Vụ xử ông Thanh là ‘mũi tên bắn nhiều con chim’

Bên ngoài phiên tòa xét xử các ông Đinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh và đồng phạm
 hình ảnhHOANG DINH NAM
Bên ngoài phiên tòa xét xử các ông Đinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh và đồng phạm

Việc xét xử ông Trịnh Xuân Thanh là một mũi tên ‘bắn vào nhiều con chim’, trong khi phiên tòa với các ông Đinh La Thăng và Trịnh Xuân Thanh ‘có màu sắc chính trị nội bộ’, một nguyên là Phó Chủ nhiệm Thường trực Văn phòng Quốc hội Việt Nam nói với BBC Tiếng Việt.

Bình luận với Bàn tròn thứ Năm hôm 18/01/2018 từ Sài Gòn, Luật sư Trần Quốc Thuận nói:

“Việc xử Trịnh Xuân Thanh, tôi đánh giá là một mũi tên bắn nhiều con chim. Một là xử nhanh, như chúng ta thấy chưa có phiên tòa nào xử nhanh như thế và những phiên tòa như thế này, theo chúng tôi biết ở Việt Nam, nó có một định hướng nào đấy, nó hơi lai lai như một vụ án có màu sắc chính trị, mà chính trị nội bộ.

“Khi Đinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh có án rồi, những cơ quan khác, những người có ý kiến tham gia, thì có lẽ không tham gia được và Việt Nam cũng muốn chứng minh cho Đức biết rằng Trịnh Xuân Thanh là một người có tội, rồi sau này có những bước tiến.

“Cho nên việc nói qua, nói lại để đòi hỏi chuyển Trịnh Xuân Thanh đi sang Đức có lẽ tạo cho bên phía Đức, theo tôi nghĩ, yếu thế hơn.”

‘Chuyện buồn cười, ảo tưởng’

Những bị cáo chủ chốt trong vụ án Cố ý làm trái và Tham ô tài sản tại PVN và PVC nói lời cuối cùng trước khi nghị án.
 hình ảnhGETTY IMAGES
Những bị cáo chủ chốt trong vụ án Cố ý làm trái và Tham ô tài sản tại PVN và PVC nói lời cuối cùng trước khi nghị án.
Bình luận về những lời đề nghị và nguyện vọng của các bị cáo tại phiên tòa, Luật sư Trần Quốc Thuận nói tiếp:“Chuyện Trịnh Xuân Thanh xin đi qua Đức để sống với vợ con thì đó là một chuyện buồn cười, ảo tưởng, không có chuyện đó.

“Còn trường hợp ở tù, nếu người nhà là cha mẹ hay người thân thiết mà có thể bệnh, từ trần, thì có thể người ta cho về để tang. Việc đó đã có tiền lệ, hoặc có trường hợp nào đó cho về một tí, tạm đình chỉ thi hành án trong một thời gian, có người áp tải về nhà. Trường hợp đó như anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh, khi người nhà chết, thì anh cũng có về đốt nhang.

“Trường hợp đó thì có, còn trường hợp ở tù mà cho về thế này, thế kia, mà nhất là đi qua Đức, thì đúng là chuyện hão huyền.”

Khi được hỏi vụ án và phiên xử mang ‘màu sắc chính trị nội bộ’ là thế nào, Luật sư Trần Quốc Thuận nói tiếp:

“Về trong nội bộ, theo tôi được biết, thì không phải 100% người ta đồng tình. “Có người cho rằng thường chỉ trừ tội phản quốc, tội này kia, không nên xử đến Bộ Chính trị, hoặc là cao hơn thế này, thế kia, thì nó dẫn tới những vụ án nữa…”

"Cháu muốn gửi lời xin lỗi bác Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng, rất mong bác tha thứ cho cháu cũng như người con, người cháu trong gia đình," ông Thanh nói. hình ảnhGETTY IMAGES

“Cháu muốn gửi lời xin lỗi bác Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng, rất mong bác tha thứ cho cháu cũng như người con, người cháu trong gia đình,” ông Thanh nói.

Trước câu hỏi về vấn đề có nên chỉ rõ ‘vùng cấm’ hay không trong vụ án này, kể cả tới các vị trí lãnh đạo cao cấp như Tổng Bí thư hay Thủ tướng, nếu vi phạm pháp luật, Luật sư Thuận nêu quan điểm:

“Ở Việt Nam hiện nay, theo qui định của Đảng Cộng sản Việt Nam, thì không bao giờ Tòa, hay Viện Kiểm sát, công an Việt Nam được khởi tố, truy tố một đảng viên cả. Nếu một đảng viên bị khởi tố, truy tố, đưa ra xét xử thì đảng viên đó hoặc là phải bị đình chỉ tư cách đảng viên, hoặc phải bị khai trừ đảng, thì lúc đó mới xử.

“Chứ Tòa án và công an Việt Nam không bao giờ xử, truy tố một đảng viên, vì đảng viên đó phải có một cấp ủy quản lý. Còn đối với những người cấp cao, chúng ta biết như là ông Đinh La Thăng, thì phải là Bộ Chính trị.

“Ông Đinh La Thăng lúc đó hết Ủy viên Bộ Chính trị rồi, thì ông còn là Ủy viên Trung ương Đảng, thì giao cho Ban Chấp hành Trung ương. Có một qui định là có quyền đình chỉ nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy viên Trung ương… Vùng cấm này được hiểu như thế nào, thì đó lại là một câu chuyện khác.”

BBC

LS Nguyễn Văn Quynh – Hậu trường Xét xử “Bức cung”?

Phiên tòa lịch sử này là một phiên tòa “bức cung” đập tan ý chí của những người tham gia, trong đó việc ra kết luận điều tra, cáo trạng, xét xử. “Thần Tốc” chưa tới 30 ngày, khiến cho Luật sư trở tay không kịp, không đủ thời gian nghiên cứu hồ sơ vụ án để phản bác các chứng cứ buộc tội thiếu căn cứ. 
LS Nguyễn Văn Quynh
12 ngày qua tôi hao 4kg, do bị xét xử theo hình thức bức cung tất cả những người tham dự. 15 ngày vừa có Cáo trạng vừa có quyết định đưa vụ án ra xét xử. Thần tốc nhất lịch sử tố tụng.
03 ngày liên tục chụp hồ sơ vụ án với 18.000 bút lục. Cận ngày xét xử mới được gặp thân chủ 1,5 giờ làm việc trong trại giam B14.
Chỉnh sửa in ấn mất 04 ngày, và chỉ còn 5 ngày đọc hồ sơ vụ án, không cho các luật sư xin hoãn phiên toà.
Xét xử liên tục từ 7h30 sáng tới 11h30 trưa, có hôm tới 12h trưa.
Chiều từ 13h30 xử cho tới tận 18h, có hôm tới gần 19h.
Các bị cáo dậy từ 5h sáng tới tòa, trưa các bị cáo ngồi tại chỗ ăn trưa và xử luôn vào lúc 13h30. Các bị cáo mệt mỏi, thờ dài lắc đầu ngao ngán.
Việc xét xử ép tiến độ không có ngày nghỉ dẫn tới ai tham gia cũng mệt mỏi, nhức đầu. Đặc biệt phòng xử án thì nhỏ nhưng có tới 04 cái máy phá sóng di động để ở 04 góc. An ninh và cảnh sát nhiều gấp 04 lần người tham dự phiên tòa. Luật sư và người tham dự bị tịch thu máy tính, điện thoại… nhưng an ninh và cảnh sát vẫn cầm điện thoại vô tư lướt Facebook và Youtube. An ninh soi chiếu thuốc lá, bận lửa cũng không cho luật sư mang vào phòng xử án.
Bi hài nhất là truyền hình ảnh ra bên ngoài cho báo chí chậm hơn trong phòng xử từ 03 – 04 phút. Có hôm HĐXX nghỉ rồi, các luật sư ra sân rồi thì cánh báo chí vẫn theo dõi qua màn hình truyền từ phòng xử xuống phòng báo chí chậm khoảng 03 phút.
Thông tin nhiều bài báo tường thuận không đúng, không đầy đủ. Như trường hợp bị cáo Thăng xin lỗi và nhận trách nhiệm là người đứng đầu PVN đã để cấp dưới làm việc sai xót, chứ bị cáo Thăng không hề nhận tội….
Tôi thấy phiên tòa lịch sử này là một phiên tòa “bức cung” đập tan ý chí của những người tham gia, trong đó việc ra kết luận điều tra, cáo trạng, xét xử. “Thần Tốc” chưa tới 30 ngày, khiến cho Luật sư trở tay không kịp, không đủ thời gian nghiên cứu hồ sơ vụ án để phản bác các chứng cứ buộc tội thiếu căn cứ. Nhưng, chúng tôi thấy chúng tôi đã làm việc đó hết mình, vì trách nhiệm cao nhất, Tại phiên toà chúng tôi đã đưa ra được những chứng cứ vật chất không thể chối cãi được.
LS Nguyễn Văn Quynh / (FB Nguyễn Văn Quynh)

Nhiều cô gái sẽ “phát cuồng” với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này

Với diện tích chỉ vẻn vẹn 18m2, nhưng ngôi nhà này sẽ khiến bất kỳ ai khi ngắm nhìn cũng phải mê mẩn bởi vẻ đẹp hoàn hảo hệt như một bức tranh.

Trái với vẻ bề ngoài tí hon và không mấy nổi bật, nội thất bên trong ngôi nhà lại vô cùng sang trọng và hiện đại. Mọi không gian chức năng được bố trí linh hoạt và rất thuận tiện cho người sử dụng.

Trong tổ ấm xinh xắn này từng góc nhỏ được chủ nhà chăm chút tỉ mỉ cẩn thận, cây xanh được trồng khắp nơi mang không gian xanh mát cho ngôi nhà. Từ phòng khách có thể ngắm nhìn thiên nhiên xung quanh bằng khung cửa kính trắng với phần hiên nhà lãng mạn.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 1.

Với diện tích chỉ 18m2, nhìn bề ngoài ngôi nhà trông khá bé. Vật liệu để làm nên ngôi nhà này chủ yếu bằng gỗ.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 2.

Ngôi nhà được thiết kế khá đẹp mắt với phía trước là bậc tam cấp bước lên ngôi nhà. Phía sau là một ban công rộng thoáng làm không gian thư giãn ngoài trời vô cùng lý tưởng.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 3.

Trái ngược với vẻ bề ngoài nhỏ nhắn, không gian bên trong nhà đẹp và rộng thoáng đến không ngờ.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 4.

Không gian tiếp khách được đặt giữa nhà với tầm nhìn ra bên ngoài thoáng sáng. Khu vực 2 bên 1 bên là bếp nấu và 1 bên là nhà tắm và khu vực nghỉ ngơi.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 5.

Các không gian trong nhà được bố trí khá linh hoạt. Khu bếp nầu đẹp và tràn ngập ánh sáng nhờ rất nhiều cửa sổ.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 6.

Mọi thứ trong căn bếp này đều được sắp xếp, bày trí rất gọn gàng, đẹp mắt. Những cửa sổ lớn nhỏ giúp chủ nhà vừa nấu ăn vừa có thể ngắm nhìn cảnh quan thiên nhiên bên ngoài.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 7.

Tủ bếp để sát trên trần nhà giúp tiết kiệm khá nhiều không gian phía dưới. Những vị trí cao dành cho các chai, lọ gia vị ít khi dùng đến.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 8.

Vì diện tích khiêm tốn nên góc bếp nhỏ được thiết kế hệ kệ sát trần dạng chữ U thỏa mãn nhu cầu trữ đồ cho chủ nhà.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 9.

Những chậu cây nhỏ xinh có mặt khắp mọi nơi tạo điểm nhấn hút mắt cho không gian bếp.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 10.

Phía đối diện là khu vực dành cho nhà vệ sinh và một gác lửng nghỉ ngơi cho chủ nhà.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 11.

Trần nhà được tô điểm bằng một loạt bóng đèn điện màu vàng lạ mắt tạo không gian ấm cũng cho nơi nghỉ ngơi.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 12.

Gác xép tuy có trần nhà không được cao nhưng bù lại rất thoải mái, ấm cũng và thoáng.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 13.

Chiếc bàn ăn có thể gấp ra gấp vào rất gọn gàng và tiết kiệm diện tích. Khi không dùng đến tất cả sẽ được cất gọn ngay dưới sàn nhà bếp.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 14.

Nơi đây khi cần có thể đủ chỗ cho rất nhiều người.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 15.

Một không gian vô cùng lãng mạn nhìn từ bên trong.

Nhiều cô gái sẽ phát cuồng với ngôi nhà 18m2 của chàng trai độc thân này - Ảnh 16.

Ngôi nhà này đã làm thay đổi hoàn toàn quan niệm của nhiều người về cuộc sống chật hẹp bên trong những căn nhà hạn chế về diện tích.

Xuân Thắng

Theo Trí thức trẻ/Tinyhousetown

Hé lộ bài kiểm tra tâm thần chứng minh ông Trump xuất sắc vượt trội người thường

Hé lộ bài kiểm tra tâm thần chứng minh ông Trump xuất sắc vượt trội người thường
Ảnh: MocaTest/CNN

Số điểm cho ngưỡng “bình thường” là 26/30 điểm. Tuy nhiên, ông Trump đã giành được con số tuyệt đối 30/30.

 Trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump có cuộc kiểm tra sức khỏe thân thể hôm 12/1, bác sĩ Ronny Jackson quyết định sẽ không thực hiện bài kiểm tra tâm thần bởi ông thấy đó là việc không cần thiết.

Tuy nhiên, bài kiểm tra này vẫn được tiến hành do đích thân ông Trump yêu cầu, nhằm phản bác lại những nghi hoặc từ công chúng rằng ông Trump “không đủ tỉnh táo” để làm tổng thống.

Tại buổi họp báo ở Nhà Trắng, bác sĩ Jackson cho biết ông đã áp dụng bài Đánh giá Nhận thức Montreal, hay còn được gọi là MoCA. Đây là bài kiểm tra nổi tiếng, toàn diện giúp các bác sĩ nhanh chóng phát hiện “các rối loạn chức năng nhận thức nhẹ”.

Bài đánh giá trên thang 30 điểm được thực hiện trong khoảng 10 phút. Người tham gia kiểm tra sẽ thực hiện một loạt tác vụ đơn giản liên quan tới việc ghi nhớ và các chức năng khác.

Bài đầu tiên yêu cầu người làm vẽ đường thẳng giữa các con số và chữ cái theo chiều tăng dần.

Bài thứ hai đánh giá kiến trúc thị giác, yêu cầu người làm vẽ một đồng hồ có hiển thị giờ cho sẵn và vẽ một khối hộp.

Trong bài tiếp theo, người làm phải gọi tên các con vật theo bức vẽ có sẵn.

Hé lộ bài kiểm tra tâm thần chứng minh ông Trump xuất sắc vượt trội người thường - Ảnh 1.

Sau đó, bác sĩ sẽ kiểm tra trí nhớ bằng cách đọc 5 từ với tốc độ 1 từ/1 giây và người làm bài phải nhớ và nhắc lại 5 từ này theo thứ tự bất kì.

Bài kiểm tra độ tập trung yêu cầu người làm phải nhắc lại các con số theo đúng thứ tự hoặc ngược thứ tự bác sĩ đọc. Tiếp đó, bác sĩ sẽ đọc một loạt các chữ cái và mỗi khi tới chữ “A”, người được kiểm tra phải đập tay một lần.

Trong bài kiểm tra khả năng tính toán, người làm bài được yêu cầu lấy số 100 trừ đi 7 liên tiếp và đọc kết quả phép tính (ví dụ: 100, 93, 86, 79, …) cho tới khi bác sĩ ra hiệu dừng.

Khả năng nói trôi chảy cũng được kiểm tra. Bác sĩ đọc một câu và người làm bài phải nhắc lại nguyên văn câu nói đó.

Kế tiếp, bài xác định điểm chung giữa cặp từ vựng sẽ giúp đánh giá khả năng tư duy trừu tượng của người làm. Ví dụ, họ sẽ được hỏi “quả chuối” và “quả cam” có điểm gì chung.

Hé lộ bài kiểm tra tâm thần chứng minh ông Trump xuất sắc vượt trội người thường - Ảnh 2.

Chi tiết bài kiểm tra. Ảnh: MocaTest/CNN

Cuối cùng, bác sĩ yêu cầu người tham gia đánh giá nhớ lại và đọc nhiều nhất có thể số từ có trong bài kiểm tra trí nhớ.

Số điểm cho ngưỡng “bình thường” là 26/30 điểm. Tuy nhiên, ông Trump đã giành được con số tuyệt đối 30/30.

Do đó, bác sĩ Jackson khẳng định: “Sức khỏe tâm thần của tổng thống Trump rất ổn định. Ông ấy đủ năng lực để đảm đương chức vụ.”

Theo bác sĩ Jackson, đây là lần đầu tiên có một vị tổng thống Mỹ thực hiện bài đánh giá sức khỏe tâm thần. Khi được hỏi về kết quả bài kiểm tra, ông Jackson cho biết “không thể đòi hỏi gì hơn” ở ông Trump, khi xét tới việc vị tổng thống đã ở độ tuổi 71.

Tất Đạt / Shoha

 

 

Phía sau làn sóng di cư – Bài 1: Ào ạt rời quê ra phố

Họ đã rời bỏ làng quê, tới đô thị, làm nhiều ngành nghề mưu sinh. Sau lưng người ra đi, một khoảng trống mênh mông ở quê nhà.

Bài liên quan

LTS: Từ khi bắt đầu công cuộc đổi mới, dòng người di cư từ nông thôn ra đô thị gia tăng nhanh chóng, quy mô hiện nay lên đến hàng triệu người. Lý do chính của di cư là kinh tế, mưu cầu công việc có thu nhập tốt hơn. Tới làm việc ở các đô thị, nhiều người nhập cư sống trong những căn nhà trọ chật chội, thu nhập không ổn định và phải tiết giảm chi tiêu cho bản thân để có tiền gửi về cho gia đình, cuối năm có tiền về thăm quê.
Đánh đổi nhiều quyền lợi và điều kiện sống vì kế sinh nhai, người nhập cư sẽ đối mặt với những thách thức gì trong hiện tại và tương lai? Phía sau làn sóng hàng triệu người di cư từ nông thôn ra đô thị, đâu là những thách thức về kinh tế, an sinh xã hội mà nước ta đang, sẽ đối mặt?
Phía sau làn sóng di cư - Bài 1: Ào ạt rời quê ra phố ảnh 1
Công nhân sau giờ tan ca. Đa số họ là lao động từ các tỉnh về TPHCM sinh sống.
Ảnh: VIỆT DŨNG
Ra đi
Anh Trương Hùng Sim (46 tuổi) và vợ là Nguyễn Thị Bé (34 tuổi) vượt chặng đường hơn 120km từ vùng quê gần biển ấp Thạnh Quý A, xã Bình Thạnh, huyện Thạnh Phú (Bến Tre) lên TPHCM làm thợ hồ từ nhiều năm nay. Gia đình bà ngoại ở ấp Thạnh Quý A, nơi hai vợ chồng anh Sim ở, có 3 người con và 4 công ruộng. Ruộng ngập mặn, mỗi năm chỉ cấy được một vụ lúa và thả một vụ tôm quảng canh.
Bà Nguyễn Thị Ri, mẹ chị Bé chia sẻ, 4 công lúa được 50 giạ lúa/năm, chỉ đủ gạo ăn cho gia đình. Tôm thì năm được năm thất. Như mùa tôm năm nay, bà Ri thả 50 thiên tôm sú mà tới chừng xổ không có gì. 1,6 triệu đồng tiền tôm giống coi như mất.
“Nếu chia mỗi đứa mỗi công ruộng thì cũng không làm được cơm cháo gì. Nên nhà tôi cho 4 công vô vuông hết, vợ chồng già trông nom, còn các con đành đi xa làm thuê”, bà Ri phân trần.
Nếu như những người nông dân chọn tới TPHCM làm nghề tự do, làm công nhân, thì nhiều trí thức tới TPHCM học tập, khi tốt nghiệp cũng đã chọn cuộc sống gắn với TP. 23 năm trước, chị Nguyễn Thị Lương cùng gia đình vượt hành trình dài gần 2.000km từ Thái Nguyên vào TPHCM. Tốt nghiệp cao đẳng, chị Lương ở lại TP đi làm rồi học tiếp Trường Đại học KHXH-NV TPHCM và gắn bó với nơi làm việc tới nay được gần 13 năm.
Trong khi nhiều người dân ở các vùng nông thôn phía Nam di cư lên TPHCM hay Đông Nam bộ, nhiều người dân nông thôn ở phía Bắc lại “đổ về” Hà Nội. Ven chợ Long Biên (Hà Nội), chị Lê Thị Duyên (52 tuổi, quê Yên Mỹ, Hưng Yên) mua những thùng xốp cũ về lấy băng kéo dán cho lành lặn, cứng cáp và bán cho các tiệm bán đồ khô. Mỗi chiếc thùng lành lặn, chị mua 20.000 đồng, sau khi “tút” bán lại lời 2.000 đồng/chiếc. Một ngày, chị ngồi cặm cụi sửa sang 50 chiếc thùng.
Chị Duyên đeo khẩu trang, ngồi như thế 21 năm qua, từ khi chị mới 31 tuổi. Nhắc đến đồng ruộng, chị Duyên nhìn xa xăm rồi vừa cười vừa lắc đầu: “Cấy chỉ đủ gạo ăn, vẫn lỗ vốn”. Cấy cày không hiệu quả, chị Duyên bèn đi theo mọi người trong làng, lên Hà Nội “nhặt nhạnh được cái gì tốt cái đó” dù vất vả, để có tiền gửi về quê.
Trên phạm vi cả nước, quá trình đô thị hóa được tăng tốc trong thập niên 1990 đã làm cho số người di cư từ nông thôn tới thành thị tăng lên. PGS-TS Lê Thanh Sang, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ chia sẻ, khác với các chương trình di dân hộ gia đình đi xây dựng kinh tế mới ở nông thôn trong giai đoạn đầu, di cư trong giai đoạn sau phần lớn là từ nông thôn đến các đô thị và di cư cá nhân phổ biến hơn. Chính sách Đổi mới từ năm 1986 và tác động lan tỏa tới di biến động dân số bắt đầu rõ rệt từ thập niên 1990 trở đi. Đó cũng là thời điểm những người như gia đình chị Lương, chị Duyên, sau đó là vợ chồng anh Sim chị Bé khăn gói từ quê ra phố. Họ chỉ là 4 trường hợp trong số khoảng 13 triệu người dân đang di cư của cả nước. 84% trong số đó là người trẻ, trong độ tuổi lao động.
Làng quê chỉ còn người già và trẻ em
Từ Hà Nội, chúng tôi ngược về quê nhà chị Duyên và ghi nhận những thanh niên, trung niên huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên rời quê đi xa làm ăn như chị Duyên rất nhiều, chiếm khoảng 30% dân số của huyện. Đơn cử tại xã Tân Việt (huyện Yên Mỹ), ông Nguyễn Tiến Bộ, Phó Chủ tịch UBND xã, tính toán có khoảng 3.000 người dân trong xã đi làm xa, chiếm hơn 30% dân số và chiếm đến 50% người trong độ tuổi lao động.
Tại Thái Bình, quê hương 5 tấn nổi danh, ông Nguyễn Văn Bái, Giám đốc Sở LĐTB-XH tỉnh Thái Bình, chia sẻ, mỗi năm có khoảng trên 5.000 người đi xa làm ăn. Trong khi đó, Bến Tre có khoảng 150.000 người, bằng hơn 20% lao động đi làm xa. Hàng năm, có đến 8.000 người gác lại ruộng vườn để tới TPHCM và các đô thị khác kiếm việc. Riêng ở huyện Thạnh Phú (tỉnh Bến Tre), 12.700 người trong huyện đã “xuất cư”, phần lớn tới TPHCM.
Phía sau làn sóng di cư - Bài 1: Ào ạt rời quê ra phố ảnh 2
Khu nhà trọ của công nhân các tỉnh lên TPHCM sinh sống. Ảnh: VIỆT DŨNG
“Đặc biệt, có khoảng gấp đôi con số đó đang cư trú lâu dài, chủ yếu trên TPHCM, ít hoặc không về. Thực tế coi như là người của huyện “cống hiến” cho TPHCM và các tỉnh, thành khác”, ông Lê Trọng Quyền, Phó trưởng Phòng LĐTB-XH huyện Thạnh Phú, chia sẻ.
Theo ông Quyền, tình trạng thiếu việc làm ở nông thôn khiến nhiều thanh niên, trung niên xuất cư. Địa phương có lợi thế là lao động trẻ nhưng không sử dụng hết, không tạo ra việc làm đủ cho họ. Đặc biệt, nhiều người trẻ, nhất là 30 tuổi đổ lại, sinh ra đã không được chia ruộng, không có đất để sản xuất. Người đẻ nhưng đất không đẻ. Nếu cha mẹ có chia từ phần đất gia đình hiện có thì cũng chỉ đủ cất ngôi nhà hoặc được công ruộng, không đủ để bày biện làm ăn và buộc lòng phải “xuất cư”.
Sự ra đi của thanh niên, trung niên để lại một khoảng trống mênh mông ở các làng quê. “Trong thôn gần như nhà nào cũng có người đi. Có nhà đi cả nhà, đóng cửa vườn không nhà trống để đó, chỉ khi lễ, tết hay nhà có đại sự mới về. Làng xóm còn lại chủ yếu toàn người già và trẻ em”, ông Nguyễn Văn Ngọc, Trưởng thôn Giã Cầu, xã Tân Việt, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên cho hay.
Cách Hưng Yên gần 2.000km, tại Bến Tre, ông Nguyễn Phúc Duy, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Thạnh (huyện Thạnh Phú) cảm thán: “Nam nữ thanh niên đi hết”!
Người đi đã gửi tiền về giúp cải thiện kinh tế gia đình, đồng thời, gánh nặng việc nhà, đồng áng cũng đặt lên vai những người ở lại. Người già trẻ em phải làm việc trong thời kỳ cao điểm của nhà nông. Con cái học hành thiếu sự quản lý của cha mẹ.
Nông nghiệp cầm chừng, làng nghề teo tóp 
Tình trạng ào ạt bỏ quê đi cũng khiến nhiều mặt sản xuất ở làng quê bị cầm chừng, teo tóp. Ông Nguyễn Tiến Bộ, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Việt (huyện Yên Mỹ, Hưng Yên), chia sẻ, vào vụ sản xuất, xã thiếu lao động làm nông nên hầu như phải nhờ lực lượng lao động của các xã bạn, huyện bạn đến cấy, gặt giùm. Ngã tư Cống Tráng ở trong xã trở thành “chợ người”, tập trung khoảng 100 người các nơi đến cung ứng cho người dân Tân Việt thuê về làm ruộng. Vì phụ thuộc lao động nơi khác nên Tân Việt thường phải chờ “người ta cấy xong thì mình mới có người cấy”, ít khi gieo trồng đúng vụ.
Ông Bộ cũng cho hay, người dân có xu hướng bỏ ruộng nhiều hơn, thành ra xã phải “ép” cấy cày. Xã làm việc với cấp ủy, lãnh đạo thôn yêu cầu đôn đốc bà con nhân dân tích cực phủ kín ruộng. Đồng thời, lập các đoàn vận động người dân bám ruộng, không để ruộng trống, nếu không cấy thì phải cho người khác mượn ruộng.
Cũng giống như Hưng Yên, nhiều nông dân ở vùng quê 5 tấn Thái Bình cũng không còn mặn mà với ruộng đồng. Nhiều hộ làm nông nhằm tiêu thời gian rỗi và lấy gạo sạch ăn, chứ về kinh tế, một người đi làm công nhân 1 tháng bằng cả nhà cấy cày 6 tháng. Và người dân cứ vậy rời quê ra đi.
Ông Nguyễn Văn Bái, Giám đốc Sở LĐTB-XH tỉnh Thái Bình, nhận xét, lực lượng lao động trẻ (lao động chính) trong các hộ gia đình di chuyển làm việc ở khu vực thành thị đã ảnh hưởng không nhỏ đến kế hoạch sản xuất nông nghiệp của địa phương cơ sở, làm thay đổi cơ cấu mùa vụ và giá trị sản lượng cây trồng, con vật nuôi. Người di cư nhiều đã ảnh hưởng đến mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội. Tại xã Minh Lãng, huyện Vũ Thư (Thái Bình) có 1 tập đoàn da giày của Đài Loan vừa đầu tư, cần tuyển khoảng 6.000 lao động song rất khó khăn để tuyển được đủ người.
Sự di cư của người dân từ nông thôn ra thành thị, bỏ ruộng đồng tới công ty cũng khiến nhiều làng nghề teo tóp. Làng nghề thêu truyền thống xuất khẩu xã Minh Lãng có số cơ sở, đại lý và số lao động thêu tay giảm mạnh. Trước đây, xã có khoảng 800 thợ thêu tay, giờ chỉ còn khoảng 100 người. Ông Hoàng Đình Chiêm, chủ Công ty TNHH thêu xuất khẩu Tuấn Dương, có kinh nghiệm hoạt động 22 năm trong nghề, chia sẻ, lao động trong nghề rất khó kiếm, chủ yếu là lao động lớn tuổi, mắt mờ tay kém.
– Theo Tổng cục Thống kê, 13,6% dân số cả nước là người di cư, tăng 5,9% so với 10 năm trước.
-79% người di cư có nguồn gốc xuất thân từ nông thôn. Dòng di cư chủ đạo là từ nông thôn – thành thị. 
– Nơi xuất cư nhiều nhất: Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung (20%), đồng bằng sông Cửu Long (18,4%). 

ĐƯỜNG LOAN / SGGP

Vương quyền 622 năm và vị vua cuối cùng của Lào

Wat Xieng Thong ở Luang Prabanghình ảnhCHUMSAK KANOKNAN
Ngày Tết của người Lào trước Chùa Xieng Thong ở Luang Prabang

Đến thăm cố đô Luang Prabang của Lào, khách du lịch thường được hướng dẫn thăm quan những gì còn lại của nền quân chủ có lịch sử dài hơn sáu thế kỷ.

Đó là ngai vàng, thư viện, phòng ngủ của vị vua cuối cùng ‘King’ Sisavang Vatthana, hay vẫn được gọi theo tiếng Pháp, ngôn ngữ thường sử dụng trong Hoàng Gia Savang Vatthana.

Cô hướng dẫn viên du lịch xinh đẹp nói bằng một giọng đều đều:

”Sau cách mạng, Ngài đã về Vientiane để hợp tác với chính phủ mới. Ngài mất vì già yếu lúc năm 1981.”

Ai căn vặn thì sẽ nhận được câu trả lời: ”Thật sự chúng tôi không rõ lắm, nhất là khi Ngài không còn quyền lực.”

Đó là những lời giả dối, song vẫn lặp đi lặp lại dưới mái vòm thếp vàng Hoàng Cung.

Thảm kịch xảy đến với Hoàng gia Vương quốc Lào là chuyện còn ít ai được biết.

Hàng chục năm trôi qua, chính quyền Lào không đưa ra được một câu trả lời thỏa đáng về sự biến mất của vua Savang Vatthana.

Lãnh tụ cộng sản Lào, Kaysone Phomvihane, trong lần đến thăm Pháp năm 1989 vẫn khẳng định:

“Tôi muốn nói với các ông rằng, Savang Vatthana chết tự nhiên. Ông ta rất già. Điều đó xảy đến với tất cả mọi người.”

Trong câu nói, lãnh tụ Cộng Hoà Dân chủ Nhân dân Lào Kaysone Phomvihane gọi vua Savang Vatthana trống không, lạnh nhạt, khác tình cảm của người Lào dành cho Hoàng gia.

Vua Savang Vatthana hình ảnhTHE LAST KING OF LAOS
Đức vua Savang Vatthana trong một hình từ Bộ phim The Last King of Laos

Trước chiến tranh thế giới thứ hai, Savang Vatthana lúc đó mới chỉ là Thái tử sang Paris học luật sống chung với hai Hoàng thân Souvanna Phouma, Souphanouvong, cũng học ở Pháp. Họ cùng trọ trong căn hộ trên đại lộ Raspail của tướng Pháp Coquelet. Savan đi chợ, Souvanna Phouma (1901-1984) nấu cơm, còn Souphanouvong (1909-1995) rửa bát.

‘Hoàng thân đỏ’ Souphanouvong sau đó cưới một cô gái Việt Nam, trở thành Chủ tích nước đầu tiên của CHDCND Lào (1976-1985), và ‘người rửa bát’ không nhớ thủa hàn vi, chẳng dành cho King Savang cả một cái chân lau bàn khốn khổ trong bữa tiệc chiến thắng của họ năm 1975.

Trung lập hay thân Việt Nam?

Vua Savang Vatthana được đánh giá nhân hậu, đạo đức, thường có mặt trong những cuộc tranh luận Thần học.

Ông là người luôn mong mỏi giữ nước mình trong tư thế một nước trung lập, dù giai đoạn trị vì chịu sức ép, chèo kéo và áp lực của cả hai khối cộng sản và tư bản.

Thay mặt vua, Hoàng thân Souvanna Phouma lần đến thăm Nga, gặp Khrushchev tại Sochi, đã được lãnh tụ Xô Viết dành cho sự tiếp đãi trọng thể. Hoàng thân được sử dụng toàn bộ lâu đài của Hoàng tử Yussupov lộng lẫy bên bờ Biển Đen, mới được sửa chữa và phục chế hoàn toàn, salon lát đá cẩm thạch, phòng chơi billard, bể bơi trong nhà với nước biển được sưởi nóng, sauna, phòng ăn khổng lồ luôn luôn đầy ắp hoa quả, trứng cá cavia, rượu vodka…

Nikita Khrushchev đến tận nơi ở với vòng tay dang rộng, hỏi như muốn tự mình xách valy “Vương Thân, đồ đạc của Ngài ở đâu?”.

Sau buổi tiếp kiến, Khrushchev thân mật vỗ vai, gọi Hoàng thân bằng tên riêng:

“Ông bạn Souvanna yêu quý của tôi, tôi biết chắc rằng Ngài chưa đủ chín đối với chủ nghĩa cộng sản.”

Sự tiếp đón của JF Kennedy vào tháng 9/1962 dành cho phái đoàn Vương quốc Lào ngược lại rất thiếu trọng thị, lạnh nhạt. Các bữa tiệc được mô tả như các suất ăn sáng.

Ngoại trưởng Mỹ lúc đó Foster Dulles ham dọa: “Trung lập không thể tồn tại. Nếu có điều đó thì là một sự vô đạo đức. Người ta chỉ có thể thân Mỹ hay thân cộng sản.”

Hoàng thân Đỏ, Souphanouvong, là lãnh đạo của phái Pathet Lào
 hình ảnhKEYSTONE
Hoàng thân Đỏ, Souphanouvong, là lãnh đạo của phái Pathet Lào

Averell Harriman thu xếp cho Hoàng gia Lào tiếp kiến Kennedy tại Toà Bạch ốc. Tại đó, tổng thống Mỹ ăn mặc như vừa về sau một trận chơi golf, ngồi trên chiếc ghế xoay nửa nằm, nửa ngồi, chuyện đang nửa chừng đã ngắt lời, hỏi:

“Ngài đánh giá mong đợi ngài muốn ở phía chúng tôi như thế nào?”

“Thưa Tổng thống, chúng tôi không cần tiền. Điều chúng tôi mong mỏi là hậu thuẫn chính trị, những chuyên viên kỹ thuật, thuốc men, máy kéo.”

Ngạc nhiên, Kennedy chồm dậy sửng sốt:

“Thế là thế nào, lần đầu tiên tôi nghe…”

Lào – nạn nhân thua thiệt trong Cuộc chiến Đông Dương

Trong cuộc chiến tranh giữa Mỹ – Việt Nam, đúng nghĩa hơn là chiến tranh Đông Dương, Lào đã cho Hà Nội xây dựng tuyến đường huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam trên lãnh thổ Lào, vẫn được gọi là ‘Đường mòn Hồ Chí Minh’.

Quân đội Việt Nam Cộng Hòa đã trực tiếp mở chiến dịch ‘Lam Sơn 719’ đánh thẳng sang Lào từ Quảng Trị. Mỹ cũng đã tiến hành 550.000 phi vụ tấn công trên lãnh thổ Lào, trung bình cứ 8 phút có một phi vụ rải boom, nã tên lửa trong suốt 9 năm.

Chừng 260 triệu trái boom đã dội xuống đất Lào, nhiều hơn dân số của nước này (6,4 triệu/2015). Lào là đất nước hứng chịu boom đạn nặng nề nhất thế giới so với số dân.

Bắc Việt Nam đã thành công trong việc sử dụng Lào như một chiếc khiên chắn đạn cho VNDCCH, để hậu phương miền Bắc không bị hứng chịu toàn bộ gánh nặng của cuộc chiến Đông Dương lần thứ hai.

Nội chiến ở Lào giữa quân đội Hoàng gia được người Hmong ủng hộ chống lại Pathet Lào và quân đội Bắc Việt kéo dài từ tháng 11/1953 tới năm 1973, dài hơn chiến tranh Việt Nam. Một triệu người Lào đã bị giết, tương tự cứ 6 người thì có một bị thiệt mạng.

Sau chiến tranh 69.000 người Hmong phải chạy từ Lào sang Thái Lan tỵ nạn rồi một số họ được Hoa Kỳ nhận.

Đóng góp của Lào về sức người, sức của cho Bắc Việt Nam chiến thắng không thể phủ nhận.

Nền quân chủ 622 năm bị truy trốc tận gốc

Nằm cạnh những đế chế hùng mạnh trên bán đảo Đông Dương, Lào luôn giữ một thái độ khiêm nhường.

Bên trong Hoàng cung ở cố đô Luang Prabang
hình ảnhPHAM CAO PHONG
Bên trong Hoàng cung ở cố đô Luang Prabang

Đất nước là ngã tư hợp lưu giữa các sắc tộc. Những người bản địa được gọi là người ‘Kha’ bị những kẻ thắng trận, đầu tiên là Khmer, sau là người Thái, đẩy dần lên vùng núi, bị chiếm mất những mảnh đất tốt.

Fa Ngum, một Hoàng tử trong bộ tộc đã liên kết với Vương triều ‘Roi d’Angkor’ thành công trong việc thống nhất các tộc trưởng địa phương và đất nước ” Lan Xang- Triệu voi” đã ra đời. Vương Quốc tả ngạn sông Mekong có thủ đô là Xieng-Thong, sau được gọi là Luang Prabang. Đó là năm 1353.

Hiệp định Paris và việc triệt thoái quân đội Mỹ khỏi Việt Nam đồng thời mở ra cho Lào một viễn cảnh tìm lại tiếng nói ở Đông Dương.

Ngày 5/4/1974, Vua Savang Vatthana tại vị trên ngai vàng mời hai anh em cùng cha khác mẹ Souvanna Phouma, một người đi với vua và Souphanouvong, một người theo Bắc Việt Nam, ngồi lại với nhau thành lập ‘Chính phủ Lâm thời đoàn kết dân tộc’.

Vương quốc Lào tuyên bố đi theo đường lối quân chủ trung lập, không liên kết.

Song, cân bằng lực lượng trong vùng thay đổi sau ngày 30/4/1975, khi Sài Gòn sụp đổ.

Pathet Lào hiểu, cơ hội chiếm đoạt quyền lực đang nghiêng về phía họ với sự suy yếu của Mỹ và Việt Nam Cộng Hòa biến mất.

Những người thuộc Đảng Nhân dân Cách mạng Lào giật dây cho các tầng lớp sinh viên, học sinh thành lập các tiểu tổ cách mạng tại Vientiene và nhiều thành phố khác tại Lào.

Kết thúc năm 1975 cùng Sài Gòn sụp đổ

Tháng 5, một cuộc biểu tình của sinh viên nổ ra, bao vây Hoàng cung Louang-Prabang, ngăn cản Đức vua tham dự ngày Hội Hiến pháp. Ngày 29/9/1975, hai Hoàng thân Souvanna Phouma và Souphanouvong từ chức trước rừng người tụ tập trước Hoàng Cung. Thoạt đầu cuộc biểu tình không có dấu hiệu nào chứng tỏ đám đông phản đối chế độ quân chủ, ngược lại họ tỏ lòng kính trọng với vị vua Savang Vatthana, tin tưởng vào ngai vàng có quá khứ hơn sáu thế kỷ.

Trong lúc đó, những cán bộ tuyên truyền Pathet Lào hô khẩu hiệu”phản đế, phản phong”.

Lào
hình ảnhPHAM CAO PHONG
Cuốn sách của Hoàng tử Mangkra Souvanna Phouma: “Lào: cuộc giải phẫu cái chết một vương triều bị ám sát”

Savang Vatthana hiểu rất nhanh những người Pathet Lào muốn gì. Vua tuyên bố thoái vị. Mười ngày sau, “Hội nghị đại biểu nhân dân” nhóm họp tại Vientiane, tuyên bố thành lập nước CHDCND Lào và Chủ tịch không phải ai khác là…Hoàng thân Souphanouvong.

Vua Savang Vatthana được choàng một chút hư vinh, hữu thực “Cố vấn tối cao chính phủ”. Ngôn ngữ gọt tròn cho khỏi chấn động những ai còn quyến luyến chế độ cũ.

Những ngày cuối cùng của Nhà vua

Trên thực tế, đứng đầu bộ máy quyền lực Lào là nhà độc tài, Chủ tịch Đảng PPRL (Đảng Nhân dân cách mạng Lào) Kaysone Phomvihane.

Chế độ mới ngay lập tức phải đối mặt với một cơn lốc khó khăn. Nền kinh tế dựa vào viện trợ không được tái cơ cấu, trong khi nguồn tiền Phương Tây biến mất sau việc quốc hữu hoá hàng loạt các cơ sở sản xuất.

Bàn tay sắt trong quản lý, những trưng thu không bù đắp được những thiếu hụt và sụt giảm nền kinh tế, ngược lại còn làm tồi tệ hơn.

Pathet Lào trưng ra một khuôn mặt khác sau khi nắm chính quyền.

Những đối thủ chính trị, thậm chí những người từng đóng góp rất nhiều cho Pathet Lào bị đưa đi cải tạo, cư dân thành phố đẩy đi thành lập những khu ‘Kinh tế mới’ nơi rừng thiêng nước độc.

Cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm bằng chân gia tăng, từ năm 1976 sang 1977, rồi 1978.

Đối mặt với tình hình trong nước ngày xấu đi, thái độ bất bình ngày càng dâng cao của các tầng lớp dân chúng, những người cộng sản lo sợ người dân sẽ hoài niệm về thể chế quân chủ.

Ở Lào đạo Phật được mến chuộng, người dân vẫn tôn thờ ngai vàng, coi biểu tượng của Vua ứng với thần linh và họ nợ Đức Vua lòng trung thành.

Khôn ngoan là xoá bỏ vĩnh viễn biểu tượng tinh thần đó. Những người Cộng sản nghĩ thế, họ quen với cái gọi là ‘chuyên chính vô sản’ hơn công việc xây dựng đất nước.

Trong nhiều năm, số phận của vua Savang Vatthana, Thái tử kế vị SayVongsavang, cùng Hoàng hậu Khamphoui là đề tài của những tin đồn trái ngược nhau. Một viên chức Lào cho hay rằng, gia đình Hoàng gia sống trong một biệt thự nhỏ, bao quanh là vườn hoa xinh xắn.

Đến năm 1987, sự thật tàn nhẫn mới được tiết lộ. Nhà Vua đã bị giam giữ và bắt buộc phải làm lụng trên cánh đồng tám giờ một ngày, sáu ngày trong một tuần ở tuổi 70. Cả ba đều bị chết sau đó vài năm.

Những nhân chứng thoát khỏi nơi đầy ải đã kể những bi kịch như bản Requiem của triều đại đáng kính này.

Ngày 11/3/1977, cả gia đình Hoàng gia gồm vua Savang Vatthana, Thái tử kế vị SayVongsavang, cùng Hoàng hậu Khamphoui bị áp giải ra khỏi Hoàng cung ở Luang-Prabang dẫn giải về nhà tù khét tiếng ở Viengsay. Sau đó họ bị giải đến Hua Phang, thành lũy lịch sử của Pathet Lào. Một vùng biệt lập hoàn toàn với dân cư, bao bọc bởi rừng núi.

Souvanna-Phouma đưa con gái đi cưới chồng trong ngày lễ 3/07/1962 ở Paris
 hình ảnhKEYSTONE
Hoàng thân Souvanna-Phouma đưa con gái đi cưới chồng trong ngày lễ 3/07/1962 ở Paris

Hoàng gia Lào vào trại cải tạo

Họ bị giam giữ trong khu vực dành cho những thành phần nguy hiểm. Khu trại được xây dựng vào năm 1974, biệt lập bởi những hàng rào tre, nứa vót nhọn, và dây thép gai kín đặc, được dựng nên cũng bởi những phạm nhân của chế độ mới. Trại nằm cách Sam Neua về phía Bắc, cách biên giới Việt-Lào 72 km.

Song chưa yên tâm, để che mắt dư luận thế giới, sợ những người tù cùng ở ‘quần đảo Gulag’ tại Viengsay phát hiện thân thế gia đình Hoàng gia, ba tháng sau, vua Savang Vatthana và gia đình bị dẫn đi tiếp đến Sam Neua, nhốt trong Trại tù số 1.

Hoàng hậu KhamPhoui bị tách khỏi gia đình và giam riêng trong khu dành cho nữ giới. Những người cộng sản Pathet Lào quy định nghiêm ngặt như phạm nhân nam ngước mắt nhìn nữ giới chịu phạt ba ngày nhịn ăn, thậm chí bị nhục hình.

Tháng 9/1977, đại diện cuối cùng của đất nước Triệu Voi được nghe tuyên cáo số 17 của trại: tất cả những phạm nhân bị bắt đều bị coi là kẻ thù của nhân dân và dân tộc Lào, không quyền công dân, giam không xét xử.

Những ngày cuối cùng của Nhà vua

Khi nhập trại, vua Savang Vatthana đã 69 tuổi. Ông không có một đặc quyền lợi nào khác các bạn tù. Ông cùng Thái tử SayVongsavang và ba người cùng trại giam phải lao động ngoài đồng, xay xát lúa gạo. Mỗi ngày, nhà vua nhận từ tay quản giáo hai bát cơm gạo hẩm, lẫn phân chuột. Không quen lao lực, ăn uống thiếu thốn, tuổi cao, Đức vua nhanh chóng suy sụp, sức khỏe xấu đến mức không còn làm việc được.

Nội quy’ số 9 ‘của trại ghi rõ, kẻ nào không lao động sẽ bị cắt khẩu phần ăn. Nhà vua bị liệt vào hạng tù chống đối, bị bỏ đói.

Thái tử SayVongsavang chia phần cơm của mình cho cha, khăng khăng bắt ông phải ăn.

Vào ngày 2/5/1978, Thái tử nối dõi ngai vàng Vương quốc Lào qua đời, nạn nhân của lòng hiếu thảo. Cơm và muối theo khẩu phần khốn khổ cho một người tù không đủ nuôi sống cả hai.

Tự coi mình chịu trách nhiệm về sự hy sinh của con trai, vua Savang Vatthana buông xuôi.

Ngày 13/5/1978, ông nằm trên giường, nói ”Tôi ngủ đây” và trăn trối ”Tôi hiến dâng linh hồn, giọt máu và thân thể của tôi cho mảnh đất mầu mỡ, tươi đẹp của đất nước Lào và có thể cho tất cả dân tộc Lào”.

Ông thở nặng nhọc và ra đi. Ông mất 11 ngày sau cái chết của con.

Vài giờ sau khi ông mất, ba người nấu bếp đào một hố chôn ông không nghi lễ, ảm đạm, thương tâm như mai táng Thái tử Say Vongsavang không lâu trước đó. Họ không được khóc thành tiếng. Lính áp tải vội về ăn cơm tối.

Mộ phần của vua nằm dưới chân cây Kok Leuang (cây đa vàng), khoảng 100m về phía bắc Trại tù số 1, ở rìa con suối Houy Nor Kok trên bản đồ địa phương. Vua an táng đầu hướng về phía Bắc. Con trai ông nằm quay đầu về phía Nam, chôn không xa Tổng tư lệnh cuối cùng Quân lực Hoàng gia Lào, tướng BounPone Makthepharak. Không có bia mộ nào được phép đặt trước nơi an nghỉ cuối cùng của họ.

Hoàng hậu KhamPhoui chịu thân phận tù đầy cũng không được dự phút khâm liệm cả chồng và con trai. Mà chữ khâm liệm cũng xa vời, họ chỉ ném xác những người đại diện cuối cùng Hoàng gia Lào xuống những hố nông đào vội.

Hai năm sau, bà vẫn không biết là chồng và con đã ra đi. Nhân chứng nhìn thấy bà lần cuối không còn nhận ra Hoàng hậu của nước Lào. Tóc bạc trắng và đôi mắt buồn rầu, bà nhai trầu cả ngày để chìm vào quên lãng. Ánh mắt đó cuối cùng cũng tắt vào ngày 12/12/1981. Mộ của bà nằm cách khoảng một km nơi chồng an táng và cũng không có bia.

Ba lời kể và một nỗi nhớ

Ba nhân chứng qua ba thời kỳ đều xác nhận những sự việc kể trên.

Đại tá Khamphan Thammakanti được trả tự do vào năm 1989, sang đoàn tụ với gia đình tại Portland (Orégon, Hoa kỳ), mất ngày 21/8/2004 kể lại rằng Vua cùng 27 thành viên chính phủ gồm các tướng lĩnh, đại sứ, cựu bộ trưởng bị trói và áp giải đến ‘Trại 1’ ngày 28/10/1977.

Cựu đại sứ tại Liên hợp quốc và đại sứ tại Australie, Phagna Kamchanh Pradith được trả tự do tháng 12/1992 cũng đã những trang về những ngày cuối cùng của Hoàng gia Lào trong cuốn ‘Nhật ký’ được dịch ra tiếng Pháp.

Vương hầu Mangkra Souvanna Phouma, trong tác phẩm ‘Giải phẫu xác chết một vương triều bị thảm sát’ còn thêm vào danh sách những tên tuổi Hoàng gia đã là nạn nhân của sự diệt chủng.

Đó là Hoàng thân Souphantharangsi, cựu đại sứ Lào tại Vương quốc Anh, bí thư Hoàng cung cũng bị bắt vào ‘Trại 1’ năm 1977. Bị nhốt cấm cố, đói ăn đã chết năm 1980. Ông cũng chôn trong một hố chôn tập thể cùng đại tá Amkha Khantamixay.

Khi tra cứu những tài liệu về đề tài nhạy cảm này tôi, đã đọc những tài liệu của cả phía Pháp và hồi ký của Hoàng Gia Lào tỵ nạn tại Pháp. Rất nhiều, có thể nhắc đến “La tragédie du roi du Laos-Le destin tragique du dernier roi du Laos” của Philippe Delorme – Historia No 497 05/1988, tạm dịch Bi kịch vua Lào – Số phận nghiệt ngã của vị vua Lào cuối cùng.

Quyển sách ‘Laos Autosie d’une monarchie asssassinée’ (Giải phẫu xác chết một vương triều bị ám sát) của vương thân Mangkra Souvannaphouma.

Chủ đề này được viết trên tờ Le Monde ngày 6/6/2013: ‘Le Roi est mort, vive le mensonge’ (Đức vua đã chết, hoan hô lời dối trá).

Le Monde ngày 1/12/2015, đã dành một bài trang trọng ‘Laos:les derniers soldats du roi’ ‘Lào: những người lính cuối cùng của nhà vua’) của Adrien Le Gal.

Nhà xuất bản Plon năm 1976 cũng cho ra mắt bạn đọc ‘L’Agonie du Laos’ (Lúc nước Lào hấp hối) của vương thân Mangkra Souvannaphouma.

Tôi không nghi ngờ tính xác thực của các nguồn tài liệu kể trên.

Cố đô Luang Prabang của LàoBản  ảnhPHAM CAO PHONG
Một cảnh trong cố đô Luang Prabang của Lào

Những người Pathet Lào quả không ‘hổ thẹn’ với những người Bolshevik Nga vốn đã giết toàn bộ gia đình Nga Hoàng Nicholas II, kể cả bốn con gái Olga, Tatiana, Maria, Anastasia và con trai Alexis ngày 16/7/1918.

Chúng ta có nợ nước Lào một lời tạ ơn và một câu xin lỗi chân thành?

Đến thăm nước Lào, nhìn những khuôn mặt hiền lành chất phác của người dân ở Luang-Prabang, chuyện trò với người bạn Lào bên những chiếc chum đá khổng lồ vùng Cánh đồng Chum, hay khi cô gái Lào khuôn mặt rám nắng bầu bĩnh, cột vào cổ tay vòng chỉ ngũ sắc chúc phúc, tôi không đủ can đảm nhắc tới những câu chuyện đau khổ đó. Mùi hương nếp và những chiếc áo vàng cà sa của những vị sư đi khất thực càng như ngăn cản những tâm sự của tôi.

Tôi sợ họ buồn trong chiều vàng nhuộm đỏ những mái cong Hoàng cung, mà cánh cửa mầu lam ngọc chạm hình hai vũ nữ múa điệu Lam Vong trên đầu hai con nghê vàng chẳng gợi gì cảnh chết chóc.

Nhưng khi về, tôi cảm thấy day dứt khi chưa nói những điều này, như món nợ lương tâm mà dân tộc tôi đã làm. Họ đã quá yêu Việt nam đến mù quáng chăng?

‘Đất nước của nụ cười-Đất nước Triệu voi’ đã bị những thảm kịch đó làm hoen ố. ‘Chúng ta đã không biết đoàn kết nhau, chúng ta đã không thật lòng với nhau, cuối cùng bị nước ngoài dắt mũi và trở thành tiểu quốc của họ’, Vương thân Mangkra Souvannaphouma nhỏ máu đau đớn viết ra những lời như thế. Những giọt nước mắt cay đắng, hối hận có phần muộn mằn đó có thể vận vào Campuchia, Lào, hay Việt Nam ?

‘Kẻ nào bắn vào quá khứ bằng súng lục, kẻ đó sẽ bị tương lai trừng phạt bằng đại bác’, một ngạn ngữ cổ Dagestan chiêm nghiệm. Thanh bình hôm nay trên đất Lào vẫn cón những gì như chưa hoàn chỉnh, như ảo ảnh.

Sẽ có ngày phán xử, không sớm thì muộn. Chẳng cái chết nào là vô ích cả.

Và ngày ấy, ở trên đó, King Savang Vatthana sẽ có thể mỉm cười. Cái chết của ông không uổng, nó gieo hạt mầm cho tương lai.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng của nhà báo tự do Phạm Cao Phong ở Paris, Pháp.

Theo BBC