Trứng khủng long bí ẩn ở bãi biển

NEW ZEALAND

Những tảng đá Moeraki có hình dạng giống trứng khủng long cổ đại thu hút khách du lịch.

Các tảng đá Moeraki được nhìn thấy tại bãi biển Koekohe ở Moeraki, New Zealand vào ngày 21/11/2020. Chúng có nhiều vết nứt gọi là septaria và trông giống trứng khủng long từ thời cổ đại. Theo các nhà khoa học, sự hình thành của những tảng đá này bắt đầu từ khoảng 60 triệu năm trước. Ảnh: VCG
Các tảng đá Moeraki nằm ở bãi biển Koekohe ở Moeraki. Chúng có nhiều vết nứt gọi là septaria và trông giống trứng khủng long từ thời cổ đại. Theo các nhà khoa học, sự hình thành của những tảng đá này bắt đầu từ khoảng 60 triệu năm trước. Ảnh: VCG
Theo truyền thuyết của người Maori, đây là những gì còn lại của một chiếc xuồng bị đắm có tên là Araiteuru. Sau khi Araiteuru gặp rắc rối tại Shag Point - còn được gọi là Matakaea - người ta nói rằng những con cá kình, khoai lang chiên và giỏ đánh cá đã bị trôi dạt vào bờ biển và theo thời gian, chúng trở thành những tảng đá lớn mà bạn thấy ngày nay. Ảnh: VCG
Theo truyền thuyết của người Maori (một dân tộc thiểu số tại New Zealand), đây là những gì còn sót lại của một chiếc xuồng bị đắm có tên là Araiteuru. Sau khi Araiteuru gặp rắc rối tại Shag Point (tiếng Maori là Matakaea) – những con cá kình, khoai lang chiên và giỏ đánh cá đã bị trôi dạt vào bờ biển. Theo thời gian, chúng trở thành những tảng đá lớn mà bạn thấy ngày nay. Ảnh: VCG
Nếu bạn nghe người Maori nhắc đến yêu tinh khổng lồ, não của người ngoài hành tinh hoặc quả bóng bowling của người khổng lồ, thì nghĩa là họ đang đề cập đến các tảng đá kỳ lạ này. Ảnh: Moeraki Boulders Limited 2010
Nếu bạn nghe người Maori nhắc đến “yêu tinh khổng lồ”, “não của người ngoài hành tinh” hoặc “quả bóng bowling của người khổng lồ”, thì nghĩa là họ đang nói đến các tảng đá kỳ lạ này. Ảnh: Moeraki Boulders Limited 2010
Những tảng đá Moeraki lớn có đường kính tới 3 mét và nặng vài tấn trong khi những tảng đá nhỏ hơn có thể có kích thước chỉ bằng một quả bóng đá. Ảnh: VCG
Những tảng đá Moeraki lớn có đường kính tới 3 m và nặng vài tấn trong khi các tảng đá nhỏ hơn có thể có kích thước chỉ bằng một quả bóng đá. Ảnh: VCG
Người ta cho rằng phải mất 4 triệu năm để những tảng đá Moeraki đạt được kích thước như bây giờ. Ảnh: VCG
Người ta cho rằng phải mất 4 triệu năm để những tảng đá Moeraki đạt được kích thước như bây giờ. Ảnh: VCG
Những tảng đá Moreaki có thể được khám phá ở bãi biển Koekohe nằm giữa thị trấn Moerkai và Hampden. Tại đây, du khách có thể thỏa sức sáng tạo với nhiều cách tạo dáng chụp ảnh. Ảnh: Moeraki Boulders Limited 2010
Những tảng đá Moreaki có thể được khám phá ở bãi biển Koekohe nằm giữa thị trấn Moerkai và Hampden. Tại đây, du khách có thể thỏa sức sáng tạo với nhiều cách tạo dáng chụp ảnh. Ảnh: Moeraki Boulders Limited 2010
Những bức ảnh chụp từ thế kỷ 19 cho thấy có nhiều tảng đá Moeraki hơn ngày nay. Người ta cho rằng du khách đã lấy những tảng đá nhỏ làm đồ lưu niệm. Để ngăn chặn điều này xảy ra lần nữa, những tảng đá Moeraki hiện đang được pháp luật bảo vệ, đồng nghĩa với việc không được lấy, làm hỏng hoặc vẽ bậy lên chúng. Ảnh: Moeraki Boulders Limited 2010
Những bức ảnh chụp từ thế kỷ 19 cho thấy có nhiều tảng đá Moeraki hơn ngày nay. Người ta cho rằng du khách đã lấy các tảng đá nhỏ làm đồ lưu niệm. Để ngăn chặn điều này, những tảng đá Moeraki hiện đang được bảo vệ, đồng nghĩa với việc không được lấy, làm hỏng hoặc vẽ bậy lên chúng. Ảnh: Moeraki Boulders Limited 2010
Để được tận mắt nhìn thấy những tảng đá Moeraki, du khách có thể khởi hành từ thị trấn Oamaru hoặc thành phố Dunedin. Các tảng đá Moeraki cách Oamaru khoảng 40 km (30 phút lái xe) về phía nam và cách Dunedin về phía bắc khoảng 75km (1 giờ đồng hồ lái xe) về phía bắc trên Quốc lộ 1.
Để được tận mắt nhìn thấy những tảng đá Moeraki, du khách có thể khởi hành từ thị trấn Oamaru hoặc thành phố Dunedin. Các tảng đá Moeraki cách Oamaru khoảng 40 km (30 phút lái xe) về phía nam và cách Dunedin về phía bắc khoảng 75 km (1 giờ đồng hồ lái xe) về phía bắc trên Quốc lộ 1. Du khách cũng có thể đặt tour tham quan với giá 210 USD bao gồm các địa điểm khác như vịnh Blueskin, làng Warington, làng Seacliff, Shag Point,… Ảnh: Moeraki Boulders Limited 2010

Trung Nghĩa Võ (theo CGTN, distantjourneys)

Thụy Sĩ và lịch sử trở thành quốc gia trung lập lâu đời trên thế giới

Trong nhiều thế kỷ, Thụy Sĩ luôn kiên định là một quốc gia trung lập trên trường quốc tế. Một số nước khác cũng giữ lập trường trung lập, không can thiệp, như Ireland, Áo, nhưng Thụy Sĩ được xem là quốc gia trung lập lâu đời và có uy tín nhất.

Rất nhiều diễn đàn thế giới, hội nghị, hiệp định đều chọn Thụy Sĩ để hội đàm và ký kết. Nhờ giữ đường lối trung lập mà suốt 5 thế kỷ, Thụy Sĩ không tham gia bất kỳ cuộc chiến tranh nào, trừ một lần chính sách trung lập của họ bị lung lay trước các cuộc liên minh tại châu Âu để chống lại Napoleon, nhưng ngay sau đó Thụy Sĩ lại kiên định vững vàng chính sách này. Đất nước này cũng không bị tàn phá bởi chiến tranh, kể cả cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất và thứ hai.

Thật ra, trước đó Thụy Sĩ từng có thời nổi tiếng là nơi có những chiến binh đánh thuê từng chiến thắng trong nhiều cuộc chiến.

Trận chiến khiến Thụy Sĩ trở thành quốc gia trung lập

Thời trung cổ người Thụy Sĩ rất giỏi chiến đấu, những chiến binh của họ tham gia các lực lượng đánh thuê khắp châu Âu, nhờ đó mà họ có được số của cải lớn. Vào đầu thế kỷ 16, người Thụy Sĩ đã có một loạt các chiến thắng, chiếm được phần lớn miền bắc nước Ý (trong đó có cả Milan).

Vua nước Pháp lúc này là Francis quyết định cho quân vượt qua dãy Alps đầy khó khăn và nguy hiểm để đến Milan nhằm gây bất ngờ cho quân Thụy Sĩ.

Thụy Sĩ và lịch sử trở thành quốc gia trung lập trên thế giới
Vua Francis trong trận chiến với quân Thụy Sĩ. (Tranh qua Wikipedia)

22.000 quân Thụy Sĩ phải đối mặt với gần 40.000 quân Pháp trong đó có cả lính đánh thuê nổi tiếng hiếu chiến Landsknechts của Đức. Tuy nhiên Thụy Sĩ không quá lo lắng về điều này bởi trong quá khứ họ đã có những trận thắng vẻ vang nhờ lấy ít thắng nhiều.

Cuộc chiến diễn ra tại thị trấn Marignano (nay là Melegnano) cách Milan 16 cây số về phía tây nam.

Trong cuộc chiến này Thụy Sĩ không chỉ gặp bất lợi về quân số mà cả vũ khí. Trong khi quân Pháp có cả kỵ binh và pháo binh thì Thụy Sĩ chỉ có thể dựa vào bộ binh. Vua Francis bố trí kỵ binh trải rộng hai bên sườn, đại bác nhiều lớp được tập trung ở giữa.

Ngay trước khi mặt trời lặn, quân Thụy Sĩ đã đặt mục tiêu tấn công rất nhanh vào trung tâm nơi đặt đại bác. Vì đại bác chỉ bắn được ở tầm xa, nên với chiến lược này quân Thụy Sĩ sẽ tránh được tầm bắn của đại bác. Kế hoạch của quân Thụy Sĩ là sau khi chiếm được các khẩu đại bác này sẽ dùng nó để bắn vào quân Pháp.

Quân Thụy Sĩ chiếm được một số khẩu pháo và giáp mặt với lính đánh thuê Đức. Hai đội quân nổi tiếng thiện chiến nhất nhì châu Âu lúc đó chạm trán nhau quyết liệt. Kỵ binh Pháp từ 2 bên sườn đánh vào đã đẩy lui được quân Thụy Sĩ. Hai bên rút lui khi trời tối.

Thụy Sĩ và lịch sử trở thành quốc gia trung lập trên thế giới
Trận Marignano. (Tranh qua Wikipedia)

Ngày hôm sau, quân Thụy Sĩ lại tổ chức tấn công rất nhanh giống như hôm trước. Lần này quân Pháp có chuẩn bị, lính đánh thuê của Đức ở phía trước cố chặn quân Thụy Sĩ, trong khi phí sau đại bác của Pháp bắn thẳng vào đội hình kỷ luật của quân Thụy Sĩ. Tuy vậy quân Thụy Sĩ không nản lòng mà cố tiến đến vị trí đại bác.

Một cuộc chiến ác liệt diễn ra giữa quân Thụy Sĩ và lính đánh thuê Đức dưới làn đạn đại bác cùng kỵ binh Pháp.

Lúc này đồng minh của Pháp là Venetian kịp thời tới tham chiến, tạo ra bước ngoặt. Quân Venetian từ sườn đánh vào với quân số áp đảo đã giúp xoay chuyển cục diện, khiến quân Thụy Sĩ phải rút lui. Cuộc chiến khiến quân Thụy Sĩ bị tổn thất mất một nửa và buộc phải rút khỏi Marignano.

Trận Marignano kết thúc bằng Hiệp ước được ký kết giữa Pháp và Thụy Sĩ. Hiệp ước này có tên “Hiệp ước Hòa bình Vĩnh viễn” tuyên bố Pháp và Thụy Sĩ không bao giờ gây chiến với các nước còn lại, và nước này không được liên minh với kẻ thù của nước kia.

Hiệp ước này được Thụy Sĩ tuân thủ và trở thành một quốc gia trung lập, không tham gia cuộc chiến nào hay liên minh với bất kỳ bên nào. Trong khi Pháp không thể thực hiện đúng Hiệp ước này, thậm chí năm 1798 còn xâm phạm Thụy Sĩ.

Thụy Sĩ cũng xây dựng luật cấm công dân của mình tham gia tổ chức chiến tranh ở nước ngoài, trừ trường hợp phải tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc.

Hưởng lợi từ chính sách trung lập

Là đất nước trung lập, nhiều tổ chức quốc tế lớn đã chọn đặt trụ sở tại Thụy Sĩ: Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), Cao ủy Liên Hiệp Quốc về người tị nạn (UNHCR) cùng hàng trăm tổ chức quôc tế khác

Các tổ chức thể thao quốc tế cũng chọn Thụy Sĩ để đặt trụ sở chính như: Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA), Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA), Ủy ban Olympic Quốc tế, Liên đoàn bóng rổ quốc tế, Liên đoàn khúc côn cầu trên băng quốc tế, Liên đoàn Xe đạp Quốc tế, v.v..

Việc các tổ chức chọn Thụy Sĩ để ký kết các nghị định, hiệp ước, hội nghị, điễn đàn không chỉ giúp mang lại một số tiền đáng kể cho ngân sách, mà còn tạo uy tín, ảnh hưởng của Thụy Sĩ đối với thế giới.

Rất nhiều thiên tài chọn Thụy Sĩ làm nơi sinh sống để tận hưởng tự do và hòa bình như: Nhà bác học thiên tài Albert Einstein, vua hề Charles Chaplin, ngôi sao điện ảnh số một Italia Sophia Loren. Những thiên tài nổi tiếng người Nga cuối cùng đã chọn Thụy Sĩ để sống như Lev Tolstoy,Tchaikovsky, Igor Stravinsky, v.v..

Thụy Sĩ cũng được xem là xứ sở của ngân hàng, các ngân hàng Thụy Sĩ cam kết bảo mật về tài khoản cho khách hàng của mình, chính vì thế mà Thụy Sĩ chỉ có hơn 8 triệu dân nhưng có rất nhiều ngân hàng, riêng nước ngoài có 148 ngân hàng ở đây. Sau một số vấn đề liên quan tới việc rửa tiền và tham nhũng, Thụy Sĩ đã phải đồng ý trao đổi thông tin về một số tài khoản khách hàng. Tuy nhiên, các nhà tài phiệt giàu có nhất thế giới vẫn chọn để tiền của mình ở ngân hàng Thụy Sĩ.

Trần Hưng / TYrithucVn

Gia tộc Lê Lai: ‘Dòng dõi công huân, đáng nòi trung nghĩa’

Trong lịch sử nước nhà đã từng có những gia đình, gia tộc nối đời nhau phụng sự và có nhiều công lao với đất nước và các vương triều.

Ở họ không chỉ có tài năng mà còn là tinh thần yêu nước, đạo trung nghĩa, thủy chung đã được kết tinh thành truyền thống. Gia tộc nhà Trung Túc Vương Lê Lai thời nhà Lê là một tấm gương điển hình của truyền thống tốt đẹp này.

Từ “Lê Lai liều mình cứu chúa”

Truyền thống của gia tộc họ Lê này bắt đầu từ Lê Lai. Lê Lai quê ở thôn Dựng Tú, xã Đức Giang, huyện Lương Giang (nay là thôn Thành Sơn – làng Tép, xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa), là con của Lê Kiều, nối đời làm chức phụ đạo trong vùng. Lê Lai tính cương trực, dung mạo khác thường, chí khí cao cả lẫm liệt.

Gia tộc Lê Lai: ‘Dòng dõi công huân, đáng nòi trung nghĩa’

Đền thờ Trung Túc Vương Lê Lai xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa.

Lê Lai là một trong 18 người đã cùng Lê Lợi tham gia Hội thề Lũng Nhai, thề sống chết có nhau, nguyện chung sức đánh đuổi quân Minh đang cướp phá. Ông được Lê Lợi ban tước Quan Nội Hầu, tổng quản của phủ Đô tổng quản.

Sách Lam Sơn thực lục chép (đại ý) như sau:Bấy giờ nghĩa quân Lam Sơn lực lượng còn yếu, thiếu lương, thường bị quân Minh đánh bại. Nhà vua bèn vời các tướng mà bảo rằng:

– Ai có thể thay mặc áo vàng của Trẫm, lĩnh năm trăm quân, hai thớt voi, đánh vào thành Tây đô. Thấy giặc ra đối địch, thì tự xưng tên: “Ta là chúa Lam Sơn đây!”. Để cho giặc bắt? Cho ta được náu mình, nghỉ binh, thu họp cả quân sĩ, để mưu tính việc về sau!

Các tướng đều không dám nhận lời. Chỉ có Lê Lai thưa rằng:

– Tôi bằng lòng xin thay mặc áo nhà vua. Ngày sau bệ hạ gây nên đế nghiệp, có được thiên hạ, thương đến công tôi, cho con cháu muôn đời được chịu ơn nước. Đó là điều tôi mong mỏi!
Nhà vua lạy Trời mà khấn rằng:

– Lê Lai có công thay đổi áo. Sau này trẫm cùng con cháu, và các tướng tá, hay con cháu các công thần, nếu không thương đến công ấy, thì xin đền đài hóa ra rừng núi; ấn vàng hóa ra đồng sắt; gươm thần hóa ra đao binh!

Nhà vua khấn xong, Lê Lai liền đem quân đến cửa trại giặc khiêu chiến. Giặc cậy quân mạnh xông đánh. Lê Lai cưỡi ngựa, phi vào giữa trận giặc, nói rằng: Ta đây là chúa Lam Sơn!

Giặc bèn xúm lại vây, bắt lấy đem về trong thành, xử chết bằng hình phạt cực tàn khốc. Từ đó giặc Minh rút về Tây Đô, chủ tướng Lê Lợi và quân Lam Sơn thoát hiểm để mưu việc đại sự.

Ngay sau khi lên ngôi (1428), Lê Thái Tổ phong Lê Lai là Công thần hạng nhất, tặng là Suy trung Đồng đức Hiệp mưu Bảo chính Lũng Nhai công thần, hàm Thiếu úy, thụy là Toàn Nghĩa; tháng 12 năm năm sau (1429), sai Nguyễn Trãi viết hai bản lời thế ước trước và lời thề nhớ công của Lê Lai, để trong hòm vàng. Đến lúc sắp chết, Lê Lợi vẫn dặn con cháu phải nhớ công ơn Lê Lai, phải làm giỗ Lê Lai trước, để vị tướng này được hưởng lễ trước vua.

Đến “Toàn gia trung hiếu, tiếng tốt mấy đời”

Lê Lai có ba con trai là Lê Lư, Lê Lộ và Lê Lâm. Sau khi Lê Lai mất, cả ba người đều được Lê Lợi trả nghĩa nuôi dạy, chăm sóc như con đẻ. Các hậu duệ của Lê Lai đã nối tiếp phục vụ vương triều Lê, hết lòng vì nước vì vua.

Con trưởng là Lê Lư, tử trận khi vây thành Nghệ An năm 1425; năm 1428 được tặng hàm Thiếu úy, đến đời vua Lê Thánh tông được tặng tước Kiến Tiết Hầu, về sau gia tặng Kiến Quận Công.

Con thứ là Lê Lộ, trong trận đánh năm 1421 ở sách Ba Lẫm, ải Kình Lộng đã dẫn phục binh đánh bại Trần Trí, được thăng là Tả trung quân tổng đốc chư quân sự; năm 1424 theo Lê Lợi đánh châu Trà Lân (Nghệ An), ở Bồ Lạt, phá được quân Phương Chính và Sư Hựu, được thăng làm Thái bảo. Tháng 10 năm 1424, ông trúng tên mà chết. Sau khi lên ngôi, Lê Lợi phong tặng ông chức Thái úy. Đến đời vua Lê Thánh Tông phong tặng ông là Chiêu Công Hầu, sau gia tặng Chiêu Quận Công. Lê Lộ sinh ba con trai là Lê Tích, Lê Dung và Lê Dũng, đều có công trạng và được phong hầu.

Lê Lâm là con út của Lê Lai, lập được nhiều công lao, năm 1428 được phong làm Thứ thủ quân Thiết đột, là một trong những người được gọi là Lũng nhai công thần, được phong là Trung Lượng đại phu, Câu kiềm vệ tướng quân, tước Thượng trí tự Suy trung đồng đức Hiệp mưu bảo chính công thần. Năm 1430, Ai Lao lấn cõi, Lê Lâm làm tiên phong đi tiễu trừ. Trong khi truy kích quân giặc, ông bị trúng chông tẩm độc mà chết. Ông được tặng là Thái Úy Trung Quốc Công và phong làm Phúc Thần.

Lê Niệm là con Lê Lâm, “từ nhỏ đã thông minh, văn võ đều giỏi, chí khí hơn người” (Đại Việt thông sử). Ông xuất thân tập ấm, được vào làm việc trong triều rồi trở thành vị quan văn võ kiêm toàn. Ông đã được cử đi trị nhậm ở nhiều miền đất xa. Năm 1449, ông làm chức An phủ sứ ở An Bang (Quảng Ninh nay), có công giữ yên bờ cõi dân yên ổn làm ăn. Năm 1470, ông cùng Đinh Liệt theo Lê Thánh Tông đi đánh Chiêm Thành, bắt được vua Chiêm là Trà Toàn, ở thành Bồ Bàn. Năm 1480, lúc đã ngoài 50 tuổi ông cầm quân đi đánh Bồn Man, thanh thế lừng lẫy, khiến kẻ thù không còn dám xâm phạm bờ cõi.Năm 1460, Lê Niệm đã cùng Lý Lăng, Nguyễn Xí, Đinh Liệt… có công dẹp loạn Lê Nghi Dân, đưa Lê Tử Thành tức Lê Thánh Tông lên ngôi vua, mở ra thời kỳ thịnh trị nhất của triều Lê. Năm ấy ông được phong tước Đình Thượng Hầu.

Chính sử không chép về đường khoa cử của Lê Niệm nhưng “Ông có học vấn, giỏi thơ. Vua Thánh Tông mỗi khi có thơ đề vịnh thường bảo ông họa lại… Lương Nhữ Học tuyển thơ có chép của ông 25 bài” (Đại Việt thông sử). Năm 1463, ông được cử tham gia phụ trách trường Quốc Tử Giám. Năm 1464, ông là chánh chủ khảo kỳ thi Hội .Ngoài ra, ông đã từng nhiều năm làm Tể tướng. Người đương thời vẫn ca tụng ông là vị quan thanh liêm, sống đạm bạc, không ham phú quý, không thích ồn ào, khoa trương. Ông mất năm 1486 để lại nhiều tiếng thơm và được truy tặng là Tĩnh Quốc Công. Đánh giá về ông, trong Lịch triều hiến chương loại chí, Phan Huy Chú đã viết: “Kể đến người văn võ đều giỏi, công danh toàn vẹn thì không ai bằng Lê Niệm”. Đời sau phong ông là Phúc Thần, nhiều nơi thờ, các triều đại đều có sắc phong là “Thượng, thượng đẳng, tối linh, đại vương”.

Lê Niệm có 25 người con, 15 trai có 3 người tước hầu, 2 người tước bá, 2 người làm tả Đô đốc, 1 người làm Thượng thư; 10 con gái thì 1 là hoàng hậu, 1 là cung tần.

Lê Khủng là con thứ tư của Lê Niệm, cháu 4 đời của Lê Lai. Trong triều Lê Thánh Tông, ông là một tướng có nhiều công trong công dẹp yên biên giới. Năm 1490, một lần đi đánh Chiêm Thành, lập công lớn nhưng rồi trong một trận đánh ở ông bị thương nặng và chết tại trận. Ông được truy tặng “Thái Bảo”, tước Thuần Quận Công, sau đó được ban Phúc Thần. Con trai thứ 5 là Lê Ý, tước Diên Trục Hầu, đi đánh giặc Chiêm Thành có công, được phong Chưởng phủ sự Diên Quận công. Con trai thứ 2 là Lê Chí “tính nết trầm tĩnh kiên nghị, trí lực hơn người, làm chức Tả Đô đốc, theo đi đánh Chiêm Thành, xông lên phá giặc, bắt được chúa giặc là Trà Toại. Khi quân về, phong tước Bình Lương bá. Năm Hồng Đức thứ 18 (1487), vua sai cùng với Kinh Dương Hầu Lê Quyền và các quan trong 5 phủ, 6 bộ tự soạn dùng Minh lệnh gồm 145 điều. Sau đó tiến phong lên tước Bình Lương Hầu…”. Sau đó, ông được tiến phong Quỳnh Quận Công; năm 1505 được tuy tặng tước Hoài Quận Công.

Các con cháu hậu duệ của Lê Lai trải nhiều đời sau đều hết lòng phụng sự vương triều Lê và lập được nhiều công lớn. Phẩm chất nổi bật của gia tộc Lê Lai không chỉ có tài năng mà còn là sự trung thành, dám hy sinh vì nước vì vua. Trong bài văn chế vua Thánh Tông ban cho Lê Niệm có câu rằng: “Dòng dõi công huân, đáng nòi trung nghĩa. Rực rỡ bấy cánh hoa vườn quý, thơm ngát hương danh… Toàn gia trung hiếu…, tiếng tốt mấy đời”. Nhà vua cũng khẳng định quan hệ vua tôi là mối nhân duyên: “Có vua ấy, có tôi ấy, nhân duyên kia ắt bởi trời xui?”.

Các con cháu hậu duệ của Lê Lai trải nhiều đời sau đều hết lòng phụng sự vương triều Lê và lập được nhiều công lớn. Phẩm chất nổi bật của gia tộc Lê Lai không chỉ có tài năng mà còn là sự trung thành, dám hy sinh vì nước vì vua. Trong bài văn chế vua Thánh Tông ban cho Lê Niệm có câu rằng: “Dòng dõi công huân, đáng nòi trung nghĩa. Rực rỡ bấy cánh hoa vườn quý, thơm ngát hương danh… Toàn gia trung hiếu…, tiếng tốt mấy đời”.

.

Theo VĨNH KHÁNH / KINH TẾ ĐÔ THỊ

Nhìn lại nhiệm kỳ Tổng thống của Donald Trump: Thành và bại

Nhìn chung, những thành tựu chính sách của nhiệm kỳ Donald Trump thực sự ấn tượng, bên cạnh một số thất bại, theo Tiến sỹ Terry F. Buss.

Nhìn lại nhiệm kỳ Tổng thống của Donald Trump: Thành và bại

Tác giả: Tiến sỹ Terry F. Buss, Giáo sư về Chính sách công và Quản lý, học giả nghiên cứu Học viện Hành chính quốc gia Hoa Kỳ.

Biên dịch: Đào Thúy.

Nước Mỹ trên hết

Sau khi nhậm chức vào năm 2017, Tổng thống Donald Trump đã khiến các chuyên gia chính sách đối ngoại gạo cội phải sửng sốt khi đưa ra một cách tiếp cận hoàn toàn mới. Tất nhiên là giới chuyên gia bác bỏ ngay lập tức. Và những người này đã tham gia vào các phe phái ngầm chống đối ông Trump trong suốt 4 năm qua.

Cách tiếp cận của ông Trump: Đảo ngược tất cả những gì chính quyền của ông Obama đã làm.

Ông Trump khởi động chính sách “Nước Mỹ trên hết”. Ông không làm việc thông qua các tổ chức đa phương như Liên hợp quốc, EU, WTO, WHO, IMF hay Ngân hàng Thế giới. Ông tin rằng thành viên của các tổ chức này đã luôn có cách để được việc của mình còn nước Mỹ phải trả giá. Trong số này có cả các đồng minh của Mỹ trong khối NATO, vốn được nước Mỹ bảo vệ nhưng lại không đóng góp thoả đáng phần của mình. Giờ thì các nước đều đang đóng góp cho ngân sách hoạt động chung.

Ông Trump rút khỏi Thoả thuận chung Paris về Biến đổi khí hậu vì thoả thuận này buộc Mỹ phải cam kết đạt được các mục tiêu khí hậu đầy tham vọng trong khi các quốc gia khác như Trung Quốc lại được quyền tiếp tục gây ô nhiễm trong thập kỷ tới. Điều thú vị là hiện giờ Mỹ dẫn đầu về cắt giảm khí thải carbon ngay cả khi không có hiệp ước.

Ông Trump rút khỏi một số hiệp ước với LHQ, EU bởi năm 2015 dưới thời Obama, Mỹ làm đã làm trung gian cho thỏa thuận vũ khí hạt nhân Iran, nhờ đó Iran được dỡ bỏ lệnh trừng phạt, nhận hàng tỷ USD tiền mặt, tiến hành thử tên lửa, và cuối cùng vẫn bị cho là tiếp tục các hoạt động khủng bố ở Trung Đông.

Ông Trump đảm bảo để Mỹ không vướng vào những “tấm mạng nhện” ở nước ngoài, đặc biệt nếu phải sử dụng đến lực lượng quân sự. Ông là Tổng thống Mỹ duy nhất kể từ sau Tổng thống Herbert Hoover đã không châm ngòi một cuộc chiến nào. Thay vào đó, ông là người đã đặt dấu chấm hết cho các cuộc chiến của Mỹ ở nước ngoài.

Nhiệm kỳ của ông Trump đã kết thúc sự can dự của Mỹ ở “các cuộc chiến bất tận” tại Afghanistan, Iraq và Syria sau khi quân đội Mỹ đánh bại Nhà nước Hồi giáo ISIS, ít nhất là ở thời điểm hiện tại, ổn định Iraq và rút quân khỏi Afghanistan.

Tổng thống Donald Trump đang mang lại hòa bình cho Trung Đông. Ông thúc đẩy an ninh của Israel bằng cách ủng hộ tuyên bố chủ quyền của nước này đối với Cao nguyên Golan, đánh bật tổ chức khủng bố Hamas, chuyển đại sứ quán Mỹ đến Jerusalem và bảo vệ Israel tại LHQ. Kết quả: Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất, Bahrain và Sudan đã ký các hiệp định hòa bình với Israel, Kosovo và Serbia trong khu vực Ban căng. Tiếp tới sẽ là các quốc gia khác, bao gồm Ả Rập Xê-út.

Mặc dù ông Trump phản đối chiến tranh nhưng ông không phản đối việc đe dọa dùng sức mạnh quân sự chống lại kẻ thù của mình.

Ông Trump rút khỏi Hiệp ước vũ khí chiến lược (START) với Nga nhằm tái cân bằng lực lượng hạt nhân của mỗi nước. Hiệp ước START mới có thể được ký sớm. Tuy nhiên, ông đã không thuyết phục được Trung Quốc tham gia Hiệp ước. Ít nhất, ông Trump đã giảm tốc được chương trình hạt nhân của Triều Tiên trong một thời gian.

Ông Trump là người chối bỏ toàn cầu hóa, đặc biệt là trong thương mại. Ông tin rằng các hiệp định thương mại trước đây đều đặt Mỹ ở thế bất lợi. Ông đã đàm phán lại thành công Hiệp định Mỹ – Mexico – Canada (USMCA), Hiệp định với Nhật Bản và với Hàn Quốc.

Đẩy lùi Trung Quốc

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương – bao gồm 11 quốc gia, trong đó có Việt Nam – là một sai lầm lớn của ông Trump khi vừa nhậm chức không lâu. Ông đã không hiểu được tầm quan trọng của việc xây dựng các mối quan hệ kinh tế và thương mại ở châu Á – Thái Bình Dương trong việc đẩy lùi Trung Quốc. Mặc dù ông Trump rất cương quyết đẩy lùi sự lấn lướt của Trung Quốc ở Biển Đông như tiến hành các cuộc tập trận hải quân trong khu vực nhưng ông lại chậm chạp trong thương mại.

Sau đó, để trả đũa lại việc ứng phó với COVID-19 của Trung Quốc, ông Trump đã chuyển từ việc gây sức ép buộc nước này giảm thâm hụt thương mại và cải cách các thực tiễn thương mại, đầu tư, ăn cắp tài sản trí tuệ, trợ cấp cho các công ty nhà nước, ngân hàng…. sang phản đối Trung Quốc ở mọi mặt. Thậm chí Mỹ còn cử các quan chức cấp cao tới khu vực và châu Âu để huy động sự ủng hộ toàn cầu nhằm phản đối Trung Quốc.

Một số người có thể không coi chính sách Trung Quốc của ông là một thành công trọn vẹn. Nhưng ít nhất ông Trump đã làm được nhiều hơn bất kỳ Tổng thống nào trước đó trong việc đẩy lùi Trung Quốc.

Nền kinh tế khởi sắc

Thành công lớn nhất của ông Trump là nền kinh tế đang khởi sắc trước khi đại dịch nổ ra. Các chính sách bãi bỏ quy định chưa từng có; giảm thuế ở mức kỷ lục cho cá nhân, tập đoàn và doanh nghiệp; cùng với khả năng khơi dậy niềm tin của người tiêu dùng và doanh nghiệp đã góp phần nâng cao hiệu suất kinh tế: mức tăng kỷ lục của thị trường chứng khoán, việc làm, tăng lương thực tế, việc làm cho người thiểu số…

Chính sách năng lượng của ông Trump nhằm làm chậm quá trình chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang các nguồn năng lượng mới không chỉ giúp Mỹ trở thành quốc gia độc lập về năng lượng mà còn khiến nước này trở thành nước xuất khẩu than và khí đốt tự nhiên hàng đầu. Năng lượng giá rẻ đã giúp thúc đẩy kinh tế phát triển ở mức kỷ lục.

Nếu không có sự độc lập về năng lượng, nền kinh tế của chính quyền Donald Trump sẽ không thể chống chọi được trước sự tàn phá của đại dịch, kinh tế đóng cửa, và mức thuế quan cũng như các lệnh trừng phạt áp đặt trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc.

Mặc dù nhiều người chỉ trích nỗ lực của ông Trump trong việc ngăn chặn làn sóng người nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ, cụ thể là việc xây dựng bức tường ngăn biên giới Mexico, việc trục xuất những người nhập cư bất hợp pháp và giam giữ tội phạm nhập cư, thực tế cho thấy duy trì biên giới mở đã và không phải là giải pháp bền vững. Đôi khi, số người vượt biên trái phép lên đến vài trăm ngàn người một tháng.

Giải pháp của ông Trump đã thành công khi ông hợp tác với chính phủ Mexico và các nước Trung Mỹ để ngăn chặn các đoàn xe lớn gồm hàng nghìn người bất hợp pháp cố gắng tiến về biên giới Mỹ. Mexico đã triển khai quân đội dọc biên giới, giúp Mỹ xử lý đơn xin tỵ nạn ngay tại nước này. Đổi lại, Mỹ cung cấp viện trợ nước ngoài để cải cách việc thực thi pháp luật và hệ thống tư pháp, cũng như đầu tư phát triển cho Mexico.

Thất bại lấy đi phiếu bầu

Thất bại lớn nhất của ông Trump là chưa cải cách được hệ thống y tế – Obamacare – và chưa giải quyết được các nhu cầu về cơ sở hạ tầng.

Nói một cách chính xác hơn thì một số khía cạnh y tế đã được giải quyết, bao gồm giá thuốc và insulin, y tế từ xa, cải thiện quy trình thử nghiệm và phê chuẩn thuốc, bãi bỏ quy định – nhưng các vấn đề lớn như giải pháp cho người không có bảo hiểm và không gây tổn hại cho những người có tiền sử bệnh nền lại đang còn bị bỏ ngỏ. Y tế có thể là một lý do khiến ông phải trả giá đắt trong cuộc bầu cử.

Không thể chối bỏ là ông Trump đã đạt được một số thành tựu chính sách công tuyệt vời nhất, đồng thời cũng mắc những sai lầm lớn nhất liên quan đến đại dịch.

Các đối thủ chính trị ở phe cánh tả đã liên tục chỉ trích công tác ứng phó đại dịch của ông, nhưng đó chỉ đơn thuần là chính trị. Sự thật là, kể từ sau Thế chiến 2, chưa có một Tổng thống nào làm được việc huy động các công ty dược phẩm, cộng đồng y khoa, các nhà sản xuất và quân đội cùng tham gia giải quyết một cuộc khủng hoảng và hậu quả của nó. Ông Trump đã làm được điều đó.

Những nỗ lực của ông trong việc thu gom hoặc sản xuất thiết bị y tế, phát triển các liệu pháp điều trị và sản xuất vắc xin để phân phối cho những nơi cần thiết là vô song. Ông đã cho xây dựng các bệnh viện dã chiến với hàng nghìn giường bệnh chăm sóc đặc biệt và điều động bệnh viện quân đội cùng nhân viên đến các điểm nóng của đại dịch.

Nhưng đáng tiếc, ông ấy lại là người nhất định không đeo khẩu trang và khiến người dân thấy ông không coi việc đó là cần thiết. Ông Trump đã bị nhiễm virus và sau đó lại có những phát biểu về việc này khiến khiến hàng ngàn người Mỹ đang đau khổ vì dịch bệnh phải chạnh lòng.

Ông tổ chức các cuộc họp báo hàng ngày để thúc đẩy trách nhiệm giải trình, sau đó lại thông tin không chính xác đến người dân. Ông đã chính trị hóa các nhà khoa học và cán bộ quản lý đại dịch, gây ra nhiều hỗn loạn, và quan trọng nhất, cho phép các đối thủ có nhiều cơ hội để bôi nhọ thành tích của ông.

Rất có thể chính điều này đã lấy đi của ông ấy rất nhiều phiếu bầu.

Kết luận

Bất kể ông Trump có giành được thêm một nhiệm kỳ Tổng thống nữa hay không thì ông đã để lại một dấu ấn không thể phai mờ trong chính sách đối nội và đối ngoại của nước Mỹ. Phần lớn trong số đó, nếu được tiếp tục triển khai, sẽ đóng góp lớn cho tương lai.

Theo VIETNAMNET

Những ‘thế lực tiền bạc’ đứng sau ông Joe Biden

Ứng viên Dân chủ Joe Biden nhận tiền tài trợ từ hơn 70 tỷ phú. Dưới đây là 5 cá nhân/gia đình giàu nhất trong danh sách các đại gia trực tiếp ủng hộ cựu phó tổng thống Mỹ.

ty phu ung ho ong Biden anh 1
Nhóm 5 cá nhân/gia đình giàu nhất trong danh sách tỷ phú trực tiếp ủng hộ ông Biden sở hữu tổng cộng 160,4 tỷ USD. Đầu tiên, phải kể đến bà Connie Ballmer, vợ của cựu CEO Microsoft Steve Ballmer. Forbes ước tính cựu CEO Microsoft sở hữu khối tài sản 69,4 tỷ USD. Tổng tài sản của hai vợ chồng là 69,7 tỷ USD. Ảnh: Getty Images.
ty phu ung ho ong Biden anh 2
Ông Steve Ballmer không trực tiếp đóng góp cho chiến dịch tranh cử của ông Biden nhưng bà Connie quyên 100.000 USD cho ứng viên Dân chủ. Hai vợ chồng cũng quyên hơn 7,7 triệu USD cho các siêu ủy ban hành động chính trị ủng hộ (Super PAC) đảng Dân chủ, bao gồm 500.000 USD cho một Super PAC trực tiếp hỗ trợ ông Biden. Ảnh: Forbes.
ty phu ung ho ong Biden anh 3
Bà Jacqueline Mars (giữa), người thừa kế 30% hãng bánh kẹo Mars, sở hữu khoảng 28,9 tỷ USD. Bà chỉ ủng hộ 500 USD cho chiến dịch tranh cử của ông Biden hồi tháng 1, nhưng con trai bà – Stephen Badger – đã quyên hơn 17.000 USD vào cho các chính trị gia Dân chủ, bao gồm ông Biden. Ảnh: Getty Images.
ty phu ung ho ong Biden anh 4
Vợ chồng tỷ phú Jim và Marilyn Simons sở hữu tổng tài sản 23,5 tỷ USD) và đóng góp hơn 8 triệu USD cho các ủy ban và các Super PAC ủng hộ ông Biden, bao gồm gần 1 triệu USD cho tổ chức Biden Action Fund. Ảnh: Getty Images.
ty phu ung ho ong Biden anh 5
Theo Forbes, từ năm 2019, hai vợ chồng đã quyên góp hơn 20 triệu USD cho các hoạt động chính trị liên bang. Ông Simons thành lập quỹ đầu tư Renaissance Technologies vào năm 1982 và hiện quỹ này quản lý 82 tỷ USD tài sản. Ảnh: Getty Images.
ty phu ung ho ong Biden anh 6
Vợ chồng Leonard và Judith Glickman Lauder – đứng sau thương hiệu mỹ phẩm Estee Lauder – sở hữu khối tài sản 19,7 tỷ USD. Hai vợ chồng đóng góp khoảng 115.000 USD cho chiến dịch tranh cử của đảng Dân chủ năm nay. Ảnh: Getty Images.
ty phu ung ho ong Biden anh 7
Ông Leonard Lauder, 83 tuổi, gia nhập công ty của gia đình vào năm 1958. Ông là người đứng sau chiến dịch thâu tóm các thương hiệu như MAC, Aveda và Bobbi Brown. Ông rời bỏ vị trí CEO công ty vào năm 1999. Ảnh: New York Times.
ty phu ung ho ong Biden anh 8
Nữ tỷ phú Laurene Powell Jobs – vợ cố CEO Apple Steve Jobs – đóng góp hơn 1,5 triệu USD cho chiến dịch của đảng Dân chủ từ năm 2019 đến nay, bao gồm hơn 700.000 USD cho tổ chức Biden Victory Fund. Ảnh: Getty Images.
ty phu ung ho ong Biden anh 9
Bà Laurene thừa kế khối tài sản 18,6 tỷ USD từ người chồng quá cố, bao gồm cổ phần Apple và Disney. Ảnh: Getty Images.
ty phu ung ho ong Biden anh 10
Tỷ phú truyền thông Michael Bloomberg không có tên trong danh sách những nhà tài trợ trực tiếp của ông Biden. Tuy nhiên, cựu thị trưởng New York đã chi tới 100 USD cho các chiến dịch chống lại Tổng thống Donald Trump. Ông Bloomberg từ đổ gần 1 tỷ USD cho chiến dịch tranh cử tổng thống bất thành. Ảnh: New York Times.
Theo Zing