vào năm 2008, năm đầu tiên mà loại vaccine này được đưa ra – chỉ có 2,5% phụ nữ Romania đủ tiêu chuẩn tiêm ngừa. Tỷ lệ rất thấp, chương trình tiêm chủng trường học cuối cùng phải hủy bỏ.

Điều này rõ ràng là đáng ngạc nhiên nếu bạn tính đến những nơi khác ở Châu u, nơi mũi ngừa HPV cực kỳ phổ biến với số người tiêm lên đến khoảng 80% hoặc cao hơn, và thực tế là Romania có tỷ lệ tử vong cao nhất vì ung thư cổ tử cung ở Châu u trong suốt thời gian dài.

Có nhiều lý do khiến các bà mẹ Romania nghi ngờ vaccine, nhưng nghiên cứu cho thấy một trong những lý do là có rất nhiều thuyết âm mưu về động cơ thực sự khi người ta cung cấp loại vaccine này, trong đó có cả thuyết cho rằng đây là nỗ lực kiểm soát dân số thế giới bằng cách khiến phụ nữ vô sinh và đây là thử nghiệm y học của ngành công nghiệp dược phẩm – dù rằng chẳng có bất cứ bằng chứng nào cho lý lẽ này.

Những thuyết này, có lẽ đã được sinh ra từ lịch sử của Romania, vốn từng có tình trạng can thiệp vào sự sinh sản của phụ nữ, cùng với sự mất niềm tin của công chúng vào hệ thống chăm sóc sức khỏe: ở đây tình trạng bệnh nhân phải đút lót cho nhân viên y tế vẫn còn phổ biến, dù chỉ là săn sóc cơ bản, và rất nhiều phụ nữ trong nghiên cứu cho biết họ nghi ngờ vì sao chương trình tiêm chủng này lại miễn phí.

Trong một số trường hợp, người ta cho rằng những lo lắng như vậy vẫn ngủ yên trong tâm trí ta, cho đến khi có sự kiện nào đó xảy ra – như thay đổi về mặt chính trị – kích thích chúng thức tỉnh. Điều này có thể khiến chúng làm niềm tin của đám đông hướng về thuyết âm mưu.

Những thuyết âm mưu về chủ nghĩa bài Do Thái – chẳng hạn như ý tưởng cho rằng người Do Thái rất quyền lực và có nhúng tay vào những kịch bản đen tối bí mật – đã từng xuất hiện trong thời gian xảy ra căng thẳng xã hội, như khi xảy ra tình trạng thất nghiệp.

Lý do, có lẽ là vì những thuyết này khiến người ta có thể đổ lỗi cho thứ có thể là hệ quả từ hàng loạt các tình huống xã hội và kinh tế phức tạp, thay vì phải tìm ra một con dê tế thần đơn lẻ.

CHỦ NGHĨA BỘ LẠC

Điều này phù hợp với nguyên tố phổ biến khác với những thuyết âm mưu nổi tiếng – đó là chúng khiến ta cảm thấy nhóm xã hội của mình tốt, thường là bằng cách hạ bệ những nhóm mà ta coi là đối thủ.

“Đó có thể là nhóm quốc gia của bạn, nhóm giới tính của bạn hay bất cứ thứ gì,” Douglas nói. “Có một số bằng chứng cho thấy mọi người thường thích những thuyết âm mưu thỏa mãn cách nhìn định kiến của họ.”

Bằng cách nhấn mạnh sự khác biệt giữa yếu tố “trong nhóm” và “ngoài nhóm”, thuyết âm mưu có thể dẫn đến sự gắn kết xã hội chặt chẽ hơn – và đem lại cảm giác được bảo vệ chống lại khỏi những người khiến họ thấy bị đe dọa. Vì vậy, thuyết âm mưu thường dễ lan tỏa trong những nhóm người có cùng xung đột.

BẤT AN

“Cũng có một số nghiên cứu cho thấy mọi người trở nên tin vào thuyết âm mưu hơn khi họ phải đối mặt với tình huống khủng hoảng,” Douglas nói.

Ý tưởng cho rằng mạng viễn thông 5G và các mạng điện thoại di động có tác động xấu đến sức khỏe con người đã xuất hiện từ nhiều năm trước – từ khi công nghệ này được sử dụng rộng rãi, khoảng 30 năm trước.

Ban đầu, công nghệ này bị cáo buộc sai lệch là gây ra bệnh tự kỷ, vô sinh và ung thư, cùng nhiều bệnh khác – nhưng nói chung chúng nằm trong nhóm những người theo thuyết âm mưu cực đoan nhất.

Sự xuất hiện của virus corona mới bí ẩn vào 12/2019 đã tạo ra sân khấu mới cho ý tưởng có từ lâu này.

Vào ngày 22/1, khi virus mới chỉ lây nhiễm cho 314 người, với sáu người chết, một bài báo được đăng đã thay đổi mọi thứ.

Đó là cuộc phỏng vấn với một bác sĩ gia đình chẳng có tên tuổi gì đăng trên báo ở Bỉ, với tựa bài “Mạng 5G chết người, và không ai biết điều đó”. Quan trọng là, bài báo liên hệ sự nguy hiểm của mạng 5G với virus corona mới mặc dù không hề có bằng chứng nào cho ý tưởng này. Và thế thôi.

“Thuyết âm mưu có xu hướng xuất hiện khá nhanh khi một điều gì đó quan trọng xảy ra,” Douglas cho biết. “Chúng thình lình xuất hiện khi có một khủng hoảng hay xung đột gì đó mà mọi người thực sự muốn giải thích và muốn có câu trả lời.”

Bà chỉ ra rằng đợt cháy rừng vừa rồi ở Úc cũng gây ra một hoạt các thuyết âm mưu ăn theo trào lưu.

Thuyết về mạng 5G được gọi là “cocktail âm mưu”, vì nó gom vào nhiều nỗi sợ lớn nhất của loài người, trộn lẫn với nhau thành một hỗn hợp khoái khẩu ngon lành.

Tương tự như nỗi sợ có từ lâu đời với cái mới hay công nghệ vô hình, vốn làm lan tràn rất nhiều thuyết âm mưu nổi tiếng khác, nó cũng chạm vào sự lo âu thẳm sâu về sự trỗi dậy của Trung Quốc để trở thành siêu cường quốc toàn cầu.

Một lý do khác khiến thuyết âm mưu 5G có thể hấp dẫn hơn sự thật, đó là vì nó là một câu chuyện.

Chuyện cổ tích, truyền thuyết, giai thoại hay tin đồn là cách giúp não ta hiểu về thế giới, đây là cách có từ hàng chục ngàn năm trước, và người ta cho rằng đó là điều khiến ta là con người.

Trong thời khủng hoảng, có thể ta chọn thuyết âm mưu vì ta thấy chúng giúp mình vững dạ.

Thuyết âm mưu có đầy đủ các yếu tố của một câu chuyện hay – kẻ ác kinh hoàng, cốt truyện sáng tạo, và bài học đạo đức.

Vì điều này, một thuyết âm mưu được xây dựng tốt có thể nắm bắt được sự tưởng tượng của công chúng rất tốt, khiến cách mô tả sự việc như “loại virus xuất hiện hoàn toàn bất ngờ và vô cớ giết hàng ngàn người” có thể không cạnh tranh nổi với thuyết âm mưu.

Một số nhà tâm lý đã so sánh thuyết âm mưu với niềm tin tôn giáo, theo cách giúp ta cảm thấy có thể kiểm soát tình hình, bằng cách chọn những sự kiện ngẫu nhiên, không đoán trước được và bằng cách nào đó khiến chúng có vẻ như được định sẵn hay do bàn tay con người gây ra.

Một số khác đi xa tới mức cho rằng đây chính là lý do vì sao chúng được chấp nhận: trong nội dung câu chuyện, trong mạch truyện và các lý do phát sinh, các thuyết này gần giống với những đức tin in hằn trong nhiều tôn giáo có tổ chức.

Một số người tin vào thuyết âm mưu đến mức thậm chí họ có thể đánh đổi cả mạng sống của bản thân để chứng minh thuyết đó là đúng.

EPA
Chụp lại hình ảnh,Người ta cho rằng mọi người dễ tin vào thuyết âm mưu hơn trong thời gian khủng hoảng
KHOẢNG TRỐNG THÔNG TIN

Tương tự, những thuyết âm mưu hàng đầu thường thể hiện một số bí ẩn hay nhập nhằng, từ những vụ rơi máy bay không thể giải thích, đến cái chết bất ngờ của nhân vật nổi tiếng nào đó.

Khi nhà chức trách cũng không thể hoặc không cung cấp thêm thông tin, những khoảng trống tri thức này cộng với sự bất tín trong công chúng sẽ đẩy cộng đồng ngã vào tay của những kẻ tuyên bố rằng họ có câu trả lời.

Điều này cộng với thực tế là khoa học, các yêu cầu với chính phủ và các hình thức thu thập thông tin chính thức khác có thể cực kỳ chậm chạp, và vì vậy để lại khoảng trống tạm thời, khiến các nguồn tin khác có thể trở thành đáng tin.

Sau khi nhà khoa học mất uy tín Andrew Wakefield tuyên bố sai lệch là vaccine MMR có thể gây bệnh tự kỷ vào thập niên 1990, người ta đã phải tốn hàng chục năm nghiên cứu để khẳng định rằng tuyên bố này hoàn toàn không có căn cứ khoa học – trong khi đó, thuyết âm mưu đã có đủ thời gian để gây ra thiệt hại nghiêm trọng.

CÀNG NGÀY CÀNG HỢP LÝ

Cuối cùng, thuyết âm mưu có thể phổ biến đến mức chúng bước vào giai đoạn chu kỳ phản hồi tích cực, nghĩa là khi chúng càng được bàn luận nhiều, thì chúng càng có vẻ hợp lý.

Chẳng hạn, một phân tích về các nội dung trên Twitter đề cập đến mạng 5G và Covid-19 cho thấy chỉ có khoảng 34,8% nội dung gợi ý rằng hai thứ này có liên hệ với nhau, trong khi đa số hoặc là lên án thuyết này hoặc chẳng thể hiện ý kiến gì.

Thật không may là cho dù người dùng Twitter có coi ý tưởng đó là trò đùa hay cố gắng giải thích rằng thuyết này là sai lệch, thì họ cũng đang góp phần làm cho nó được biết đến nhiều hơn.

Thật vậy, sự ra đời của mạng xã hội và sự trỗi dậy của công nghệ mới đã trở thành khoảnh khắc quan trọng trong lịch sử thuyết âm mưu.

“Dĩ nhiên, bạn sẽ thấy ở một số quốc gia thì có nhiều thuyết âm mưu mang tính địa phương vùng miền mà người ở nơi khác thậm chí không hề biết đến,” Douglas giải thích. “Nhưng cách chúng ta giao tiếp với mọi người và cách ta hấp thụ thông tin thời nay thì mang tính toàn cầu hóa hơn nhiều so với trước đây, cho nên có những thuyết âm mưu trở nên cực kỳ, cực kỳ nổi tiếng khắp thế giới.”

Một số thuyết âm mưu, chẳng hạn như những thuyết cho rằng một số nhóm người độc quyền đang vận hành thế giới trong bí mật, giờ đây xuất hiện ở khắp nơi, bà nói.

Reuters
Chụp lại hình ảnh,Khi chính trị trở nên phân hóa hơn, một số chuyên gia cho rằng nó khiến thuyết âm mưu dễ chiếm vị trí hơn
ĐỘNG CƠ KÍN ĐÁO

Khi xã hội thay đổi, thuyết âm mưu cũng thay đổi theo – và Russell Muirhead, nhà khoa học chính trị làm việc tại Trường Đại học Darthmouth, bang New Hampshire, quan ngại về cách chúng chuyển biến.

“Thuyết âm mưu, về mặt truyền thống mà nói, thì thường do những nhóm người bên lề loan ra – chúng hầu như là vũ khí của những người yếm thế, được dùng với mục đích để kiểm soát những kẻ quyền lực,” ông nói.

“Nhưng giờ đây những thuyết âm mưu mới lại đến trực tiếp từ những kẻ quyền lực, và điều này thực sự khác thường.”

Từ khi đại dịch Covid-19 bắt đầu, nhiều lãnh đạo trên thế giới đã tuyên bố công khai ủng hộ một số thuyết âm mưu liên quan, vốn thường phù hợp với động cơ riêng của họ một cách đáng kinh ngạc.

Chẳng hạn, Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây cho rằng ông thấy có bằng chứng là virus corona bắt nguồn từ phòng thí nghiệm Trung Quốc, trong khi chính các cơ quan tình báo của ông thì nnói không hề có bằng chứng nào cho thấy điều đó.

Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro lại tuyên bố theo kiểu khác – cho rằng đại dịch là do vũ khí sinh học do Trung Quốc tung ra (nhưng cũng lại chẳng có bằng chứng nào cả).

Muirhead cho rằng chúng ta đang bị thao túng bởi chính vũ khí của mình. “Các chính tri gia nỗ lực xóa sạch bằng chứng và thông tin và biến thế giới thành thứ gì đó có lợi cho mục đích của họ.”

Mọi chuyện càng trầm trọng thêm khi nhiều quốc gia, chẳng hạn như Hoa Kỳ, đang trải qua mức độ phân cực chính trị lớn chưa từng có. “Đó là động cơ khiến những thuyết âm mưu mới xuất hiện,” Muirhead nói.

Ông lấy ví dụ về “Pizzagate”, là thuyết âm mưu đã bị chỉ trích và không ai tin nữa, theo đó cho rằng giám đốc chiến dịch tranh cử của cựu ứng cử viên tổng thống Mỹ Hillary Clinton có liên quan đến một đường dây xâm hại trẻ em trong tầng hầm một nhà hàng pizza.

Dù hoàn toàn là chuyện bịa đặt, câu chuyện này lại cực kỳ được ủng hộ rộng rãi vào năm 2016, mà đỉnh điểm là một người đàn ông đã nổ súng bên trong nhà hàng đó.

“Thuyết âm mưu này không giải thích gì về thế giới cả,” Muirhead nói. “Những gì nó tạo ra chỉ là tô vẽ ra Hillary Clinton như một người không chỉ kém hấp dẫn hơn đối thủ cạnh tranh, mà còn là một dạng người còn tồi tệ hơn bọn Phát xít.”

Trong cuốn sách “Rất Nhiều Người Đang Nói” mà MUirhead là đồng tác giả với nhà khoa học chính trị Nancy Rosenblum từ Đại học Havard, ông giới thiệu làn sóng thứ hai trong thế giới thuyết âm mưu: âm mưu không cần đến thuyết.”

“Ngoài chuyện không có em nhỏ nào bị giữ ở nhà hàng pizza đó mà ở đó thậm chí còn chẳng có tầng hầm,” Muirhead nói. “Điều khiến chúng tôi ngạc nhiên là cách kể chuyện này hoàn toàn bịa đặt, từ đầu đến cuối.”

Ông giải thích rằng thông thường thì thuyết âm mưu sẽ bắt đầu với hạt nhân là sự thật – đó sẽ là một sự kiện nào đó trong thế giới thực mà người ta dễ dàng nhìn thấy nhưng lại khó hiểu, ví dụ như cuộc ám sát hay tấn công – và từ đó xây câu chuyện trên nềng tảng đó. Nhưng thế hệ mới nhất của thuyết âm mưu thì bỏ qua luôn bước đầu tiên này và có vẻ vẫn thành công dù rõ ràng các thuyết này là sai lệch.

“Tôi lo rằng người bình thường cố gắng hiểu thế giới giờ đây sẽ cảm thấy rất mất phương hướng khi họ cố gắng định vị giữa trận bão tuyết mù trời của chuyện dối trá và bịa đặt trong thuyết âm mưu,” Muirhead nói.

Reuters
Chụp lại hình ảnh,Thuyết âm mưu “Pizzagate” đã được ủng hộ rộng rãi trong năm 2016, dù hoàn toàn bịa đặt

Vậy ta có thể làm gì?

“Ta không thể tấn công từng thuyết âm mưu hết cái này đến cái khác,” Muirhead nói.

Theo quan điểm của ông, một phần của vấn đề nằm ở chỗ mọi người dần mất niềm tin vào giới chuyên gia, chính phủ và những tổ chức quyền lực.

Để sửa chữa hệ thống, ông đề nghị ta cần phải chính danh hóa lại nền dân chủ – cải cách chính phủ và tập huấn lại các cơ quan, tổ chức.

“Ở Mỹ, điều này đã được thực hiện vào những thập niên đầu Thế kỷ 20. Quốc gia này cải tạo chính phủ cho thế hệ mới, và dẫn dắt nhiều cải cách cấp tiến, và dẫn đến quyền đi bầu cử của phụ nữ.”

Mặt khác, Douglas cho rằng cần thêm nhiều nghiên cứu nữa. “Tôi cho rằng hiểu thuyết âm mưu đến từ đâu và bằng cách nào chúng có thể lan tỏa là điều cực kỳ, cực kỳ quan trọng, vì có những bằng chứng mạnh mẽ cho thấy tin vào chúng sẽ gây ra những kệ quả nghiêm trọng.”

Ví dụ, bà giải thích có rất ít nghiên cứu tìm hiểu vì sao một số thuyết tồn tại cực kỳ lâu, ví dụ như những người tin rằng Trái Đất là bằng phẳng, thuyết tin vào hội ký Illuminati, hay thuyết âm mưu về chuyện đáp xuống Mặt Trăng, trong khi một số câu chuyện khác nhanh chóng chết yểu, dù đây là một nội dung mà bà bắt đầu tìm hiểu.

Trong thực tế, dù đã có nhiều thập niên nghiên cứu và khiến công chúng không ngừng mê mẩn, vẫn còn rất nhiều câu hỏi không lời đáp trong lĩnh vực này.

“Tôi nghĩ nhiều nhà nghiên cứu đồng thuận rằng ta đang sống trong thời đại của thuyết âm mưu, nhưng một lần nữa, chẳng có bằng chứng thật nào cho thấy điều đó,” Douglas nhận định.

Biết đâu đây có thể là thuyết âm mưu kế tiếp…

Zaria Gorvett / BBC Future

ĐỘT BIẾN KHIẾN VIRUS CORONA NGÀY CÀNG NGUY HIỂM

Đột biến đóng vai trò quan trọng trong việc khiến virus SARS-CoV-2 lây nhiễm sang người. Giờ đây, các biến chủng mới xuất hiện càng nhiều, và virus ngày càng nguy hiểm.

Thế giới hiện đã ghi nhận nhiều biến chủng khác nhau của virus corona gây ra dịch Covid-19, trong đó các biến chủng được theo dõi hàng đầu xuất hiện ở Anh, Nam Phi và Brazil.

Việc hiểu được cách virus thay đổi và đột biến được các nhà nghiên cứu đánh giá là một trong những công việc quan trọng nhất để giải mã đại dịch Covid-19, từ đó tìm ra lời giải cho đại dịch toàn cầu này.

LÂY TRUYỀN SANG NGƯỜI

Trong những ngày đầu tồn tại, virus gây ra dịch Covid-19 đã nhận một thay đổi nhỏ trong mã di truyền của nó. Điều này có thể là một tai nạn, khi một đoạn thông tin di truyền của virus này bị trộn lẫn với thông tin của virus khác khi cùng lây nhiễm cho một con dơi.

Sự thay đổi này đã tạo ra đột biến trong protein gai của virus. Protein gai này bao quanh nhân virus, và chính chúng tạo ra “vương miện” đặc trưng của các chủng virus corona. Phần vỏ gai này bám vào bên ngoài tế bào, cho phép virus xâm nhập vào tế bào và từ đó sinh sôi.

Nhung dot bien quan trong cua virus Covid-19 anh 2

Ở virus gây ra Covid-19, protein gai đột biến còn có khả năng sử dụng một loại enzym trong cơ thể người có tên là furin. Loại enzym này bình thường hoạt động như một chiếc kéo phân tử nhằm cắt mở và kích hoạt các hormone. Một khi bị enzym furin cắt, các protein gai đột biến mở ra như một bản lề và tạo thành một chuỗi chu trình mới.

Chu trình protein mới này cho phép virus bám vào một phân tử tồn tại bên trong các tế bào hô hấp của con người có tên là Neuropilin 1. Phân tử Neuropilin 1 giúp vận chuyển vật chất tế bào vào sâu hơn trong các mô, qua đó trao cho virus chiếc chìa khóa vào nhiều tế bào hơn và cho phép virus nhân đôi nhanh hơn nhiều lần trong hệ hô hấp con người.

Đột biến này tuy nhỏ và chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn, song các nhà khoa học tin rằng nó là bước ngoặt quan trọng của virus. Một số nhà nghiên cứu cho rằng đột biến trên giúp cho virus lây từ động vật sang người, và nhanh chóng lây lan giữa người với người.

Một điều còn đáng lo ngại hơn là khi virus lây lan càng nhanh, chúng xuất hiện càng nhiều biến chủng và càng nguy hiểm hơn.

BIẾN CHỦNG “SIÊU LÂY NHIỄM”

Với mỗi người bị lây nhiễm, virus lại biến đổi một ít. Nó xóa hoặc đổi một ký tự trong đoạn mã di truyền của mình để nhận lấy một ký tự khác từ tế bào trong cơ thể người. Điều này thường xảy ra do những lỗi nhỏ khi virus chiếm lấy bộ máy phân tử của tế bào để sao chép và sinh sản.

Các đột biến này không có quá nhiều tác dụng. Tuy nhiên, càng lây nhiễm, virus càng nhận nhiều ký tự khác nhau và xuất hiện càng nhiều đột biến, qua đó khiến tốc độ và mức độ lây lan của virus cũng như mức độ nguy hiểm của các triệu chứng ngày càng tăng.

Nhung dot bien quan trong cua virus Covid-19 anh 3

Các mẫu bệnh phẩm được thu thập ở miền Bắc Italy vào cuối tháng 2 cho thấy virus đã xuất hiện đột biến mới ở protein. Biến chủng mới trên được gọi là D614G và nó khiến cho virus lây lan nhanh hơn khi người nhiễm sẽ ho và thở ra lượng virus nhiều hơn.

Biến chủng “siêu lây nhiễm” D614G có khả năng lây nhiễm tốt hơn, đặc biệt là ở người trẻ, song lại dễ bị kháng thể tiêu diệt hơn và ít có khả năng tái lây nhiễm.

Biến chủng D614G còn cho protein của virus một cấu trúc “mở” hơn và giúp tăng khả năng liên kết của virus với thụ thể ACE2. Khả năng liên kết trên của virus được biết đến là một trong những lý do khiến nó có thể lây sang người, và đột biến này làm tăng khả năng xâm nhập tế bào con người của virus.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy biến chủng D614G có khả năng lây nhiễm tốt hơn, đặc biệt là ở người trẻ, so với virus được tìm thấy lần đầu tại Vũ Hán. Tuy nhiên, loại biến chủng này cũng dễ bị kháng thể tiêu diệt hơn, và vì thế ít có khả năng tái lây nhiễm ở những người đã mắc bệnh. Điều này đồng nghĩa với việc có thể sử dụng huyết tương từ những bệnh nhân đã khỏi để điều trị cho người đang nhiễm.

Mặc dù vậy, biến chủng D614G hiện vẫn đang là dạng virus xuất hiện nhiều nhất trên thế giới.

CÁC BIẾN CHỦNG SIÊU LÂY LAN

Sự lây lan nhanh chóng của chủng Covid-19 mới từ Anh gần đây gắn liền với một biến chủng khác – B117.

Một trong những đặc điểm tiêu biểu nhất của biến chủng B117 là việc protein của virus đã mất đi hai axit amin quan trọng là H69 và V70. Ravinda Gupta, một nhà vi sinh vật học lâm sàng tại Đại học Cambridge và một trong những người đầu tiên xác định được biến chủng B117, cho biết đột biến mất đoạn H69 / V70 “làm tăng khả năng lây nhiễm lên gấp đôi”.

Bên cạnh đó, B117 còn tích lũy thêm 16 đột biến khác trên protein. “Nhiều đột biến của B117 chưa từng được tìm thấy trước đây”, ông Gupta cho biết thêm. Các đột biến trên cho phép B117 nhân đôi nhanh gấp đôi các biến chủng virus từng được phát hiện ở Vũ Hán.

Nhung dot bien quan trong cua virus Covid-19 anh 4

Ở Anh còn xuất hiện thêm ít nhất hai biến chủng nguy hiểm khác là P681H và N501Y. Biến chủng P681H xuất hiện quanh vị trí phân cắt của enzym furin, còn biến chủng N501Y tăng khả năng lây nhiễm khi nó giúp virus bám chặt hơn vào các thụ thể ACE2 thông qua đột biến tại các gai protein.

Mặc dù tác động của các đột biến riêng rẽ vẫn chưa được khám phá hết, song khi kết hợp lại với nhau, chúng khiến virus lan truyền giữa người với người nhanh hơn nhiều lần, vì chúng sinh sôi nhanh hơn và tạo ra nhiều phân tử lây nhiễm hơn.

Theo các nhà khoa học, biến chủng virus tìm thấy ở Anh có khả năng lây truyền cao hơn từ 56% đến 70% khi so với chủng cũ. Chúng khiến người bệnh đau họng, mệt mỏi và ho nhiều hơn và làm tăng tỷ lệ tử vong thêm khoảng 30%.

Điều đáng mừng là nghiên cứu mới đây cho thấy vaccine của Pfizer vẫn có hiệu quả đối với các chủng mới này. Tuy nhiên, “đây là một dấu hiệu cảnh báo rằng chúng ta không được phép tự mãn”, nhà nghiên cứu Gupta cảnh báo.

Một biến chủng Covid-19 xuất hiện ở Nam Phi có tên chính thức là 501Y.V2 – hoặc B1351 – được phát hiện ngay sau khi biến chủng mới ở Anh được tìm thấy.

Nghiên cứu gần đây cho thấy biến chủng này có khả năng trốn thoát trước kháng thể trong huyết tương của những người mắc Covid-19 trong đợt lây nhiễm đầu tiên. Điều này khiến cho các nhà khoa học lo ngại rằng các loại vaccine hiện tại sẽ kém hiệu quả hơn.

Nhung dot bien quan trong cua virus Covid-19 anh 5

Carolyn Williamson, người đứng đầu bộ phận virus học tại Đại học Cape Town, cho biết cô cùng các đồng nghiệp đã phát hiện ra 8 đột biến đặc biệt ở biến chủng này. Trong đó, 3 đột biến được cho là góp phần tăng khả năng lây nhiễm của virus.

Một số biến chủng khác tại Nam Phi là K417N và E484K. Hai biến chủng đều có đặc điểm là chúng khó bị tiêu diệt hơn bởi kháng thể. Một nghiên cứu cho rằng biến chủng E484K có thể làm giảm 10 lần hiệu quả của một số kháng thể.

Trong khi biến chủng E484K làm dấy lên lo ngại rằng virus đang tiến hóa theo hướng giúp nó chống chịu hệ thống miễn dịch, các nhà khoa học tại tập đoàn Cog-UK cho biết vẫn chưa có bằng chứng rằng chúng làm giảm hiệu quả của vaccine.

Tuy nhiên, với tốc độ lây nhiễm và đột biến hiện tại của virus, giới khoa học lo ngại chúng sẽ sớm tìm ra cách đánh bại con người.

Để ngăn chặn điều đó, nhà sinh học Michael Worobey và nhóm của ông tại Đại học Arizona đang phát triển hệ thống “cảnh báo sớm”. Hệ thống này có thể nhanh chóng phát hiện biến chủng mới và các đặc điểm đáng lo ngại của chúng, từ đó giúp các quan chức y tế công cộng và các nhà sản xuất vaccine chuẩn bị tốt hơn nếu virus đột biến.

“Chúng tôi đã có tin tốt từ phòng thí nghiệm và biết được thay đổi ở axit amin nào là đáng lo ngại nhất. Vì thế, chúng ta có thể hy vọng rằng có thể sớm tóm được virus”, ông Worobey nói.

Quốc Tuệ Theo BBC