Bên trong toà Bạch Cung: Những điều ít biết về Tổng thống Donald Trump

Trong suốt gần một tháng ở nhà theo dõi tình hình hiện nay, tôi nhận ra một vấn đề mà trước giờ ít để ý tới: đó là những bài viết về TT Trump hầu như đều là chê trách, đổ lỗi, rất khó tìm đọc được một bài viết nào có quan điểm tích cực về ông. Ngồi xem live (truyền hình trực tiếp) các buổi họp báo từ Nhà Trắng, tôi ngạc nhiên khi nhiều nhà báo đặt những câu hỏi gài bẫy, chờ Tổng thống lỡ miệng chỗ nào đó để làm mồi cho truyền thông nhảy vào xâu xé. Ngập tràn trên YouTube, Facebook là những câu hỏi, những câu trả lời được cắt ghép cho những bài viết và video bình luận tiêu cực đã được lên ý đồ sẵn để định hướng người xem.

Thắc mắc với câu hỏi tại sao truyền thông ghét TT Trump như vậy? Sao nhiều người chửi ông? Ông ấy đã làm những gì? Tôi tìm được một phần lớn câu trả lời cho mình qua quyển sách dài của Doug Wead: Inside Trump’s White House (tạm dịch: Bên trong toà Bạch Cung của Trump). Sách vừa được xuất bản tháng 11 năm 2019.

Cuốn sách của Doug Wead: Bên trong toà Bạch Cung của Trump

Doug Wead đã viết hơn ba mươi quyển sách và là một trong những tác giả có sách bán chạy nhất của New York Times. Ông Wead đã phỏng vấn trực tiếp với sáu đời Tổng thống Mỹ (TT Trump là người thứ 6). Ông cùng là tác giả xuất bản chung một quyển sách với cựu TT George Bush. Ông từng là thành viên cố vấn cấp cao của Nhà Trắng. Ông là một trong rất ít những nhà sử học hiện tại còn sống cùng viết về 44 đời Tổng Thống Mỹ. Đây là quyển sách ông viết về những gì TT Trump đã làm được trong ba năm qua. Với một tiểu sử sự nghiệp nổi bật như vậy, TT Trump đã thật sự đặc biệt như thế nào để nhà sử học Wead viết hẳn một đầu sách về mình?

Tác giả Wead được TT Trump đồng ý để ông ấy ghi âm lại tất cả những cuộc phỏng vấn giữa ông và Tổng thống cũng như với tất cả thành viên gia đình Trump và các nhà tư vấn cấp cao khác. Đây là một yếu tố quan trọng giúp ông Wead tiếp cận nguồn thông tin và viết chính xác nhất những gì đang diễn ra.

Lịch sử mà chúng ta đã đọc về Washington, Lincoln, Roosevelt, hay Kennedy… đã được ghi lại xác thực ra sao thì giờ đây với Wead, ông cần làm gì để thế hệ sau có thể tiếp cận được nguồn tư liệu đúng nhất về TT Trump? Tất cả sẽ nhờ vào những gì được ghi ngay lúc này và ông muốn mình phải ghi lại sự thật một cách công tâm nhất.

Lý do gì mà một tỷ phú rất thành đạt trong cả hai lĩnh vực bất động sản và show truyền hình như Trump lại quyết định ra tranh cử Tổng thống? Trump đã gây dựng lên một thương hiệu nổi bật cho chính mình, rõ ràng ông ấy không cần phải làm Tổng thống để được nổi tiếng hay để giàu hơn.

Khi Wead phỏng vấn các con của Trump: Ivanka, Eric và Don Jr., ông không ngạc nhiên khi họ kể về những lần nhìn thấy cha họ bực tức xé toạc bài báo khi biết chính phủ Mỹ vừa ký kết một hiệp định nào đó gây bất lợi cho Mỹ. Ông Trump bực tức khi nhìn thấy hàng trăm ngàn công việc ở Mỹ được mang đi nơi khác. Ông nhìn thấy cái hố mà nước Mỹ đang từ từ lún xuống vì những hợp đồng ký kết từ các đời Tổng thống trước mà ông thẳng thắn chỉ trích là cực kỳ nguy hại. Đó là những ký kết chỉ đem lại lợi ích cho các nước khác từ Trung Quốc cho đến Tây Âu, và càng đè gánh nặng lên vai tầng lớp trung lưu Mỹ khi phải cõng những lợi ích đó qua cái gọi là THUẾ.

Vì sao ông Wead không ngạc nhiên? Vì ông đã từng là thành viên tư vấn cấp cao ở Nhà Trắng, ông hiểu rõ cơ chế đằng sau những ký kết đó, hiểu rõ những nhóm lợi ích đứng sau giật dây, hiểu rõ truyền thông đã bị mua chuộc như phương tiện tuyệt vời để đánh lạc hướng dư luận hay nói nặng hơn: tẩy não dư luận.

Dù từng là cố vấn cấp cao của hai đời Tổng thống Mỹ thuộc đảng Cộng Hòa, ông Wead nhận định thẳng thắng rằng Tổng thống Mỹ ở cả hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ ít nhiều đều bị chi phối bởi các thế lực ngầm đứng sau: những thế lực có thể ôm trọn truyền thông và bắt nó hoạt động theo ý mình. Nhưng ông Trump lại khác, ông ấy đã là tỷ phú, ông không cần tiền của những thế lực đó làm bàn đệm, ông ấy cũng không cần phải lấy lòng những thế lực đó để dọn đường cho cuộc sống hưởng thụ an nhàn sau khi rời nhiệm kỳ.

Wead cho rằng là một doanh nhân thành đạt chưa từng bước vào con đường chính trị, ông Trump không bị dẫm vào lối nghĩ gò bó rập khuôn, không bị chui vào những cái hộp được đóng sẵn như các chính trị gia trước đây. Sự giải phóng này giúp ông nhìn rõ “bệnh tình” của nước Mỹ theo một hướng khác và rõ ràng đã có những kế hoạch phù hợp hơn. Tuy nhiên việc TT Trump từng bước phá vỡ những luật bất thành văn trong giới chính trị, gây đe dọa đến những lợi ích nhóm đứng sau, đã khiến ông giống như một con sói đầu đàn đơn độc bị cả đàn vây hãm tấn công trong suốt thời gian qua.

Tôi tưởng TT Trump bị truyền thông và giới chính trị gia đánh tơi tả từ khi ông trúng cử, nhưng thật sự thì ông đã bị “ném bom” từ khi mở lời ra tranh cử. Tìm đọc lại những nguồn thông tin từ Wead ghi trong sách, tôi phải thật sự nể phục sự phớt lờ của ông Trump với cánh truyền thông, khi bất kể phát ngôn nào của mình cũng bị truyền thông moi móc.

Khi Trump nói ông có kế hoạch sẽ mang việc làm về Mỹ, sẽ làm cho kinh tế Mỹ tăng trưởng, làm cho nước Mỹ hùng mạnh trở lại… lập tức cánh nhà báo giật tít mỉa mai, chính trị gia ở cả 2 đảng cười nhạo như “Heo thì làm sao biết bay”; “Hắn có cây phép thuật à?”; “Bí mật ở các kế hoạch của hắn là hắn chả có kế hoạch nào cả”; “Trump đang mơ đấy”… Cả Hollywood, giới tỷ phú, giới nghiên cứu học thuật đều chống lại Trump.

Bỏ ngoài tai tất cả những châm biếm, tấn công từ truyền thông, sự chống đối từ đảng đối lập và ngay cả những chính trị gia cùng đảng Cộng Hòa, thậm chí cả 5 đời cựu tổng thống Mỹ thời điểm đó đều không chọn Trump, nhưng cuối cùng ông đã thắng trước sự ngỡ ngàng của tất cả mọi người. Đó có phải là sự may mắn?

Wead đã viết lại rất chi tiết về hành trình tranh cử đầy đơn độc và khó khăn của ông Trump. Nhờ đó, người đọc sẽ biết được sự thật TT Trump cùng các con của mình đã tiếp xúc với các cử tri như thế nào, sẽ biết được sự thật đảng đối lập đã dùng truyền thông đưa sai thông số dự báo về tỷ lệ bầu chọn để làm nhụt chí những người ủng hộ tin rằng ông Trump sẽ thua ra sao.

Lý do gì bang Wisconsin trong suốt 32 năm chỉ bầu cho ứng viên đảng Dân Chủ, đã quay qua bỏ phiếu cho ông Trump? Ông đã thắng ở Ohio – 1 tiểu bang trong suốt 44 đời Tổng thống qua hễ ứng viên nào chiếm được phiếu bầu thì người đó sẽ thắng cử – như thế nào? Tại sao có những cử tri tự nhận rằng họ đã bỏ phiếu cho các ứng viên đảng Dân Chủ cả đời mà giờ lại thay đổi như lần bầu cử này?

Làm thế nào ông Trump giành được phiếu bầu những nơi mà nhà Clinton còn không thèm đến vận động vì tin chắc phần thắng thuộc về mình? Tại sao bang Florida gần như nắm chắc phần phiếu về cho Hillary Clinton nhưng cuối cùng đã làm cho đảng Dân Chủ ngỡ ngàng ở phút cuối? Rõ ràng, đó không phải là may mắn.

Nếu ông Wead không viết quyển sách này, có lẽ chúng ta sẽ không biết rằng thật sự Mỹ đã gần như có chiến tranh với Triều Tiên ra sao. Khi cựu Tổng thống Obama rời nhiệm kỳ, ông thừa nhận rằng Kim Jong-un sẽ là vấn đề lớn nhất mà ông Trump sẽ phải đối mặt. Thật thú vị khi đọc đoạn đối thoại của TT Trump và Kim qua cách kể lại từ ông Wead.

TT Trump đã nhận ra ở Kim rằng, những tên độc tài thường uy hiếp kẻ yếu, không phải kẻ mạnh hơn. Tuy nhiên ông đã rất cẩn trọng và đã thành công trong việc đàm phán lần thứ nhất với Kim tại Singapore. Chấm dứt việc thử vũ khí hạt nhân, đưa con tin bị bắt giữ, đưa hài cốt lính Mỹ ở Triều Tiên từ cuộc chiến Nam Hàn về Mỹ, một kết quả tuyệt vời mà ông Wead cho biết phải mất 11 đời Tổng thống để thực hiện được.

Hội nghị Thượng đỉnh lần thứ hai tại Việt Nam lẽ ra có thể đạt kết quả tốt đẹp nếu như truyền thông Mỹ không cố tình ‘vạch áo cho người xem lưng’. Tại sao ngay thời điểm quan trọng của cuộc đàm phán, kênh truyền hình trên màn ảnh tivi được chia ra làm đôi với 1 bên là hình ảnh trực tiếp hội nghị Mỹ-Triều, 1 bên là hình ảnh Hạ viện Mỹ đưa ra những cáo buộc khác về ông Trump? Đó chẳng phải là một thông điệp cho cả thế giới biết nội bộ Mỹ đang bị chia cắt sao?

Bằng cách nào đó, Kim rõ ràng đã nhận ra thông điệp ấy. Ông Trump muốn duy trì hòa bình thế giới ư, hãy quay về giải quyết xung đột nội bộ trong nước trước đi! Đó là kết quả vì sao ở lần đàm phán thứ 2, Tổng thống đã không đạt được một thỏa thuận nào với Kim. Ông Wead nhìn nhận rằng thật chua xót khi sự thù ghét Trump đã làm cho những người chống đối ông sẵn sàng đạp lên danh dự và lợi ích của nước Mỹ để đạt được mục đích của mình.

Ông Wead viết, khi TT Trump tuyên bố Mỹ rút lui khỏi Hiệp định biến đổi khí hậu Paris, giới hoạt động môi trường, truyền thông, đảng đối lập phản đối la ó. Dân chúng phần lớn cũng chửi ông mà không hiểu rõ cái Hiệp định đó là về gì. Vâng, cái Hiệp định ấy là để Mỹ phải tham gia bỏ tiền, đầu tư công nghệ, máy móc để dọn dẹp việc ô nhiễm môi trường của các nước như Trung Quốc, Ấn Độ , Nam Phi… Tiền từ đâu, từ tiền thuế dân Mỹ mà ra cả. Những người chửi ông Trump liệu khi biết tiền thuế của mình trước giờ phải cõng luôn cái việc dọn dẹp vệ sinh cho những nước chuyên gây ô nhiễm đó thì có còn muốn la làng lên nữa không?

Khi cựu TT Obama ký tham gia Hiệp định Paris 2016, truyền thông đã không hề nêu rõ nội dung về nó cho dân Mỹ biết, tất cả chỉ được viết ngắn gọn rằng nó tốt cho việc bảo vệ môi trường. Nhờ truyền thông che đậy, ông Obama lại được thêm lòng dân qua phong cách quý ông lịch lãm biết yêu môi trường. Nhưng sự thật thì ông Obama đã vi phạm điều lệ Byrd-Hagel Resolution năm 1997 quy định rằng Mỹ không được ký kết bất cứ hiệp định nào về việc làm sạch môi trường ở các nước đã nêu trên mà không kèm theo những quy định bắt buộc những nước đó phải có biện pháp hạn chế việc gây ô nhiễm tại chính nước của mình. Vậy nhưng khi ông Trump rút lui khỏi Hiệp định, nước Mỹ gào lên chửi. Ông Wead châm biếm, dường như truyền thông đã nhào nặn thành công một hình tượng Obama bóng láng không tì vết trong lòng hơn một nửa dân chúng Mỹ.

Vì mang danh là anh cả của thế giới, Mỹ phải đang ‘è cổ’ bao bọc quân sự miễn phí cho các nước Hàn Quốc, Nhật Bản, Ả rập, khối NATO… cho tới khi TT Trump đem bàn cân ra đặt lại. Ông cho rằng thật vô lý khi Mỹ phải bỏ ra hàng tỷ Mỹ kim để tạo nên những đầu đạn, tên lửa, vũ khí và tặng không cho các nước đang được coi là siêu cường của thế giới.

Giới ngoại giao, báo chí, tướng tá lại nhao lên lo sợ Mỹ sẽ làm mất lòng các đồng minh Á – Âu. Ông Trump đã thẳng thắn gọi đó là mối quan hệ lợi dụng và giữ vững lập trường của mình. Thông điệp của ông rất rõ: vâng, đồng minh quan trọng nhưng Mỹ vẫn quan trọng hơn. Mỹ không thể bị bòn rút như vậy nữa. Đức, Nhật không còn là những nước lụi bại sau chiến tranh, rõ ràng hiện nay họ đã là siêu cường. Hãy nhìn nền kinh tế và sự phát triển của Nam Hàn, Ả Rập xem, đó là những nước nghèo yếu cần bảo vệ miễn phí sao?

Với tài thương lượng của mình, ông lại thành công trong việc bớt đi một gánh nặng trên lưng tầng lớp trung lưu Mỹ. Không những thế, nhờ ông Trump mà hệ thống phòng ngự NATO đã trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Về kinh tế, ông Wead thừa nhận rằng trong vài chục năm qua chưa có đời Tổng thống nào đưa Mỹ đạt được mức tăng trưởng kinh tế tới 4,3% như ông Trump vào thời điểm Wead kết thúc quyển sách. TT Trump đã làm gì để thay đổi những luật lệ gây khó khăn cho doanh nghiệp trong nước từ thời Clinton, Bush và Obama, khiến cho các hãng xưởng dần bốc hơi qua bên kia bán cầu? Ông đã làm gì để mang các hãng xưởng về lại Mỹ? Là một nhà kinh doanh, ông Trump hiểu rõ cái gọi là thương mại tự do hoàn toàn ko mang lại lợi ích bằng nhau cho đôi bên, mà đó là cái bẫy bên được bên mất. Hãy tưởng tượng với 1 hãng xưởng được mở ra tại Trung Quốc từ doanh nghiệp Mỹ sẽ đồng nghĩa với việc 1 hãng xưởng tại Mỹ bị đóng đi. Khi dân Trung Quốc có việc làm, dân Mỹ sẽ bị mất việc.

Chúng ta tin rằng việc mang việc làm sang những nước có giá nhân công thấp để đổi lại được mua sản phẩm rẻ hơn là điều có lợi cho đôi bên, nhưng thật sự đó là cái bẫy. Ngay lúc này, cái bẫy mà không riêng gì Mỹ mà cả thế giới đang mắc phải đã lộ rõ qua việc thiếu hụt đồ y tế do phụ thuộc vào khâu sản xuất từ Trung Quốc. Thật tiếc khi TT Trump chưa kịp dẹp hết cái bẫy này thì lại đang bị chỉ trích từ nhiều phía về tình hình hiện tại.

Vì sao giới học thuật, các trường đại học Mỹ thường ủng hộ cho Dân Chủ? Vì sao các ứng viên của đảng này luôn mang những vấn đề về súng, về việc xóa hết nợ cho sinh viên, về y tế, về dân nhập cư, về đường lối ngoại giao song phương mềm mỏng… để làm chủ đề chính cho những cuộc vận động tranh cử? Liệu những vấn đề đó có thật sự tốt như nó được hứa từ các ứng viên? Liệu nó giúp Mỹ đứng vững hay suy yếu thêm trên đấu trường thế giới? Đối tượng tầng lớp nào họ đang hướng đến để kiếm được sự ủng hộ?

Tại sao lại trì hoãn ngăn chặn dân nhập cư bất hợp pháp? Tại sao đảng Dân Chủ đưa ra ý kiến đồng thuận việc cấp bảo hiểm y tế cho dân nhập cư lậu trong cuộc bầu cử sắp tới? Liệu có phải di dân lậu từ các nước Nam Mỹ thông qua cửa ngõ Mexico là một nguồn lợi nhuận dồi dào mà chỉ có dân chính trị gia, lợi ích nhóm ngầm thỏa hiệp với nhau mới hiểu rõ?… Hãy đọc và tìm câu trả lời qua lối viết lôi cuốn rõ ràng từ tác gia Wead.

Có nhiều những thành tựu khác mà TT Trump đã đạt được chỉ trong hai năm đầu nhiệm kỳ mà ông Wead phải thừa nhận rằng chưa có đời Tổng thống gần đây nào đạt được như vậy. Từ kinh tế, quân sự, đàm phán ngoại giao cho đến giải thoát con tin Mỹ, tiêu diệt khủng bố… ông Trump đều hoàn thành nhanh gọn. Nhưng phần lớn truyền thông và đảng đối lập sẽ không dễ dàng thừa nhận những thành tựu đó.

TT Trump đang là cái gai đã gây tổn thất quá nhiều cho lợi ích nhóm mà họ sẽ phải dùng mọi thủ đoạn để nhổ bỏ đi. Đó là lý do tại sao phải tạo ra giả thuyết tố cáo Trump đã bắt tay với Nga gian lận trong bầu cử (tốn 40 triệu USD để điều tra từ tiền thuế dân!) Khi không tìm được chứng cớ, thì họ lại tạo ra phiên tòa luận tội vô lý. Chắc chắn ông Trump sẽ còn chịu nhiều chống đối khác cho đến khi đảng đối lập và các nhóm lợi ích đạt được mục đích của họ.

Kết thúc quyển sách của mình, ông Wead để người đọc tự tìm ra câu trả lời cho tương lai của nước Mỹ qua những con số xác thực, những vấn đề quan trọng ông đã đưa ra phân tích. Liệu những thành quả mà TT Trump đạt được sẽ được người sau tiếp nối hay dẹp bỏ? Ông Wead cho rằng sẽ sớm thôi khi những cuộc tranh cử theo lối mòn cũ trở lại khi ông Trump ra đi, khi các ứng viên Tổng thống được đo ni đóng gót khác trong guồng máy chính trị được đưa lên, khi Mỹ lại dẫm vào những cái bẫy kinh tế ngoại giao khác, khi Mỹ đánh mất vị trí số 1 của mình, dân Mỹ sẽ tỉnh giấc nhìn ra sự thật về những việc TT Trump đã làm luôn hướng đến “America First” (Nước Mỹ trên hết) như thế nào. Nhưng thật tệ là lúc đó đã quá muộn!’

Ann Nguyen / Trithucvn

(Trí thức VN biên tập lại và đăng với sự đồng ý của tác giả)

Lời tựa tác giả: Tôi viết bài này để truyền tải lại một phần nội dung và giới thiệu quyển sách tác giả Doug Wead đã viết. Xin phép không tranh luận vấn đề yêu hay ghét, đúng hay sai của ông Trump. Nếu thấy phù hợp, bạn hãy tìm đọc và chia sẻ bài viết để nhiều người biết đến cuốn sách, vì chắc chắn sách sẽ không làm bạn thất vọng. Chúa phù hộ cho nước Mỹ!

Nguồn: Wead, Doug. Inside Trump’s White House. New York: Center Street, 2019.

Bãi san hô lộ thiên

QUẢNG NGÃI

Mùa này, mỗi khi thủy triều xuống, Gành Yến ở huyện Bình Sơn lại lộ ra bãi đá san hô tuyệt đẹp với nhiều loài sinh vật biển.

Gành Yến ở xã Bình Hải, huyện Bình Sơn là một trong những thắng cảnh nổi tiếng ở Quảng Ngãi.

Ngoài những vách núi đá, bãi san hô gần bờ khiến thắng cảnh này thêm vẻ hoang sơ, kỳ vĩ. Khoảng 17h30, thủy triều rút là lúc bãi san hô lộ ra trên mặt biển.

Bãi đá san hô gắn liền với ký ức của nhiều người dân huyện Bình Sơn. Ông Nguyễn Hùng, Việt kiều định cư ở Hà Lan kể, khi còn nhỏ ông đã xuống gành tắm biển, hái rong nên luôn nhớ về nơi này. “Những năm trước tôi đã lặn xuống biển và đi dọc bãi đá san hô chụp ảnh gửi cho các bạn ở nước ngoài. Họ nói quê hương của tôi rất đẹp và muốn tới thăm”, ông Hùng nói. Hiện, ông Hùng đưa gia đình về Việt Nam nghỉ ngơi và chưa thể qua Hà Lan do dịch Covid – 19.

Nhiều loài san hô khác nhau khiến Gành Yến nhiều màu sắc.

Theo PGS – TS Trần Tân Văn, Viện trưởng Viện khoa học địa chất và khoáng sản, Gành Yến là thắng cảnh đẹp, được tạo thành do hoạt động của núi lửa cổ cách đây 1 – 5 triệu năm. Giống với Lý Sơn, nhưng ngoài hoạt động núi lửa cổ, Gành Yến còn có những đợt phun trào trẻ hơn.

Ở đây có hai lần phun trào núi lửa. Lần đầu tiên đợt phun trào tạo nên cột bazan rất lớn, đợt thứ hai cột bazan bé hơn, đè lên cột bazan thứ nhất. Những cột bazan vỡ ra bị sóng xô tại chỗ tạo thành núi hình nón.

Gành Yến là một trong những địa điểm được tỉnh Quảng Ngãi đưa vào Dự án Công viên địa chất toàn cầu Lý Sơn – Sa Huỳnh, đang trình UNESCO công nhận.

Những ngày qua, nhiều người đến thăm quan Gành Yến để chụp ảnh san hô.

Theo PGS – TS Văn, Gành Yến còn nhiều san hô phát triển, điều đó chứng tỏ môi trường biển ở đây đang rất tốt. Chính quyền nên hạn chế việc đến tham quan, để tránh dẫm lên san hô.

Ở Việt Nam có một số khu vực giống Gành Yến như Hòn Yến ở Phú Yên, chính quyền đã có biện pháp bảo bảo vệ bằng cách hạn chế người đến tham quan.

“Địa phương có thể cắt cử người trông coi, chèo thuyền, chỉ cho khách du lịch ngồi trên thuyền để ngắm từ xa, không cho đến gần”, ông Văn đề xuất.

Gành Yến được bao bọc bởi một bên là vách núi đá, một bên là chóp núi hình nón. Cả hai phía của gành đều có bãi san hô.

Những con sóng vỗ vào bãi đá san hô rồi nhanh chóng rút xuống.

Một con nhum trốn trong hang đá san hô.

Một sinh vật biển nấp trong rêu bên gành đá san hô.

Người dân xã Bình Hải nhặt rong biển, bắt ốc, dẫn con đi dạo ở Gành Yến.

Một phụ nữ nhặt rong biển để nấu nước uống giải nhiệt và bán kiếm thêm thu nhập. Đây là công việc của nhiều phụ nữ ở xã Bình Hải, huyện Bình Sơn.

Phạm Linh / Zing

Ai cũng có thể bị kỳ thị, là nạn nhân của định kiến

Sống trong một xã hội nhiều định kiến, mỗi cá nhân ở trong tình trạng phải vô thức dành một phần năng lượng của não bộ để đấu tranh chiến thắng cảm xúc lo âu.
Những ngày qua, nước Mỹ rung động bởi các cuộc biểu tình phản đối kỳ thị chủng tộc. George Floyd, người đàn ông da màu được cho là bị cảnh sát trấn áp, đè gối lên cổ trong suốt gần 9 phút, dẫn đến tử vong. Sự việc xảy ra ở Mỹ gây chia rẽ lớn trong dư luận.

Một bộ phận nhỏ cho rằng vấn đề kỳ thị đang bị thổi phồng, thậm chí cho rằng một số cộng đồng đáng bị khinh ghét vì họ mang trong mình nhiều tính xấu.

Trong loạt bài viết 3 kỳ, PGS.TS Nguyễn Phương Mai (ĐH Khoa học Ứng dụng Amsterdam, Hà Lan) phân tích những vấn đề nêu trên từ biên độ rộng hơn để bạn đọc rút ra kết luận cho riêng mình.

Một số thông tin trong bài viết được trích dẫn từ cuốn sách mới xuất bản của tác giả “Cross-Cultural Management with Insight from Brain Science” (Quản trị đa văn hoá và các đóng góp của ngành thần kinh não bộ).

Sau sự kiện George Floyd, các sinh viên của tôi tạo một diễn đàn để chia sẻ. 32 người, tuổi từ 25 đến 60, hầu hết là người da trắng. Ai cũng có công việc ổn định. Những câu chuyện của họ khiến tôi giật mình. Hoá ra họ cũng bị kỳ thị. Nhưng không ai hoàn toàn vô tội.

Kỳ thị vô thức
Bài viết trước đã phân tích bộ não có xu hướng khái quát hoá các vấn đề bằng cách tự động thêm những đường thẳng vào ba dấu chấm để biến nó thành hình tam giác. Ta quyết định nhanh hơn, dễ hơn nếu có thể vơ đũa cả nắm như vậy.

Khi có kẻ cạnh tranh nguồn sống, việc biến tất – cả – bọn – họ thành một hình tam giác xấu xí là cách hiệu quả nhất để ta có thể kỳ thị, nói xấu, ghét bỏ, sỉ nhục, đánh đập, thậm chí hại đồng loại mà không thấy hổ thẹn với phận làm người.

Về mặt tiến hoá, đó là một kỹ năng sinh tồn. Như vậy, không ai có thể công tâm 100%.

van nan ky thi anh 1

Người ta có thể vô thức kỳ thị kẻ khác mà không hề hay biết .

Ảnh minh họa: Comstocksmag.
Với cùng một đơn xin việc như nhau, đơn có tên đàn ông, dễ phát âm (John, Peter), sẽ có cơ hội trúng tuyển hơn các đơn có tên phụ nữ, nguồn gốc tôn giáo ngoài châu Âu, và cách phát âm không quen miệng (Hoàng Nguyễn, Nirusan Bajracharya…). Đó chính là lý do để nhiều ngôi sao Hollywood thay đổi tên họ của mình.

Tương tự, phụ nữ da màu có tốc độ khởi nghiệp gấp 3-5 lần nam giới. Nhưng sau đó, tốc độ phát triển doanh nghiệp của họ bị thụt lùi do ảnh hưởng cuả kỳ thị nam nữ và kỳ thị sắc tộc.

Khi làm trắc nghiệm, nhiều bạn sinh viên bị sốc khi nhận ra mình là kẻ phân biệt chủng tộc, kỳ thị nam nữ, ghét người béo phì, không ưa người đồng tính, không thích làm việc với người già…

Họ cũng kỳ thị người cùng tầng lớp với mình, người da đen kỳ thị da đen, phụ nữ kỳ thị phụ nữ, đàn ông kỳ thị đàn ông. Thậm chí, một số sinh viên da trắng phát hiện họ sợ màu da của chính mình.

Nguyên tắc của trắc nghiệm này rất đơn giản. Lấy ví dụ về kỳ thị chủng tộc, trên màn hình có các khuôn mặt da đen và da trắng, đi kèm các tính từ cả tốt lẫn xấu như “dũng cảm” hay “ngu xuẩn”.

Vì người da đen thường xuất hiện trên các phương tiện thông tin với hình ảnh tiêu cực, nên khi khuôn mặt da đen kèm với các tính từ tiêu cực, tốc độ trả lời (vẽ hình tam giác) của nhiều người có thể sẽ nhanh hơn.

Tốc độ càng nhanh, xu hướng kỳ thị càng cao. Trong sự kiện George Floyd, cảnh sát Mỹ có xu hướng giết chết nghi phạm da đen nhiều gấp 3 lần người da trắng.

Với định kiến (vô thức) rằng người da đen nguy hiểm hơn, cảnh sát sẽ rút súng nhanh hơn và bóp cò nhanh hơn, không để cho ý thức kịp can thiệp.

Trắc nghiệm nổi tiếng này đã giúp hàng triệu người nhận ra rằng ta có thể vô thức kỳ thị người khác mà không hay biết (unconscious bias).

Kỳ thị có hệ thống
Tuy nhiên, tổ chức xã hội mà ta đang sống đóng vai trò quan trọng hơn cả trong việc duy trì và hệ thống hoá kỳ thị (systematic or institutional bias).

Ví dụ, khi chế độ nô lệ ở Mỹ chấm dứt, người da đen với hai bàn tay trắng bị khoanh vùng sống ở những khu cách biệt với người da trắng vốn đã khá giàu có với tư bản tích luỹ từ nhiều năm.

Các nhà băng chỉ cần nhìn địa chỉ là biết và thường từ chối cho vay để họ mua nhà hay đóng học phí. Họ đã nghèo lại còn ít cơ hội hơn.

Với xuất phát điểm thấp hơn, trẻ em da đen tiếp tục gánh chịu thêm thiệt thòi khi trường học Mỹ đến giờ vẫn được chu cấp kinh phí dựa trên thuế bất động sản của từng khu vực. Trường trong khu nghèo sẽ được đầu tư ít hơn và chất lượng thấp hơn.

Sự kỳ thị có hệ thống này là điểm mấu chốt khiến đói nghèo trở thành vòng luẩn quẩn với rất nhiều người da màu tại Mỹ. Cộng với kỳ thị vô thức, bất kỳ ai có thể thoát ra khỏi ma trận này đều có thể coi là những cá nhân xuất sắc.

van nan ky thi anh 2

Tổ chức xã hội mà ta đang sống đóng vai trò quan trọng hơn cả trong việc duy trì và hệ thống hoá kỳ thị. Ảnh: Style Rave.
Một ví dụ khác về kỳ thị có hệ thống là việc phụ nữ và nam giới được hưởng chế độ chăm con vô cùng khác nhau. Sự bất bình đẳng đó vô tình thừa nhận việc chăm con là nhiệm vụ của mẹ, đào sâu thêm hố ngăn cách về thiên chức của đàn ông đàn bà.

Nó cũng thẳng tay loại bố ra khỏi quỹ đạo yêu thương, tước bỏ một phần quyền được làm bố khi biển thủ nguồn thời gian để bố được hưởng quyền chăm sóc và xây dựng tình phụ tử với đứa con mới chào đời.

Nhiều quốc gia nhận ra họ đã quên không giải phóng đàn ông. Khi phụ nữ được quyền thoát ra khỏi những định kiến cũ kỹ (đàn bà nội trợ), đàn ông vẫn bị bó buộc bởi chính mặt sau của định kiến ấy (đàn ông kiếm tiền).

Chính vì thế, Phần Lan, gần đây, đã quyết định hất bỏ sự kỳ thị có hệ thống này. Luật cũ cho mẹ nghỉ gấp đôi bố; chính phủ mới lên toàn phụ nữ và một bà thủ tướng mới 34 tuổi lập tức đòi quyền bình đẳng cho đàn ông, cho phép bố em bé cũng được nghỉ thai sản 7 tháng như mẹ.

Kỳ thị là xích xiềng trên đường đua
Khi Ê-đê H’Hen Niê đoạt vương miện hoa hậu, có người đã công khai so sánh màu da nâu của cô một cách khiếm nhã.

Sự kỳ thị cố ý như vậy cùng sự kỳ thị vô thức là những hòn đá chắn đường của người thiểu số. H’Hen Niê tâm sự rằng khi làm ô sin, cô luôn cố gắng làm tốt hơn yêu cầu.

Xuất thân nghèo khó, từ vùng đất bị sự giàu có lãng quên, từ cộng đồng bị quyền lực văn hoá chối bỏ, cô biết nếu muốn chống lại số phận thì luôn phải cố gắng gấp nhiều lần, dù chỉ là công việc nhỏ bé, tầm thường.

van nan ky thi anh 3
Sự kỳ thị cố ý cùng sự kỳ thị vô thức là những hòn đá chắn đường của người thiểu số. Ảnh: Washington Post.
Nhìn H’Hen Niê, tôi thấy mình và hàng tỷ người đang mưu sinh với tư cách cá nhân của một cộng đồng thiểu số: Người nhập cư khắp năm châu bốn bể, người ngoại tỉnh sống trong thành phố lớn, người da màu ở Âu Mỹ, phụ nữ trong môi trường công việc vốn là lãnh thổ của đàn ông và ngược lại…

Ai dám từ bỏ nơi mà văn hoá cá nhân của mình cũng là văn hoá thống trị đều phải chịu thụt lùi nhiều bước, như rơi xuống từ một bậc thang thấp hơn, và bắt đầu cuộc đua khi kẻ khác đã ở trên cao chót vót. Đó là những người phải chạy ngược chiều gió.

Tôi thường tâm sự rất thật rằng để có được chỗ đứng như hôm nay, mình phải cố gắng gấp ba lần, bởi ba cái cùm đeo chân trong cuộc đua không cân sức này: Tôi không phải người bản xứ, không phải người da trắng, và không phải đàn ông.

Sống trong một xã hội Tây Âu vẫn còn rơi rớt rác rưởi của kỳ thị, nếu không làm việc gấp ba người khác, tôi chỉ là còn số 0.

Thậm chí, kể cả khi nhìn những người thiểu số mà cuộc sống dường như chỉ là số 0, tôi hiểu rằng đằng sau số 0 ấy rất có thể là những nỗ lực mà mình không nhìn thấy.

Kỳ thị “ăn cắp” năng lượng tư duy
Hãy bắt đầu một thí nghiệm trong đó nhóm phụ nữ thứ nhất được nhắc nhở rằng phụ nữ nói chung là kém nam giới về toán học, còn nhóm kia được thông báo là thực ra đàn ông đàn bà giỏi toán như nhau.

Kết quả sau đó hệt như nội dung của lời nhắc nhở: Nhóm thứ nhất thua, và nhóm thứ hai có điểm số ngang hàng nam giới. Điều này cũng đúng với định kiến đàn ông da đen giỏi thể thao hơn da trắng, người Mỹ Latin học dốt hơn mức trung bình, hay dân Tây thua toán dân châu Á.

van nan ky thi anh 4
Sống trong một xã hội nhiều định kiến, mỗi cá nhân đều ở trong tình trạng phải vô thức dành một phần năng lượng quý báu của não bộ để đấu tranh chiến thắng cảm xúc lo âu và bị coi thường. Ảnh: Every Health.
Kỳ thị tạo ra sự thiếu tự tin. Thay vì việc sử dụng toàn bộ 100% năng lượng của bộ não vào công việc, một phần quý báu của năng lượng đó bị cắt ra để giải quyết những nỗi lo âu, sự đe doạ, cảm giác bị coi thường nhen nhóm trong đầu:

Sao khó thế nhỉ? Hay là tại mình thực sự kém cỏi? Hay là những gì người ta bảo là thật? Chắc là tại mình là da đen/da trắng/đàn ông/đàn bà/dân Latin/dân ngoại tỉnh… rồi.

Sống trong một xã hội nhiều định kiến, mỗi cá nhân đều ở trong tình trạng phải vô thức dành một phần năng lượng quý báu của não bộ để đấu tranh chiến thắng cảm xúc lo âu và bị coi thường.

Càng có sắc da tối màu hay cội nguồn ngoại bang càng dễ bị ăn cắp năng lượng tư duy nhiều hơn, càng phải cố gắng nhiều hơn chỉ để có thể tồn tại, hoặc đứng ngang hàng với kẻ khác.

Kỳ thị mạnh hơn sự thật
Trong cuộc sống ở vùng đồng cỏ với nhiều mối hiểm nguy, tư duy tranh luận logic không quan trọng bằng việc xử lý tình huống hiệu quả và thu hút được sự ủng hộ của người trong bộ lạc.

Một người có đầu óc khách quan, biết cân nhắc sự việc mà không để tình cảm chi phối sẽ không lãnh đạo bộ lạc hiệu quả bằng người mạnh mẽ, dù không khách quan nhưng biết cách dùng tình cảm để lôi kéo, dù không có bằng chứng sự thật nhưng biết cách trấn an hoặc kích động đồng loại.

Hàng triệu năm như vậy khiến loài người dần dần hình thành xu hướng nghiêng theo những gì mình tin là đúng, chứ không phải những gì được chứng minh là đúng (thiên kiến xác nhận – confirmation bias).

van nan ky thi anh 5
Kỳ thị khiến chúng ta nhìn cuộc sống theo lăng kính của định kiến và coi nhẹ toàn cảnh. Ảnh: ABC.
Kỳ lạ hơn, bộ óc thậm chí còn có thể bóp méo hiện thực để khít với suy nghĩ của chúng ta. Trong một thí nghiệm, những khuôn mặt người da đen “hạnh phúc” bị đánh giá là “giận dữ” và những khuôn mặt phụ nữ “giận dữ” lại được cho là họ đang hạnh phúc.

Đây là kết quả của định kiến xã hội cho rằng phụ nữ luôn phải tươi vui, còn đàn ông da đen thì toàn bạo lực.

Kỳ thị khiến chúng ta nhìn cuộc sống theo lăng kính của định kiến và coi nhẹ toàn cảnh. Trong vụ George Floyd, rất nhiều tờ báo và cá nhân bị thiên kiến xác nhận khi đưa ra cái nhìn một chiều, chỉ chú trọng khía cạnh bạo loạn hoặc chỉ chú trọng khía cạnh nhân văn của sự kiện.

Cả hai đều gây hệ luỵ cho chính người da đen. Cách thứ nhất đào sâu thêm kỳ thị chủng tộc và định kiến rằng người da đen bạo lực.

Cách thứ hai khiến người bị thiệt hại nổi giận, đổ lỗi cho toàn bộ cộng đồng người da đen và phủ nhận sự cần thiết của phong trào bình quyền.

Kỳ thị tạo ra sự thật
Một trong những quảng cáo tôi ưa thích được sản xuất bởi Verizon. Video mô tả tuổi thơ của Sammy, được gọi là bé con “xinh đẹp”. Mỗi lần cô muốn làm điều gì không thuận theo định kiến, liền có giọng nói của ba mẹ vang lên ngăn lại.

Khi cô khám phá trong rừng thì bị nhắc không được làm bẩn váy áo. Khi cô nghiên cứu các sinh vật trên bờ biển thì bị nhắc bỏ xuống vì nguy hiểm. Khi cô mơ ước về vũ trụ và trang trí phòng bằng các quả bóng thì bị nhắc là đi quá giới hạn. Khi cô cầm máy khoan thì bị bắt đưa cho em trai làm hộ.

Kết thúc quảng cáo là hình ảnh Sammy đứng trước ô kính có dán áp phích về ngày hội khoa học. Nhưng Sammy giờ đã khác, cô nhìn xuyên qua tấm áp phích, rút cây son và tô lại môi.

van nan ky thi anh 6
Kỳ thị góp phần kiến tạo nên sự thật. Ảnh: Science News.
Verizon chốt lại quảng cáo bằng một số liệu quan trọng: 66% bé gái lớp 4 thích toán, nhưng đến khi vào đại học thì số SV nữ chuyên ngành khoa học tự nhiên chỉ còn 18%. Kỳ thị giới đã khiến bé trai và bé gái dần chọn những nẻo đường khác nhau.

Kỳ thị góp phần kiến tạo nên sự thật. Môi trường xã hội là những chiếc khuôn đúc mạnh mẽ nhất trong mọi hành vi suy nghĩ của chúng ta.

Quay trở lại với việc kỳ thị ăn cắp năng lực tư duy. Đối mặt với suy nghĩ mình kém cỏi, chúng ta có thể trượt dốc và chấp nhận suy nghĩ đó chính là sự thật. Rồi tự vận vào mình, biến sự thật thành số phận và an bài với số phận đó.

Kỳ thị tích cực cũng có hệ quả tiêu cực
Nhiều người châu Á sống ở Âu Mỹ cảm thấy tự hào khi thỉnh thoảng được báo chí trong nước ca ngợi là sắc dân mẫu mực – Model Minority, chăm chỉ làm ăn, con cái thành đạt. Thoạt đầu, đó có vẻ là điều thuận lợi.

Tuy nhiên, mặt sau của những lời khen là sự thật khá phức tạp. Thứ nhất, vài lời khen tặng đó không làm cân bằng định kiến đối với người da vàng: Bảo thủ, ngây thơ chính trị, và luôn là người ngoài cuộc.

Người Á bị cho rằng họ dù sống ở nước ngoài nhưng chết sẽ quay đầu về quê hương, tiền toàn gửi về cố quốc, không cần nói tiếng bản xứ vẫn sống ngon vì cậy có thể kinh doanh trong nội bộ cộng đồng.

Người Á dù sống lâu năm, thậm chí đẻ ra trên đất mới nhưng luôn bị coi là ngoại bang vì định kiến không nhiệt tình tham gia vào các cuộc đối thoại làm thay đổi xã hội.

Họ bị gắn với định kiến là học chăm, kiếm ra tiền, và im lặng ngoan ngoãn sống như một kẻ xa lạ trong nhà mà không ai cần đề phòng.

Thứ hai, vài lời khen tặng đó khiến xã hội và các nhà lập pháp có ảo tưởng rằng người châu Á hoàn toàn không bị kỳ thị và không phải đối mặt bất bình đẳng. Nếu người Á kêu ca, đó là trường hợp cá biệt và không cần quan tâm.

Tệ hơn, ảo tưởng đó còn tạo lý do để khá nhiều chương trình phúc lợi xã hội đẩy người Á ra ngoài vì họ đã ổn rồi, bằng chứng là scandal một số trường ĐH top đầu ở Mỹ đã bí mật loại sinh viên gốc Á.

Hệ luỵ thứ ba của kỳ thị tích cực là áp lực khủng khiếp mà người Á phải chịu đựng để luôn xuất hiện với tư cách sắc dân mẫu mực, dù vẫn phải chịu đủ liều lượng phân biệt kỳ thị như mọi sắc dân thiểu số khác.

Áp lực này khiến tỷ lệ trầm cảm và ý nghĩ muốn tự tử xảy ra trong giới trẻ châu Á cao hơn các sắc dân khác. Văn hoá châu Á vốn coi trầm cảm là bệnh tâm thần, đem lại xấu hổ cho gia đình, cộng thêm tâm lý không muốn vạch áo cho người xem lưng khiến áp lực càng trở nên nguy hiểm, khi phát hiện ra thì đã muộn.

Một số trường học thậm chí có những chương trình tư vấn riêng nhằm vào học sinh sinh viên châu Á. Hệ luỵ của kỳ thị sâu sắc và mạnh mẽ như thế, vậy chúng ta có thể làm gì để giảm thiểu tác hại? Đây sẽ là nội dung phần 3 của loạt bài viết.

Nguyễn Phương Mai / Zing

Cuộc sống trên Sao Hỏa sẽ thế nào

Nhiệt độ Sao Hỏa hiếm khi cao hơn điểm đóng băng của nước và có thể xuống tới -127°C khi Mặt Trời lặn, do vậy bất kỳ sự cố về điện nào cũng có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Michio Kaku (1947) là giáo sư vật lý lý thuyết người Mỹ gốc Nhật Bản, giảng dạy tại Đại học Thành phố New York. Không chỉ nổi tiếng với vai trò đồng sáng lập Lý thuyết dây, ông còn được vinh danh là “người truyền thông cho các khoa học” do có nhiều đóng góp trong việc đưa khoa học tới đại chúng.

Ông là tác giả của nhiều cuốn sách khoa học bán chạy như Parallel Worlds (Các thế giới song song, 2004), Physics of the Impossible (Vật lý của những điều tưởng chừng bất khả, 2008)…

Được sự đồng ý của alphabooks, Zing trích đăng cuốn sách “Tương lai nhân loại” của tác giả Michio Kaku.

Việc sống trên Sao Hỏa nghe chừng rất lãng mạn trong tiểu thuyết viễn tưởng, nhưng thực tế lại khá gây nản lòng. Một chiến lược để sống tốt tại hành tinh này là biết tận dụng những gì sẵn có, như băng chẳng hạn. Do Sao Hỏa vốn là một khối băng rắn, nên bạn chỉ phải đào sâu vài mét là xuống được tới tầng băng vĩnh cửu.

Sau đó, bạn có thể đào băng lên, làm băng tan rồi lọc thành nước uống hoặc tách lấy oxy để thở và hydro để sưởi ấm hay làm nhiên liệu tên lửa. Để tránh bức xạ và bão cát, những người khai khẩn sẽ phải đào các hang trú ẩn ngầm trong đá. Sao Hỏa có khí quyển rất mỏng và từ trường rất yếu, nên bức xạ từ vũ trụ sẽ không bị hấp thụ hoặc đánh bật đi như ở Trái Đất, vì vậy bức xạ sẽ thực sự là một vấn đề.

Tuong lai nhan loai anh 1
Bề mặt của Sao Hỏa.

Hoặc một cách khác là xây dựng căn cứ Sao Hỏa đầu tiên trong một ống dung nham lớn ở gần núi lửa. Trên Sao Hỏa có vô số núi lửa nên nhiều khả năng số lượng ống dung nham cũng nhiều.

Ngày trên Sao Hỏa dài tương đương ngày Trái Đất. Độ nghiêng của nó khi quay quanh Mặt Trời cũng giống Trái Đất. Tuy vậy, những người đi khai khẩn sẽ phải làm quen với trọng lực Sao Hỏa, chỉ bằng 40% trọng lực Trái Đất. Và giống như trên Mặt Trăng, họ cũng sẽ phải luyện tập liên tục để tránh mất cơ và xương.

Họ cũng cần “chiến đấu” với thời tiết vô cùng giá lạnh và sẽ phải vật lộn không ngừng để chống lại việc chết rét. Nhiệt độ Sao Hỏa hiếm khi cao hơn điểm đóng băng của nước và có thể xuống tới -127°C khi Mặt Trời lặn, do vậy bất kỳ sự cố về điện nào cũng có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Dù chúng ta có thể đưa được người lên Sao Hỏa trước năm 2030, nhưng vì những trở ngại kể trên, có lẽ cũng phải đến năm 2050 hoặc hơn thì ta mới tập hợp được đủ thiết bị và nguyên vật liệu để xây dựng trạm thường trực trên hành tinh này.

Thể thao trên Sao Hỏa

Do nhu cầu vận động để tránh tình trạng thoái hóa cơ là rất lớn, các phi hành gia Sao Hỏa sẽ phải luyện tập các môn thể thao nặng. Và ở đây, họ sẽ thích thú nhận thấy mình như có năng lực của siêu nhân. Nhưng điều đó có nghĩa các sân vận động thể thao sẽ phải thiết kế lại hoàn toàn.

Trọng lực Sao Hỏa chỉ hơn 1/3 trọng lực Trái Đất một chút, nên về lý thuyết, một người sẽ nhảy cao gấp ba lần khi ở trên Sao Hỏa. Ném bóng trên Sao Hỏa cũng sẽ bay xa gấp ba, nên sân bóng rổ, bóng chày và bóng bầu dục đều phải rộng hơn.

Thêm nữa, áp suất khí quyển Sao Hỏa chỉ bằng 1% Trái Đất, nên mặt khí động lực học của môn bóng chày và bóng bầu dục sẽ thay đổi rất nhiều. Khó khăn lớn nhất là kiểm soát bóng. Ở Trái Đất, các cầu thủ được trả lương hàng triệu đôla vì họ có khả năng kiểm soát đường bay của bóng rất chuẩn xác, vốn là điều phải luyện tập suốt nhiều năm trời. Kiểm soát bóng tức là khống chế độ xoáy của bóng.

Tuong lai nhan loai anh 2
Mô phỏng cuộc sống trên Sao Hỏa.

Khi bóng di chuyển giữa không trung, nó làm nhiễu động không khí, tạo ra những xoáy khí nhỏ tác động lên khiến bóng bay chệch và giảm tốc độ. (Ở quả bóng chày, các xoáy khí do đường khâu trên bóng tạo ra, chính những đường khâu này quyết định độ xoáy. Ở quả bóng gôn, xoáy khí hình thành do các vết lõm trên bề mặt, còn ở quả bóng đá là do các chỗ nối giữa các miếng da tạo thành).

Cầu thủ bóng bầu dục phải ném sao cho bóng xoáy nhanh trong không trung. Bóng xoáy sẽ làm giảm các xoáy khí trên bề mặt bóng, khiến bóng có thể lao đi chính xác hơn, xa hơn và không bị rơi quá sớm. Đồng thời, khi xoáy nhanh, quả bóng sẽ giống một con quay hồi chuyển nhỏ luôn di chuyển cố định về một hướng. Nhờ vậy, nó không bay lệch và chụp bóng cũng dễ dàng hơn.

Áp dụng lý thuyết về dòng khí, ta có thể chứng minh được tính ưu việt của nhiều cách ném bóng chày trong huyền thoại. Nhiều thế hệ cầu thủ phát bóng chày đã xác nhận họ có thể ném theo kỹ thuật bóng lượn (knuckleball) hoặc bóng vòng cung (curveball), nhờ đó kiểm soát được đường bay của bóng – điều tưởng chừng rất hoang đường.

Video tua nhanh khẳng định họ đã đúng. Nếu quả bóng bay với độ xoáy thấp (bóng lượn), sự nhiễu khí sẽ ở mức tối đa và đường bóng trở nên khó phán đoán. Nếu bóng xoáy nhanh, áp suất khí ở một bên quả bóng sẽ lớn hơn bên còn lại (theo nguyên lý Bernoulli) và bóng sẽ đổi hướng ở một thời điểm.

Tất cả những giải thích trên là để nói rằng áp suất khi thấp đi ở Sao Hỏa có thể khiến ngay cả các cầu thủ tầm cỡ thế giới trên Trái Đất mất đi khả năng kiểm soát bóng và một lớp vận động viên Sao Hôm sẽ nổi lên thay thế họ. Thuần thục một môn thể thao trên Trái Đất cũng không có nhiều ý nghĩa khi áp dụng trên Sao Hỏa.

Nếu liệt kê danh sách các môn thể thao trong Thế vận hội Olympic, ta sẽ thấy tất cả đều phải biến đổi để phù hợp với trọng lực và áp suất thấp ở Sao Hỏa, không có ngoại lệ. Có lẽ sẽ có Thế vận hội Sao Hỏa riêng, với những môn thể thao mới không thể tồn tại với điều kiện vật lý trên Trái Đất và thậm chí còn chưa từng xuất hìện.

Các điều kiện trên Sao Hỏa có thể giúp tăng tính nghệ thuật và vẻ đẹp mắt của một số bộ môn khác. Ví dụ, vận động viên trượt băng nghệ thuật trên Trái Đất chỉ xoay được 4 vòng trên không. Chưa có vận động viên nào xoay thành công 5 vòng. Đó là do độ cao của cú nhảy bị hạn chế bởi vận tốc khi bật người và lực hút của trọng lực.

Nhưng trên Sao Hỏa, họ sẽ nhảy cao hơn gấp ba, thực hiện những cú nhảy và màn xoay vòng ngoạn mục do trọng lực và áp suất ở đây thấp. Vận động viên thể dục dụng cụ trên Trái Đất xoay người, uốn mình trên không được là vì sức cơ bắp của họ vượt trên trọng lượng cơ thể. Trên Sao Hỏa, sự vượt trội của sức cơ bắp càng tăng lên gấp bội so với trọng lượng cơ thể, cho phép họ thực hiện thành công các động tác chưa từng thấy nơi địa cầu.

Tuong lai nhan loai anh 3
Viễn cảnh con người sinh sống trên Sao Hỏa.

Du lịch Sao Hỏa

Một khi các phi hành gia đã giải quyết xong các vấn đề cơ bản và mang tính sống còn để sống sót trên Sao Hỏa, họ có thể thưởng thức cảnh đẹp nơi Hành tinh đỏ.

Do Sao Hỏa có trọng lực thấp, khí quyển mỏng và không có nước lỏng, nên các dãy núi đều rất đồ sộ so với núi trên Trái Đất. Olympus Mons trên Sao Hỏa là núi lửa lớn nhất được biết đến trong Hệ Mặt Trời. Nó cao gấp 2,5 lần ngọn Everest và rộng đến nỗi nếu đặt vào Bắc Mỹ, nó sẽ trải dài từ thành phố New York của Mỹ tới tận thành phố Montreal của Canada.

Trọng lực thấp cũng có nghĩa những người leo núi sẽ không thấy mệt nhọc khi mang vác nhiều hành trang nặng nề và có thể lập nhiều kỳ tích về sức bền, giống các phi hành gia trên Mặt Trăng.

Kề bên Olympus Mons là ba núi lửa nhỏ hơn nằm thẳng hàng. Sự hiện diện và vị trí của chúng là bằng chứng về hoạt động kiến tạo cổ xưa tại Sao Hỏa. Ta có thể so sánh vùng này với quần đảo Hawaii trên Trái Đất.

Bên dưới Thái Bình Dương có một bể dung nham tĩnh. Khi mảng kiến tạo di chuyển trên bể này, áp lực dung nham cứ định kỳ đẩy lên qua lớp vỏ Trải Đất, tạo thành hòn đảo mới nhất trong quần đảo Hawaii. Nhưng dường như hoạt động kiến tạo trên Sao Hỏa đã kết thúc từ lâu, là bằng chứng cho thấy lõi hành tinh đã nguội.

Hẻm núi lớn nhất Sao Hỏa, Thung lũng Mariner, có lẽ cũng là hẻm núi lớn nhất Hệ Mặt Trời. Mariner lớn đến mức nếu đặt vào Bắc Mỹ, nó sẽ trải dài từ thành phố New York đến Los Angeles. Những “phượt thủ” ngây ngất trước hẻm núi Grand Canyon hẳn sẽ sững sờ trước mạng lưới hẻm núi nằm bên ngoài Trái Đất này.

Nhưng khác với Grand Canyon, dưới đáy Thung lũng Mariner không có sông chảy qua. Theo giả thuyết mới nhất, hẻm núi dài gần 5.000 km này là điểm tiếp giáp giữa hai mảng kiến tạo cổ đại, giống đường đứt gãy San Andreas ở Mỹ.

Khách du lịch sẽ quan tâm nhất đến hai chỏm băng địa cực khổng lồ tại Hành tinh đỏ. Băng trên Sao Hỏa gồm hai loại và có cấu tạo khác băng ở Trái Đất. Một loại hình thành từ nước đóng băng, tồn tại vĩnh viễn và hầu như quanh năm không thay đổi.

Loại thứ hai là băng khô hay cacbon điôxít đóng băng, sẽ mở rộng hoặc thu hẹp tùy theo mùa. Vào mùa hè, băng khô bay hơi và biến mất, chỉ còn hai cực băng cấu tạo từ nước. Vì vậy, hình dạng hai cực băng sẽ thay đổi tùy vào thời điểm trong năm.

Trong khi bề mặt Trái Đất luôn luôn biến đổi thì địa hình cơ bản của Sao Hỏa không thay đổi qua hàng tỷ năm. Do đó, Sao Hỏa có những đặc điểm mà Trái Đất không có, như tàn tích của hàng nghìn hố thiên thạch khổng lồ cổ xưa. Trái Đất cũng từng có các hố thiên thạch khổng lồ, nhưng nước đã làm xói mòn và khiến nhiều hố biến mất.

Hơn nữa, cứ vài trăm triệu năm, hoạt động kiến tạo lại diễn ra làm phần lớn bề mặt Trái Đất thay đổi, nên các hố thiên thạch cổ đều biến thành dạng địa hình khác. Trong khi đó, quang cảnh trên Sao Hỏa là quang cảnh đã đóng băng theo thời gian.

Trên một số phương diện, chúng ta hiểu biết về bề mặt Sao Hỏa còn nhiều hơn bề mặt Trái Đất. 3/4 bề mặt Trái Đất là đại dương bao phủ, còn Sao Hỏa không có đại dương. Các tàu thăm dò bay quanh Sao Hỏa đã chụp ảnh được từng mét vuông bề mặt hành tinh này và cung cấp cho ta bản đồ địa hình chi tiết.

Băng, tuyết, bụi và các đụn cát trên Sao Hỏa kết hợp với nhau tạo nên những hình thế địa chất chưa từng thấy trên Trái Đất. Đi bộ ngang qua địa hình Sao Hỏa sẽ là giấc mơ của các “phượt thủ”.

Một chướng ngại dễ thấy ngăn trở việc đưa Sao Hỏa trở thành địa điểm du lịch là những cơn lốc bụi quái ác hoành hành gần như hàng ngày trên khắp các sa mạc. Lốc trên Sao Hỏa có khi vươn cao hơn núi Everest, khiến lốc địa cầu chỉ như những chú lùn cao vài chục mét.

Bên cạnh lốc, còn có bão cát khổng lồ phủ lớp cát dày lên toàn bộ Sao Hỏa suốt nhiều tuần. Nhưng chúng không gây thiệt hại lớn do áp suất khí quyển Sao Hỏa thấp. Với các phi hành gia, gió giật 150 km/giờ ở Sao Hỏa sẽ chỉ như gió 15 km/giờ. Chúng có thể gây phiền hà, như thổi bụi vào đồ vũ trụ, máy móc, xe cộ và gây hỏng hóc, hư hại, nhưng sẽ không tàn phá được các tòa nhà và công trình.

Do bầu không khí Sao Hỏa rất mỏng, nên máy bay trên Sao Hỏa cần sải cánh lớn hơn rất nhiều trên Trái Đất. Máy bay sử dụng quang năng sẽ cần tiết diện rất to và tốn rất nhiều tiền khi khai thác cho mục đích giải trí. Nhiều khả năng ta sẽ khó có cơ hội thấy các du khách bay qua những hẻm núi Sao Hỏa như ở Grand Canyon.

Nhưng các loại khí cầu to nhỏ sẽ là phương tiện chuyên chở thuận tiện, bất chấp nhiệt độ và áp suất thấp. Chúng vừa có thể thám hiểm Sao Hỏa ở cự ly gần hơn tàu thăm dò ngoài quỹ đạo rất nhiều, vừa di chuyển được trên phạm vi rộng. Một ngày nào đó, có lẽ khung cảnh các khí cầu bay lượn trên những kỳ quan địa chất Sao Hỏa sẽ trở nên quen thuộc.

Trích sách “Tương lai nhân loại” của Michio Kaku

Chân dung “đội quân” kỳ lạ không biết gì về tài chính nhưng đã giúp tạo nên một trong những cú hồi phục vĩ đại nhất lịch sử TTCK Mỹ

Chân dung "đội quân" kỳ lạ không biết gì về tài chính nhưng đã giúp tạo nên một trong những cú hồi phục vĩ đại nhất lịch sử TTCK Mỹ

Mức tăng 45% so với đáy hồi tháng 3 của chỉ số Dow Jones chính là kết quả của làn sóng những nhà đầu tư số 0 mang tiền hỗ trợ Covid-19 đi đầu tư chứng khoán kết hợp với sự nổi lên của những ứng dụng giao dịch miễn phí như Robinhood

Chân dung đội quân kỳ lạ không biết gì về tài chính nhưng đã giúp tạo nên một trong những cú hồi phục vĩ đại nhất lịch sử TTCK Mỹ - Ảnh 1.

Có một giai thoại rằng vào năm 1929, Joseph P.Kennedy, bậc tiền bối của gia tộc Kennedy, thuê 1 người đánh giày ở ngay gần văn phòng của ông ở phố Wall. Kennedy đã cảm thấy rất sợ hãi khi người thợ đánh giày đưa ra lời khuyên về cổ phiếu cho ông – 1 nhà đầu tư kỳ cựu. Do đó ngay sau khi trở về văn phòng, ông đã lập tức thực hiện bán khống một lượng lớn cổ phiếu và nhờ thế mà kiếm được một khoản tiền lớn từ Đại suy thoái.

Đây có thể là 1 câu chuyện hư cấu, nhưng ngụ ý của câu chuyện này cho đến tận ngày nay vẫn chính xác: khi đến cả 1 người đánh giày cũng quá tự tin và thao thao bất tuyệt về cổ phiếu và thị trường chứng khoán, đó chính là thời điểm thị trường sắp lao dốc.

Phiên đỏ lửa của thị trường chứng khoán toàn cầu phiên hôm qua chính là 1 minh chứng hùng hồn. Suốt quãng thời gian trước, trong khi chỉ số Nasdaq lập đỉnh cao nhất mọi thời đại, thậm chí vượt mốc 10.000 điểm (tức cao gần gấp đôi so với thời bong bóng dot-com lên đến đỉnh điểm năm 2000) và chỉ số Dow Jones cũng như S&P 500 đã lấy lại hoàn toàn số điểm mất đi vì đại dịch, trên thị trường cũng xuất hiện những nhà đầu tư tay mơ, những day trader tự nhận mình là thiên tài lựa chọn cổ phiếu.

Chân dung đội quân kỳ lạ không biết gì về tài chính nhưng đã giúp tạo nên một trong những cú hồi phục vĩ đại nhất lịch sử TTCK Mỹ - Ảnh 2.

Robinhood là ứng dụng giao dịch cổ phiếu hoàn toàn miễn phí được yêu thích nhất bởi thế hệ millennials – nhóm những người sinh ra trong giai đoạn 1980 đến 2000, lớn lên và đón đầu công nghệ, có thể thường xuyên thực hiện các giao dịch mua bán chứng khoán chỉ bằng cách vuốt màn hình điện thoại. Theo Crunchbase, Robinhood – công ty môi giới có trụ sở tại Menlo Park, California đã huy động được tổng cộng 1,2 tỷ USD. Trên đà có thêm tới 3 triệu khách hàng mới trong quý I, trong vòng gọi vốn mới nhất Robinhood đã huy động được thêm 280 triệu USD. Hiện ứng dụng này có khoảng 13 triệu khách hàng với độ tuổi trung bình là 31.

Dù chỉ là những khách hàng nhỏ lẻ nhưng với lợi thế số đông, nhóm này tạo ra ảnh hưởng không hề nhỏ đến thị trường. Sau khi xem xét dữ liệu về các giao dịch trên Robinhood, một chuyên gia phân tích tại Deutsche Bank nhận thấy các nhà đầu tư nhỏ chính là nhóm đã giúp thị trường chứng khoán Mỹ tăng vọt trong thời gian vừa qua. Mức tăng 45% so với đáy hồi tháng 3 của chỉ số Dow Jones chính là kết quả của làn sóng những nhà đầu tư số 0 mang tiền hỗ trợ Covid-19 đi đầu tư chứng khoán kết hợp với sự nổi lên của những ứng dụng giao dịch miễn phí như Robinhood.

Chân dung đội quân kỳ lạ không biết gì về tài chính nhưng đã giúp tạo nên một trong những cú hồi phục vĩ đại nhất lịch sử TTCK Mỹ - Ảnh 3.

Đóng cửa phiên 10/6, Dow Jones ở mức 26.989,99 điểm – chỉ thấp hơn 5,4% so với thời điểm tháng 1, trước khi đại dịch khiến kinh tế toàn cầu lao đao. Cú hồi phục khiến rất nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp “ngã ngửa” trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp cao kỷ lục và lợi nhuận doanh nghiệp sụt giảm rất mạnh. “Tiền dại” của các nhà đầu tư non nớt tràn ngập thị trường, và dường như đã chiến thắng dòng “tiền khôn” của các nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Hồi đầu tháng 5, Warren Buffett tiết lộ rằng Berkshire Hathaway đã thoái vốn hoàn toàn khỏi 4 hãng hàng không. Nhưng đó cũng là lúc các nhà đầu tư Robinhood bắt đầu rót tiền vào cổ phiếu hàng không, khiến chúng tăng dựng đứng.

Trước khi nước Mỹ áp dụng lệnh phong tỏa, Dave Portnoy, người sáng lập trang web trào phúng Barstool Sports mới chỉ mua cổ phiếu 1 lần trong đời. Nhưng khi nền kinh tế lớn nhất thế giới đóng cửa hồi tháng 3, các sự kiện thể thao và kéo theo đó là cả các hoạt động cá độ bị hủy bỏ, Portnoy nhớ đến tài khoản giao dịch chứng khoán E*Trade đã “mọc rêu” của mình và bắt đầu tham gia day trading.

“Với mức độ biến động lớn, tham gia day trading cũng giống như theo dõi 1 trận đấu thể thao”, Portnoy (43 tuổi) chia sẻ. Gần đây anh bắt đầu phát trực tiếp bản tin “Davey Day Trader Global” trên tài khoản Twitter của mình – nơi có 1,5 triệu lượt theo dõi, với lời cảnh báo: “Tôi không phải là 1 chuyên gia tư vấn tài chính. Đừng tin bất cứ điều gì tôi nói về cổ phiếu”.

Nhưng trái ngược với lời cảnh báo này, Portnoy đã quảng cáo cho những cổ phiếu như InspireMD hay Smith & Wesson Brands. Không những thế, anh chàng còn mạt sát huyền thoại đầu tư Warren Buffett, tỷ phú giàu thứ 5 thế giới và được thế giới kính trọng gọi là một trong những nhà đầu tư vĩ đại nhất. “Chắc chắn Warren Buffett là 1 người vĩ đại nhưng về cổ phiếu thì ông ấy lỗi thời rồi. Giờ tôi là thuyền trưởng”, Portnoy viết trên Twitter.

Áp dụng chiến lược “cổ phiếu chỉ tăng giá” như vẫn hô hào trên mạng, những người như Portnoy chính là một phần của một trong những cú tăng điểm vĩ đại nhất trong lịch sử chứng khoán Mỹ.

Chân dung đội quân kỳ lạ không biết gì về tài chính nhưng đã giúp tạo nên một trong những cú hồi phục vĩ đại nhất lịch sử TTCK Mỹ - Ảnh 4.

Một ví dụ khác là ông trùm quỹ đầu cơ Carl Icahn và cổ phiếu của công ty cho thuê xe Hertz. Cuối tháng 5, Icahn cho biết ông đã bán toàn bộ số cổ phần tại Hertz với giá trung bình 72 cent/cổ phiếu, và lỗ hơn 1,8 tỷ USD.

Mới đây Hertz đã tuyên bố phá sản, khiến những cổ phiếu của hãng có thể trở thành những tấm giấy lộn. Nhưng các nhà đầu tư nhỏ lẻ, không hề hoảng sợ trước khả năng đó, lại đổ xô mua cổ phiếu này. Kể từ khi Hertz bắt đầu nộp hồ sơ phá sản đến nay, số tài khoản Robinhood sở hữu cổ phiếu này đã tăng gần gấp đôi, lên 73.000. Và kể từ khi Icahn thoái vốn, cổ phiếu Hertz tăng hơn 400%.

Chỉ trong nháy mắt, những ngày tháng hàng tỷ người trên thế giới bị nhốt trong nhà vì lệnh phong tỏa và các phòng cấp cứu la liệt xác chết vì dịch bệnh đã bị lãng quên. Những con số như 40 triệu người Mỹ thất nghiệp, 40% các doanh nghiệp Mỹ nhiều khả năng sẽ đóng cửa vĩnh viễn sau phong tỏa đã bị lãng quên.

Những nhận định bi quan rằng chặng đường hồi phục của kinh tế Mỹ là rất dài mà chủ tịch Fed Jerome Powell đưa ra cũng bị phớt lờ. Ngay cả khi đã xuất hiện những dấu hiệu hết sức rõ ràng rằng 1 làn sóng lây nhiễm thứ 2 đang ập xuống nước Mỹ, các nhà đầu tư chứng khoán vẫn đắm chìm trong men say.

Ứng dụng giao dịch chứng khoán Webull Financial cho biết khối lượng giao dịch trên nền tảng này đã tăng gần 500% trong quãng thời gian từ tháng 2 đến tháng 5, và trung bình tỷ lệ đảo danh mục của người dùng lên tới 75% mỗi ngày.

Chân dung đội quân kỳ lạ không biết gì về tài chính nhưng đã giúp tạo nên một trong những cú hồi phục vĩ đại nhất lịch sử TTCK Mỹ - Ảnh 5.

“Đó thực sự là 1 cơn bão hoàn hảo. Tất cả chúng ta đều ở trong nhà và có quá nhiều thời gian rảnh rỗi. Với dòng tiền cuồn cuộn mà Fed bơm vào thị trường, họ dễ có ảo tưởng rằng sẽ không thể thua. Rất nhiều người cho rằng bối cảnh hiện nay là cơ hội tốt để bắt đầu bước vào thị trường. Một số bạn bè của tôi sử dụng Robinhood hoặc những ứng dụng tương tự, không có kiến thức nào về tài chính nhưng lại tự cảm thấy mình là thiên tài vì giá trị danh mục tăng quá mạnh chỉ trong vài tháng”, nhà sáng lập Webull Financial nhận xét.

Hiện tại, các chỉ số tương lai đã hồi phục trở lại và những nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể tạm thở phào sau phiên rung lắc dữ dội ngày hôm qua. Tuy nhiên, không ai muốn chứng kiến 1 kịch bản tương tự bong bóng dot-com, khi mà tất cả mọi người đều bị “thiêu cháy”.

Thị trường tăng giá quá mạnh có thể đem đến cho nhà đầu tư cảm giác an toàn giả tạo và khiến giá nhiều cổ phiếu không bền vững trong dài hạn. Dù trong hoàn cảnh nào, thì kiến thức, sự hiểu biết sâu sắc về cách thức vận hành của thị trường là điều tối quan trọng dẫn đến thành công trong dài hạn.

Covid-19 đã khiến thế giới đảo lộn và cả những giá trị trên thị trường tài chính cũng bị đảo lộn. Thay vì lao vào những cú đặt cược theo tâm lý bầy đàn và tự mãn quá sớm, những nhà đầu tư nhỏ lẻ mới bước vào thị trường nên coi quãng thời gian này là một cơ hội tuyệt vời để tích lũy kiến thức và rèn luyện ý chí tỉnh táo trước những cạm bẫy của thị trường.

Tham khảo Bloomberg, MarketWatc

Nước Mỹ rối loạn bởi ‘lá bài màu da’: Ai mới là kẻ phân biệt chủng tộc?

Martin Luther King Jr. đã từng mong mỏi về một xã hội, nơi người da màu “sẽ không bị phán xét bởi màu da mà bởi giá trị bên trong của họ”. Nhưng chính hậu nhân của ông, những người da màu, đang làm điều ngược lại… với sự “trợ giúp” của phe Cánh Tả.Cựu Chủ tịch Hạ viện Mỹ Newt Gingrich đã viết: “Tầm nhìn về một xã hội không phân biệt màu da và các quyền bình đẳng cho tất cả mọi người giờ đã bị phe Cánh Tả bỏ rơi, để chuyển sang ủng hộ một cuộc nổi dậy, thứ bị ám ảnh bởi chủng tộc và giới tính nhằm chống lại những lý tưởng của nước Mỹ”, (Hiểu về Trump, bản dịch của Trung tâm Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, Omega Plus, trang 60).

Chủ nghĩa tự do dựa trên bản sắc – cách chia rẽ nước Mỹ từ bên trong

Trước đây, nước Mỹ được gọi là “Nồi nóng chảy” (Melting Pot), ý là mọi dân nhập cư trên thế giới khi tới Mỹ đều có thể hòa nhập vào xã hội này bằng cách học làm người Mỹ qua việc áp dụng các giá trị quốc gia cốt lõi, đồng thời làm phong phú thêm tính cách Mỹ bằng những điều tốt đẹp nhất trong văn hóa bản địa nơi họ từ đó tới. Nhưng ngày nay, cái gọi là “chủ nghĩa tự do bản sắc” của phe Cánh Tả đảng Dân Chủ lại tô đậm những sự khác biệt về nguồn gốc quốc gia, tôn giáo, giới tính và các khía cạnh khác để mong có được sự ủng hộ từ những công dân thuộc các nhóm người này.

Cuối cùng họ vì thu hút lá phiếu mà chia rẽ nước Mỹ.

Ông Gringrich đề cập tới lời dự đoán từ hai tác giả của Đa số Dân chủ mới nổi (The Emerging Democratic Majority) rằng, xu hướng cấu trúc dân số sẽ đảm bảo sự thống trị của Đảng Dân chủ khi đất nước có ít người Mỹ da trắng hơn bao giờ hết. Điều đó có vẻ đã đúng khi đảng này chủ yếu tập trung vào việc thu hút lá phiếu từ những người da đen, người Mỹ gốc Tây Ban Nha, phụ nữ có trình độ đại học, những người chống bất bình đẳng giới và những cử tri tự do trẻ tuổi.

Không phân biệt chủng tộc thực sự là khi bạn nhìn vào một người mà không để màu da, nguồn gốc của họ ảnh hưởng tới đánh giá của bạn về giá trị của họ. Nhưng “chủ nghĩa tự do bản sắc” đẩy mạnh tính tự tôn của những người cho mình là nhóm thiểu số, họ đòi hỏi những quyền lợi riêng, từ chối hòa nhập với cộng đồng và từ chối được đánh giá dựa trên giá trị đạo đức, văn hóa, trí tuệ của mình mà tự giới hạn mình bằng màu da, gốc gác. Ví dụ như sinh viên da đen tại đại học Michigan đã yêu cầu một không gian riêng chỉ dành cho người da đen. Đó là cách họ tự tách mình ra, tự gắn mác mình và thủ thế tự vệ trong khi đòi hỏi phải được bình đẳng trong cộng đồng.

Lãnh đạo chủ chốt của Đảng Dân chủ góp một phần lớn vào những chia rẽ này, khi người đứng đầu Hạ viện, Nancy Pelosi đã khẳng định vào tháng 7/2016 rằng: “Những người đàn ông da trắng không có bằng đại học” đã bỏ phiếu bầu cho ứng viên Đảng Cộng hòa “vì súng đạn, vì những người đồng tính và vì Chúa – Chúa trở thành quyền lựa chọn của phụ nữ”.

Phó tổng thống Joe Biden thì nói rằng Đảng Cộng hòa muốn “xích tất cả các bạn lại” khi phát biểu trước những người Mỹ gốc Phi.

Tổng thống Obama khi nhận xét hành động của người cảnh sát đã bắt một giáo sư gốc Phi đang tìm cách vào nhà mình vì kẹt cửa, là có động cơ phân biệt chủng tộc. Trong vụ tai nạn Trayvon Martin, một thiếu niên da màu bị bắn ở Florida, ông nói: “Nếu tôi có một đứa con trai, nó cũng sẽ giống như Trayvon”, (trích: Hiểu về Trump, bản dịch của Trung tâm Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, Omega Plus, trang 63).

Bức ảnh trên trang Headtopics với tựa đề: “Cái chết của George Floyd gây ra tranh luận về chủng tộc, bạo lực và các cuộc biểu tình” (ảnh: Chụp màn hình).

Đó là cách những lãnh đạo cao nhất của Đảng Dân chủ Hoa Kỳ tìm kiếm sự ủng hộ từ người da màu: gia tăng sự khác biệt dẫn đến đối lập, kích động sự tự tôn từ sự tự ti, và đẩy mạnh lòng thù hận.

Ông Gringrich cũng đã trích lại một câu chuyện đăng trên tờ New York Times tháng 1/2017 về sự phân biệt chủng tộc thực sự tới từ chính những người da màu.

Một tuần trước lễ nhậm chức của Tổng thống Trump, phe Cánh Tả đang tìm cách huy động một cuộc biểu tình phản đối vào thời điểm một ngày sau lễ tuyên thệ nhâm chức. Jennifer Willis, một phụ nữ da trắng ở bang South Carolina định cùng tham gia cuộc biểu tình với con gái mình. Nhưng khi thấy những gì đăng trên facebook của một nhà hoạt động xã hội da đen đến từ Brooklyn, cô đã cảm thấy dường như nhà tổ chức không muốn tiếng nói của người da trắng. Nhà hoạt động xã hội này đã khuyên “những người đồng minh da trắng” hãy đến để “nghe nhiều và nói ít”. Thậm chí cô ta còn khuyên những người không phải là nhà hoạt động trước cuộc bầu cử thì không nên có mặt, bởi “bạn không nên tham gia vì bây giờ bạn mới sợ, còn tôi sinh ra đã sợ hãi”. Willis đã quyết định không tham gia vì cảm thấy bị miệt thị.

Ai đang dùng tiêu chuẩn kép?

Và hôm nay, khi cái chết thương tâm của George Floyd ở Minnesota khiến những người da màu phẫn nộ và phán ứng thái quá, nó thật sự rất khác biệt so với một trường hợp tương tự mà người bị hại là một phụ nữ da trắng dưới nòng súng của cảnh sát da màu.

Cách đây gần 1 năm, cựu cảnh sát Hồi giáo gốc Somali tên Mohamed Noor đã bắn chết bà Justine Damond gốc Australia cũng tại tiểu bang Minnesota. Bà Damons gọi 911 khi nghe thấy tiếng gào thét như có vụ bạo hành ở gần nhà mình. Khi xe cảnh sát đến, bà tới trò chuyện với cảnh sát viên Matthew Harrity ngồi ở ghế tài xế. Bỗng nhiên, cảnh sát Mohamed Noor, ngồi cạnh tài xế, vươn người với qua mặt tài xế và bắn vào ngực bà.

Noor bị kết án 12 năm và nhiều người trong cộng đồng da màu cho rằng đó là cái án quá nặng và biểu tình bảo vệ Noor. Những năm gần đây, đối với những trường hợp cảnh sát bắn chết người da màu dù là họ thật sự chống đối và có tội, phe Cánh Tả như Liberal đã rất lớn tiếng phê phán những cảnh sát này. Nhưng lần này, khi một cảnh sát da đen bắn chết một phụ nữ da trắng một cách vô cớ thì không thấy họ lên tiếng.

Trớ trêu thay, một năm sau, cũng tại tiểu bang này, một người đàn ông da màu bị cảnh sát da trắng ghì cổ và chết sau đó. Người cảnh sát đã bị kết án giết người cấp độ ba và với luật pháp tại Minnesota, anh ta có thể phải chịu 25 năm tù. Nhưng một số người vẫn cho rằng có tiêu chuẩn kép và bất công nên cần… “bạo động” cướp phá để… “đòi lại công bằng”.

Thay vì nói “tôi là một công dân gương mẫu, một người có lòng nhân, hãy trân trọng và tin tưởng tôi”, một số người Mỹ đã lựa chọn cách nói “tôi là người da màu, lưỡng tính, dân tộc thiểu số… hãy dừng tỏ ra thượng đẳng và đưa tiền của các người đây”. Dựa vào sự khác biệt về bản sắc để đòi hỏi đặc quyền, đó chẳng phải chính là sự phân biệt chủng tộc?

Niềm tự hào của người da màu, nhà hoạt động xã hội và hùng biện nổi tiếng thế giới Martin Luther King Jr. trong cuốn sách cuối cùng của mình – Chúng ta sẽ đi đâu từ đây: Hỗn loạn hay Cộng đồng (Where do we go from here: Chaos or Community) đã viết như thế này về việc giải quyết đói nghèo:

“Trong công tác giải quyết nghèo đói trên toàn quốc, có một thực tế nổi bật: Số người nghèo da trắng gấp đôi số người nghèo da đen ở Mỹ. Do đó, tôi không tập trung vào những kinh nghiệm nghèo đói bắt nguồn từ sự phân biệt chủng tộc, mà sẽ thảo luận về việc nghèo đói ảnh hưởng tới người da trắng và người da đen như nhau”, (trích từ Hiểu về Trump, bản dịch của Trung tâm Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, Omega Plus, trang 66).

Nước Mỹ vĩ đại một phần cũng bởi việc có thể khiến ai ai tới với mảnh đất này cũng có thể hòa nhập mà vẫn giữ được bản sắc của mình. Giống như biển lớn bởi có thể dung nạp được trăm sông. Nhưng khư khư giữ bản sắc một cách cực đoan, từ chối tiếp nhận những giá trị phổ quát của quốc gia, từ chối là một công dân có trách nhiệm, từ chối đặt quyền lợi của cộng đồng lên trên lợi ích bản thân, thì những người đó liệu có xứng đáng được mang cái tên “người Mỹ” trên mình?

Vị Cha lập quốc George Washington khi viết bức thư chia tay quốc dân để về làm một dân thường, cũng đã nhấn mạnh việc đề cao trách nhiệm công dân, tình yêu chung đối với quốc gia và tránh vì lợi ích của phe phái, của tính bản địa mà gây chia rẽ đất nước. Đảng Dân chủ đang kích động để người dân làm những điều hoàn toàn đi ngược lại với những lời dặn đó. Những gì họ làm, đang thể hiện rằng họ chỉ cần lá phiếu của bất kể nhóm người dễ tác động nào, để có quyền lực kiểm soát nước Mỹ, chứ không phải vì sự thịnh vượng và an toàn của người dân Mỹ.

Theo DKN

%d người thích bài này: