Kỷ niệm 100 năm ra đời Nam phong tạp chí (1917-2017):Tinh thần phản tỉnh trong Du ký Phạm Quỳnh

Nhà văn hóa Phạm Quỳnh với Pháp du hành trình nhật ký (in 27 kỳ, 1922-1925)1, Thuật chuyện du lịch ở Paris (số 64, tháng 10-1922)2 đã có những đóng góp đặc biệt quan trọng ở thể tài du ký viết về nước Pháp, bộc lộ tinh thần phản tỉnh về vị thế dân tộc và mối quan hệ Việt – Pháp hồi đầu thế kỷ XX 3.


Nhà văn hóa Phạm Quỳnh (phải) và nhà văn, nhà báo Phạm Duy Tốn.

Theo nhật ký Phạm Quỳnh, chuyến đi khởi hành từ ngày 9-3-1922 tại cảng Hải Phòng và trở về vào ngày 11-9, vừa đủ sáu tháng. Năm ấy Phạm Quỳnh tròn ba mươi tuổi. Trong nửa năm ở Pháp, ông chủ ý Đi – Xem – Nghe càng nhiều càng tốt, từ đó suy nghĩ, so sánh, đối sánh văn minh và thế cuộc nước Pháp với xứ sở Việt Nam. Tại nước Pháp, ông đã trở đi trở lại Marseille, qua Lyon, Versailles, Verdun và thăm thú khắp các công sở, di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh thủ đô Paris… Đến đâu ông cũng ghi chép, bình luận, liên hệ, so sánh thực tại xã hội chính quốc với cuộc sống bên nước nhà và phát biểu cảm tưởng về những điều tai nghe mắt thấy4

Tới nước Pháp, Phạm Quỳnh ngỡ ngàng bởi nền khoa học, kỹ thuật và đời sống vật chất vượt trội của “chính quốc”. Ông thức nhận trước những cái KHÁC, MỚI LẠ, TIẾN BỘ và khâm phục trước cung điện Le Louvre tráng lệ, tháp Eiffel có thang máy, những tòa nhà cao rộng, những khách sạn, nhà hàng tiện nghi, những cây cầu bắc qua sông Seine uy nghiêm, những công viên, đường phố, biệt thự sang trọng… Hiện đại và ấn tượng thêm nữa là dòng xe ô tô tấp nập qua lại, những chuyến taxi cơ động và đường xe điện ngầm có lúc chạy trên cầu, có lúc đi dưới đất, có lúc chạy ngầm dưới  lòng sông, “nghe nói lạ lắm”, “đi đâu cũng tiện lắm”, “chạy mau vùn vụt như tên bắn vậy”… Phạm Quỳnh chịu khó mua sách, đọc sách, nghe giảng và trực tiếp tham gia diễn thuyết tại nhiều trung tâm văn hóa, khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học. Với tư cách nhà trí thức, qua thăm bảo tàng dân tộc học, ông nhận xét: “Ấy cách học vấn của người Tây, bất cứ về môn nào cũng là kỹ càng trọn vẹn, đến chốn đến nơi như thế, không trách sự học của người ta dễ sâu xa và mau tấn tới vậy”… Soi nhìn lại các hội học xứ nhà, ông phản tỉnh và tự phản tỉnh, phản biện: “Ở Hà Nội ta có hội quán Hội Trí Tri và Hội Khai Trí cũng hơi có cái tính cách ấy, nhưng phải chỉnh đốn cho hơn nữa mới được, và hiện nay chỉ hiềm hãy còn ít những cuộc họp tập có ích, bất quá thỉnh thoảng có mấy hội ‘ái hữu’ mượn để họp bàn, mấy ông trị sự hay bàn mấy vấn đề suông, cũng có lúc nói năng to tiếng, cãi cọ rậm lời, nhưng vẫn chưa khỏi cái lối ‘việc làng’, nghĩa là ồn ào lộn xộn mà chẳng nên câu chuyện gì”… Từ góc độ nhà hoạt động xã hội, nhà văn hóa, nhà chính trị, ngay khi ở Marseille, Phạm Quỳnh đã tới nghe một nữ bác sĩ diễn thuyết về “cái phong trào cách mệnh và cái chủ nghĩa quá khích ở nước Nga”. Điều này cho thấy không khí tương đối tự do, dân chủ trong sinh hoạt chính trị, học thuật ở nước Pháp thời bấy giờ. Tham dự một buổi thảo luận về chính sách giáo dục, Phạm Quỳnh tiếp tục thức tỉnh rút ra kết luận: “Ở một nước tự do có khác, bất cứ việc gì cũng có thể đem ra công chúng mà nghị luận được. Kẻ nói đi người nói lại, quốc dân đứng giữa mà phán đoán, Chính phủ ở trên mà chiết trung, tưởng còn hơn là cái chính sách ‘bịt bung’, rút lại chẳng có lợi cho ai hết”… Ông từng tham dự diễn thuyết, từng “vào xem” một cuộc thảo luận, nghe các ông nghị viên chất vấn Chính phủ ở Thượng viện và đi đến suy xét, phản vấn, đề xuất: “Nghe người ta diễn thuyết mà hồi tưởng đến người mình, không những nghề diễn thuyết chưa biết, mà đến nói câu chuyện cho có đầu đuôi manh mối, cũng ít người nói được… Người mình cần tập nói lắm”… Sau này, trong bài Thuật chuyện du lịch ở Paris, Phạm Quỳnh tiếp tục chỉ rõ sự lợi hại của các cuộc tranh luận công khai, dân chủ và hài hước nhấn mạnh: “Hoặc giả nói: Nếu như thế thì làm việc chính trị chẳng là chán lắm ru? Và nơi nghị trường chẳng là giống như chợ hàng rau ư? Nếu như thế thì các ông nghị ta mỗi năm về Hà Nội chơi mấy ngày, xin Chánh phủ cho đi xem hát chèo chớp bóng, há lại chẳng có tư cách hơn các ông nghị Tây kia cứ ngày ngày đem nhau ra chỗ công đồng mà cãi nhau như mổ bò ru?… Đã có nghị viện phải có chính đảng, đã có chính đảng tất phải có cạnh tranh, có cạnh tranh mới hoạt động; cái phép tiến hóa của các dân tộc như thế. Dân tộc mình còn chưa tới trình độ đó, ta nên đáng mừng hay là đáng tiếc? Điều đó xin chất vấn ở quốc dân”… Rõ ràng là Phạm Quỳnh đã phản tỉnh, thức nhận ra những cái khác, cái phát triển, cái tiến bộ ở xứ người và hy vọng quốc dân nước Nam cùng tham chiếu, định hướng, noi theo5.

Liên hệ, đối sánh sở học và nếp nghĩ truyền thống với thực tại miền đất mới, học giả Phạm Quỳnh thấy mỗi ngày ở nước Pháp đều có thể hiểu biết, học hỏi thêm nhiều điều mới lạ. Ông cảm nhận sự mới lạ ngay từ tài năng diễn thuyết của người nữ bác sĩ đến ấn tượng khi thăm nhà bà F. có chân trong hội Đông phương Ái hữu: “Thật là một bà chủ sa lông theo như lịch sử phong nhã của nước Pháp. Bao giờ cho xã hội An Nam ta cũng có những bậc đàn bà nhã thú như thế?”… Phạm Quỳnh còn hiếu kỳ dành cả thời gian đến xóm bình khang “Mông Mạc” được coi như phía khuất lấp của Paris hoa lệ. Rồi khi đến xem điểm binh ở nhà đua ngựa, ông thức nhận ra sự thật đời thường: “Người dân ở đây kể cũng không khác gì người dân bên mình, mà có lẽ người dân ở đâu đại suất cũng thế, cũng thích hội hè đình đám… Lại len lỏi trong đám đông cũng có các trạng ăn cắp, chực lần lưng móc túi. Thật dưới gầm trời, người ta đâu cũng như đâu. Kẻ bình dân vẫn có tính háo hức mà bọn láu cá thì khéo lợi dụng; trò đời chỉ có thế mà thôi”… Ngòi bút Phạm Quỳnh cũng khá tự do và thực sự dũng cảm, trung thực khi viết về việc đức vua mua hàng, “đánh quả”, “đánh công”: “Gần bốn giờ thì Hoàng thượng xuống tầu, kèn trống thổi mừng, quân quan đứng tiễn. Ngài đi Tây chuyến này sắm được vô số đồ, chở xuống tầu từ hai giờ đến bốn giờ, hết kiện ấy đến kiện khác, cái cần máy trục cứ giơ lên hạ xuống hoài mà không dứt”…

Điều quan trọng hơn, Phạm Quỳnh thực sự tỉnh ngộ, đi đến những nhận xét tổng quan, bày tỏ chính kiến về xã hội, về mối quan hệ Việt – Pháp, về tương quan Đông – Tây và xác định con đường tiến hóa, tiến bộ xã hội: “Những đường phố sang trọng xem ra lại không vui bằng những xóm bình dân, người thượng lưu vẫn không muốn dự, cho mới biết dẫu ở nước dân chủ bình đẳng, các giai cấp vẫn có ý muốn đặc biệt nhau, và sự bình đẳng hoàn toàn, có lẽ không bao giờ có được”; “Cho hay cái tên Đông phương đối với những nhà lãng mạn Tây phương vẫn còn có một cái thanh hưởng réo rắt ly kỳ. Nhưng những nhà lãng mạn này không phải số nhiều, còn đối với những tay doanh lợi thì Đông phương chẳng qua là một cái thị trường để tiêu thụ đồ hàng của Tây phương mà thôi”… Từ sự phản tỉnh, Phạm Quỳnh nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới, chuyển hóa, chuyển biến, hướng đến canh tân, hội nhập, phát triển trên căn bản nền tảng sự nghiệp giáo dục và truyền thống văn hóa dân tộc: “Duy cái văn minh của Tây phương nó phồn tạp quá, các ‘phương diện’ nhiều quá, muốn bao quát cho được hết mà thu gồm lấy cái toàn thể, toàn bức, thật là khó lắm. Phải có một cái sức học, một cái trí khôn, một con mắt sáng khác thường, mới có thể xét không sai mà đoán không lầm được. Cho nên còn lâu năm nữa, cái văn minh Tây phương vẫn còn ngộ hoặc người đời nhiều lắm”; “Nghĩ trong các vấn đề thiết yếu cho người mình không gì bằng vấn đề giáo dục… Đại khái nói rằng nước Việt Nam là một nước cổ, vốn đã có một cái văn hóa cũ, nhưng cái văn hóa cũ ấy ngày nay không thích hợp với thời thế nữa, cần phải có cái văn hóa mới đời nay thì mới có thể sinh tồn được trong thế giới bây giờ. Cái văn hóa mới ấy dân chúng ta nhờ quí Đại Pháp truyền bá cho… Nhưng trong sự truyền bá cái học mới ấy, có nhiều nông nỗi khó khăn, quí Chính phủ vẫn chưa giải quyết được ổn thỏa. Nếu dân Việt Nam là một dân mới có, chưa có nền nếp, chưa có lịch sử gì, thì quí quốc cứ việc hóa theo Tây cả, dạy cho học chữ Tây hết cả, đồng hóa được đến đâu hay đến đó. Nhưng ngặt thay, dân Việt Nam không phải là một tờ giấy trắng muốn vẽ gì vào cũng được; tức là một tập giấy đã có chữ sẵn từ đời nào đến giờ rồi. Nếu bây giờ viết đè một thứ chữ mới nữa lên trên, thì e thành giấy lộn mất”…


Cuốn Pháp du hành trình nhật ký do NXB Hội Nhà văn và Công ty Sách Phương Nam ấn hành năm 2005. 

Không có gì phải nghi ngờ việc Phạm Quỳnh thực sự bị thuyết phục bởi nước Pháp “quả tim thế giới”, “khối óc văn minh”, “tinh hoa của văn hóa”… Nhìn về nước Pháp, ông thấy đây là mối quan hệ tòng thuộc, cần hướng theo nền kỹ nghệ và cơ cấu chính trị – văn hóa kiểu Pháp6. Ông thức tỉnh, mong muốn dân tộc mình tiến hóa nhưng cũng thấy rõ những hạn chế, thiếu hụt bởi một nền kinh tế tiểu nông, lạc hậu, trì trệ. Có điều cần chú ý là Phạm Quỳnh không rập khuôn máy móc một chiều mà luôn cố gắng tìm ra phương hướng canh tân thích hợp, coi trọng nền văn hóa Pháp nhưng vẫn bảo tồn truyền thống dân tộc, đề cao việc học tiếng Pháp nhưng vẫn đề xuất việc học thành thục tiếng An Nam “nhiên hậu có thì giờ sẽ học đến tiếng ngoài”… Trước sau ông vẫn nhận mình thuộc hàng trí thức, chú trọng rung lên tiếng chuông trước quốc dân đồng bào và trước các nhà chức trách. Tất cả những điều đó cho thấy học giả Phạm Quỳnh thực sự xứng đáng là một nhà trí thức, nhà hoạt động truyền bá tư tưởng khoa học, văn hóa và giáo dục xuất sắc nửa đầu thế kỷ XX…
———-
1Phạm Quỳnh: Pháp du hành trình nhật ký. Nam phong tạp chí, số 58, tháng 2-1922 đến số 100, tháng 10+11-1925. In lại trong Phạm Quỳnh – Tuyển tập du ký (Nguyễn Hữu Sơn sưu tầm, giới thiệu). Tái bản. Nxb Tri thức, Hà Nội, 2014, tr.171-419. Các trích dẫn Pháp du hành trình nhật ký trong bài đều theo sách này.
2 Phạm Quỳnh: Thuật chuyện du lịch ở Paris. Nam phong tạp chí, số 64, tháng 10-1922. In lại trong Phạm Quỳnh – Tuyển tập du ký. Sđd, tr.421-459.
3 Xem thêm Phạm Quỳnh: Tiểu luận viết bằng tiếng Pháp trong thời gian 1922-1932 (Phạm Toàn giới thiệu và biên tập). Nxb Tri thức, Hà Nội, 2007, 528 trang.
4 Xin xem Nguyễn Hữu Sơn: Thể tài du ký trên Tạp chí Nam phong (1917-1934). Nghiên cứu Văn học, số 4-2007, tr.21-38.
5 Nguyễn Hữu Sơn: Thể tài du ký trên tạp chí Nam phong (1917-1934). Nghiên cứu Văn học, số 4 (422)-2007, tr.21-38.
6 Xin xem Nguyễn Hữu Sơn: Du ký của người Việt Nam viết về các nước và những đóng góp vào quá trình hiện đại hóa văn xuôi tiếng Việt giai đoạn thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, trong sách Văn học cận đại Đông Á từ góc nhìn so sánh (Đoàn Lê Giang chủ biên). NXB TP Hồ Chí Minh, 2011, tr.632-645.

Nguyễn hữu Sơn / Tia Sáng

Ai thương anh Thăng hãy chuẩn bị khăn bông để lau nước mắt!

Anh Thăng mới chỉ ra tòa với những khoản thất thoát còi cọc hơn trăm tỷ đồng ở PVC với tội cố ý làm trái. Đây chỉ là hiệp một anh Thăng phải chịu đòn với đàn em là Trịnh Xuân Thanh. Còn đó những vụ án khác như Hà Văn Thăm, Nguyễn Đình Duy… mà nếu cụ Tổng làm sòng phẳng, những ai thương nhớ anh Thăng hãy chuẩn bị khăn bông để lau nước mắt!

Sáng CN, mở mạng ra thấy nhan nhản hình anh Thăng trước tòa được chụp ở các góc khác nhau. Nhiều người hả hê rằng, Thăng chi chác, Thăng dàn xếp, Thăng xơi của dân, Thăng phải trả giá. Trái ngược với đám đông đó, các fans của Thăng bày tỏ sự thương xót cho thân phận một con người, từng gây ồn ào ở chốn chính trường, nay đang phơi mặt ra… pháp trường.

Rằng Thăng quyết liệt Thăng đam mê, Thăng miệng nói tay làm, Thăng là thủ lĩnh, Thăng như chiếc đầu tàu cực khỏe, Thăng là người thuyền trưởng tài ba kéo theo cả một đoàn tàu về phía trước… Rất nhiều câu chuyện cảm động về Đinh La Thăng khiến người ngoài cuộc như tôi cũng phải rơi lệ.

Thương nhớ Đinh La Thăng là phải rồi, ai đó nói Thăng, Thanh và cộng sự không đáng thương là người không có trái tim, nhưng ai đó khóc Thăng sụt sùi, bênh Thăng chằm chặp mà không nhìn thấy hậu quả khổng lồ mà Thăng để lại là người không có trí khôn.

Vậy tại sao Thăng? Tại sao Trầm?

Gạt qua mọi rung động của con tim, hãy giải mã hiện tượng Đinh La Thăng.

Thăng hay Trầm đều là sản phẩm, đều là con đẻ của một gã có tên là “Cơ Chế”. (Cơ chế hiểu ngầm là tham nhũng).

Không chỉ thế, bao nhiêu hiện tượng tiêu cực, bao nhiêu tên tội đồ đều là con đẻ của thằng này. Vậy thằng Cơ Chế là con nhà ai, là họ gì, ai đẻ nó ra thì chỉ có Cụ Tổng mới có thể có câu trả lời.

Cuối hai lẻ 5, Thăng về nắm PVN, mang theo khí thế hừng hực của người anh hùng từ Sông Đà về khoác cái đồng phục đó cho PVN. Thăng đôn đốc, Thăng quát tháo, Thăng quyết các dự án đầu tư, các vướng mắc trong việc giải ngân… Đó là khởi nguồn cho hàng đống sai lầm mà nếu xử lý rành mạch các vụ việc ở PVN thì chắc phải đợi đến thế kỷ 22.

Trong nền kinh tế thị trường, quản trị doanh nghiệp, quản trị đất nước giống như người chơi golf, không phải ngẫu nhiên mà mấy tay doanh nhân, mấy tay chính khách lại mê golf đến thế. Trước mỗi cú đánh, buộc phải quan sát, cân nhắc các cự ly, khoảng cách, địa hình và các bẫy rồi mới quyết định dùng gậy nào, vụt với lực ra sao, thế mới có thể giảm thấp cap (khuyết tật).

Nền kinh tế thị trường là vậy, nhưng Thăng là người của Sông Đà, Thăng không chơi golf và Thăng là người của Đại công trình thanh niên cộng sản. Đại công trình đó, sau ¼ thế kỷ đưa vào khai thác vận hành vẫn không thể quyết toán nổi. Vậy mà Thăng muốn biến PVN thành một phiên bản mới, Sông Đà 2 chấm 0.

Lại nói chuyện PVN, tập đoàn trụ cột, quả đấm thép của Nhà nước có lịch sử hơn nửa thế kỷ, là niềm tự hào của xứ Thiên đường. Nhớ lại mấy năm trước, tôi có qua Malaisia, đến bên tòa tháp Petronas ở Kula lumpur nghe những câu chuyện về tập đoàn này rồi ngẫm về Petro VN.

Petronas, công ty dầu khí của Malaysia được thành lập 17/8/1974, muộn hơn PVN, nhưng hiện nay Petronas được xếp vào nhóm Fortune Global 500 công ty lớn nhất thế giới, hiện Petronas hoạt động ở 31 quốc gia. Petronas đã xây Petronas Twin Towers (khai trương 1998), là tháp đôi cao nhất và từng là tòa nhà cao nhất thế giới để làm trụ sở. Mỗi năm Petronas lãi ròng trên dưới 15 tỷ USD. Với PVN, năm 2017, lợi nhuận sau thuế đạt 32.000 tỷ đồng, xấp xỉ 1,5 tỷ USD.

Ai đó có thể hết lời ca ngợi nền KT thị trường định hướng XHCN và những khoản lợi nhuận mà PVN mang lại cho đất nước nếu nhìn sang láng giềng sẽ thấy được nhiều điều. Không chỉ lợi nhuận thấp, hiện PVN còn phải xử lý nhiều dự án đầu tư kéo dài, thua lỗ, kém hiệu quả. Kể sơ sơ có thể thấy: xơ sợi Đình Vũ (PVTex), đóng tàu Dung Quất và những dự án nhiên liệu sinh học ethanol Phú Thọ, Dung Quất, Bình Phước… Đó là chưa kể đến những vụ khác như mất trắng 800 tỷ đồng đầu tư vào Ocean Bank…

Anh Thăng mới chỉ ra tòa với những khoản thất thoát còi cọc hơn trăm tỷ đồng ở PVC với tội cố ý làm trái. Đây chỉ là hiệp một anh Thăng phải chịu đòn với đàn em là Trịnh Xuân Thanh. Còn đó những vụ án khác như Hà Văn Thăm, Nguyễn Đình Duy… mà nếu cụ Tổng làm sòng phẳng, những ai thương nhớ anh Thăng hãy chuẩn bị khăn bông để lau nước mắt!

Nguồn: FB Phan Thế Hải

Bao giờ ông Đinh La Thăng mới sáng mắt?

Ông Đinh La Thăng trong phiên tòa ngày ở Hà Nội. Ảnh chụp ngày 8 tháng 1 năm 2018.

Ông Đinh La Thăng trong phiên tòa ngày ở Hà Nội.

Ảnh chụp ngày 8 tháng 1 năm 2018.AP

Chúng ta thường nghe ước muốn được làm người tự do của kẻ đang sống, chứ ít nghe thấy ai mong ước bi đát “được làm ma tự do” như cựu Ủy viên Bộ Chính trị – Bí thư Thành ủy TP HCM Đinh la Thăng. Bày tỏ nguyện vọng trước tòa ngày 13/1/2018, ông Đinh La Thăng đã nói rằng ông “chỉ có mong muốn cuối cùng là làm sao chấp hành án, trước khi chết thì được ra ngoài, được chết tại nhà mình, trong vòng tay người thân, gia đình, bạn bè”. Đã có nhiều tờ báo nhà nước trích lời nói rằng ông  Thăng “cũng mong muốn, nếu có chết thì được làm ma tự do chứ không phải ma tù”.

Có lẽ phát biểu thể hiện sự bất lực này của ông Đinh La Thăng hôm 9/1/2018, không chỉ liên quan đến việc ông Thăng đã khai trước tòa: “Chỉ định thầu là chủ trương của Bộ Chính trị và Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng là người chỉ đạo”. Song việc hàng loạt các báo của nhà nước đồng loạt giật tít như vậy, nhưng đến chiều hôm 10/1/2018, thì tất cả các báo đều đồng loạt hạ các tít bài này xuống.

Không chỉ thế, đêm 10 Tháng Giêng, Luật Sư Nguyễn Văn Quynh, người bào chữa cho ông Trịnh Xuân Thanh, công khai về chi tiết này trên trang Facebook cá nhân: “Chiều nay tôi xin phép Hội Đồng Xét Xử hỏi giám định viên Bộ Tài Chính đúng một câu nhưng bị đại diện Viện Kiểm Sát “nháy” giám định viên không trả lời câu hỏi. Tôi hỏi: “Giám định viên cho Hội Đồng Xét Xử biết, ngoài bản giám định kết luận hậu quả thiệt hại 119 tỷ đồng là hậu quả được tính bằng lãi suất từ “cơ hội đầu tư” ra, thì giám định viên trong quá trình giám định của mình đã kết luận doanh nghiệp nào bị thiệt hại giống như phương pháp tính thiệt hại “cơ hội đầu tư” giống như của PVN chưa? Rất tiếc, vị kiểm sát viên ngồi trước mặt nhắc giám định viên đã không trả lời tôi và giữ quyền im lặng.”

Cũng như việc Viện Kiểm sát Nhân dân Hà Nội trong bản luận tội đã cố ý cho rằng các bị cáo phải có trách nhiệm trong việc để xảy ra chậm tiến độ của dự án Nhiệt điện Thái Bình 2 và làm đội vốn dự án. Theo Luật sư Nguyễn Chiến – ĐBQH khóa XIV: “Nếu suy luận như vậy, đối với nhiều dự án khác đang chậm tiến độ, đội vốn, như dự án đường sắt trên cao ở Hà Nội, thì liệu những người thực hiện có chịu kết cục thế này hay không?” là một những ví dụ về những bản án đã được định trước.

Những điều kể trên là hệ quả của một nền tư pháp thiếu tính độc lập, chịu sự chi phối của nhà nước độc đảng. Hơn thế nữa, trong một xã hội mà nền tư pháp bị “kim ngân phá luật lệ”, khi chuyện “thằng kia nó đúng – (đút tiền nhiều) hơn mày” là phổ biến. Thì sự “oan ức” của Đinh La Thăng cũng là chuyện dễ hiểu.

Chỉ có trong các nền chính trị độc đoán mới có những chuyện bi hài như chúng ta thấy đang xảy ra ở Việt Nam trong những tháng gần đây. Nguyên nhân không có gì khác, trước hết là sự tê liệt của hệ thống kiểm soát và điều chỉnh quyền lực nhà nước ở mọi cấp độ.

Cách đây chưa lâu, những Đinh La Thăng, Nguyễn Xuân Anh, Trịnh Xuân Thanh, Vũ Nhôm không thể nghĩ rằng họ có một kết cục bi thảm như ngày hôm nay. Trước khi chưa bị lộ, các đồng chí Đinh La Thăng Ủy viên Bộ Chính trị – Bí thư Thành ủy TP HCM, đồng chí Nguyễn Xuân Anh Ủy viên TW đảng – Bí thư TP Đà Nẵng, đồng chí Trịnh Xuân Thanh – phó Chủ tịch tỉnh Hậu Giang, đồng chí Phan Văn Anh Vũ – thượng tá Công an được báo chí của bộ máy này tung hô không tiếc lời và những người này đã không ngừng thăng tiến lên những vị trí đầy quyền lực.

Vậy mà đến hôm nay, những kẻ đó chỉ chớp mắt những người hùng ấy hôm qua nay đã trở thành những kẻ cắp với tội danh tham nhũng. Chỉ trong một vụ án Trịnh Xuân Thanh đã nhận bản án chung thân, còn Đinh La Thăng nghị án 14-15 năm tù cho dù đã đã thành khẩn nhận tội. Riêng Nguyễn Xuân Anh và nhiều các đồng chí chưa bị lộ thì bây giờ chuyện cũng chưa hết, chắc chắn đến nước này khi Vũ Nhôm đã bị bắt thì chẳng còn gì để mất. Chắc chắn Vũ sẽ khai sạch đã chi cho những ai, chi bao nhiêu, chi như thế nào chắc chắn Phan Văn Anh Vũ có thừa bằng chứng và tài liệu. Và không chỉ Nguyễn Xuân Anh thôi đâu, mà sẽ là hàng lô, hàng lốc những ông Trời con ở Bộ Công An và Thành phố Đà Nẵng cũng sẽ rơi mặt nạ trong vụ việc này.

Đó là hệ quả của vũng lầy chính trị ở Việt Nam, nơi mà hầu hết các quan chức ngày hôm nay vẫn cao giọng đạo đức để răn dạy công chúng, nhưng thực chất tất cả bọn họ cũng chẳng sạch sẽ gì hơn Đinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh…

Khi mà ở đó ý chí của người đứng đầu bộ máy đảng đứng trên cả luật pháp, một khi những người này họ muốn thì tay chân của họ trong bộ máy nhà nước sẽ thực hiện bằng mọi giá. Việc giới chức Việt Nam sau khi đề nghị Chính phủ CHLB Đức không được, đã bất chấp luật pháp cho lật tung nước Đức để bắt cóc bằng được nghi can Trịnh Xuân Thanh về nước là một ví dụ. Song nó chưa bi hài bằng chuyện hành vi của Trịnh Xuân Thanh đã “tự nguyện” bỏ vợ bỏ con về nước đầu thú nhưng không được xem xét để giảm nhẹ tội. Mà lại (bit.ly/2COADKw) bị đề nghị tình tiết tăng nặng vì… không thành khẩn khai báo (!?).

Sau nữa cũng bởi cái thứ pháp quyền Xã hội Chủ Nghĩa mà đảng CSVN đang sử dụng để cai trị ở Việt Nam, khi mà Tổng BT đảng CSVN Nguyễn Phú Trọng, ngày 28/09/2013 từng lớn tiếng khẳng định “Hiến pháp là văn kiện chính trị pháp lý quan trọng vào bậc nhất sau Cương lĩnh của Đảng”. Nghĩa là ý đảng là trên hết, đảng đã muốn là đảng phải được.

Song nguy hiểm nhất là họ đã quên cái chất lượng của đảng CSVN, một đảng chính trị duy nhất có vai trò lãnh đạo đất nước, được Tiến sỹ Nhị Lê, Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản đã từng cảnh báo rằng, “Các tổ chức của đảng là tập hợp những củ khoai tây trong cái bao tải. Cắt cái dây một cái là nó bung ra mỗi củ khoai tây lăn một góc… Lợi ích phường hội, bè cánh trong Đảng là những u bướu ác tính, hay nói cách khác, là những cục nghẽn mạch, nếu không kịp thời chữa trị thì Đảng sẽ bị đột quỵ”. (bit.ly/2AkmSAj). Và điều dự báo của ông Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản cách đây chưa lâu, hôm nay đã trở thành hiện thực.

Nói thế để thấy, nêu như hệ thống kiểm soát và điều chỉnh quyền lực nhà nước ở mọi cấp được coi trọng. Đảng CSVN và nhà nước biết tôn trọng luật pháp vốn là nền tảng của việc cai trị thì chắc chắn không có chuyện những cán bộ lãnh đạo mới hôm qua được tung hô như một vị anh hùng, một điểm sáng hay một nhân tố mới thì chỉ qua một đêm đã bị xộ khám với tội danh ăn cắp.

Một khi vấn đề đạo đức xã hội không dựa trên một chuẩn mực cụ thể của luật pháp, mà tùy hứng dựa theo ý chí của lãnh đạo cao nhất thì việc “sáng đúng, chiều sai và ngày mai lại đúng” để phong anh hùng cho những tên kẻ cắp là điều dễ hiểu. Chuyện cố Bí thư Đà Nẵng Nguyễn Bá Thanh từng được ca ngợi là tấm gương chống tham nhũng, người từng được Tổng Bí thư điều ra trung ương chịu trách nhiệm về việc chống tham nhũng là một ví dụ. Khi những lùm xùm ở Đà Nẵng được bạch hóa thì người ta mới biết Bí thư Đà Nẵng Nguyễn Bá Thanh là kẻ cầm đầu và tạo dựng ra đế chế tham nhũng tại thành phố lớn nhất miền Trung. Vậy mà trước đây ông Nguyễn Bá Thanh từng lớn tiếng rao giảng về chuyện chống tham nhũng, thậm chí là chuyện đạo đức

Ông Đinh La Thăng và đồng bọn có tội là chuyện không phải bàn cãi, nhưng các tội danh bị truy tố phải được xem xét đầy đủ trên cơ sở của luật pháp, chứ không thể xét xử theo lối những bản án đã được định sẵn theo chỉ đạo như chúng ta đang thấy. Điều đáng ngạc nhiên là, dẫu như vậy song ông Đinh La Thăng vẫn nói với luật sư của mình là vẫn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, sự công tâm, xem xét của cơ quan điều tra, viện kiểm sát luận tội.

Kami /* Bài viết không thể hiện quan điểm của Đài Á Châu Tự Do

Thực trạng băng nhóm “xã hội đen” trong nền kinh tế: Làm sao xóa bỏ?

Hình minh họa: Ông Phan Văn Anh Vũ (giữa), có biệt danh Vũ 'Nhôm"-"mafia" của Đà Nẵng. Ảnh chụp ngày 29 tháng 4 năm 2016.

Hình minh họa: Ông Phan Văn Anh Vũ (giữa), có biệt danh Vũ ‘Nhôm”-“mafia” của Đà Nẵng. Ảnh chụp ngày 29 tháng 4 năm 2016. AFP

 

Forbes: Việt Nam có thể trở thành ‘con hổ’ thứ 5 ở châu Á

Theo nhận định của một bài viết đăng trên tạp chí Forbes, Việt Nam có thể trở thành ‘con hổ’ thứ năm ở châu Á. Đây không phải là dự đoán, mà là một khả năng.

Forbes: Việt Nam có thể trở thành 'con hổ' thứ 5 ở châu Á - Ảnh 1

Một góc trung tâm TP.HCM.

Mở đầu bài viết với tựa đề “Việt Nam đang theo công thức tiền tệ của các “con hổ” châu Á để tăng trưởng kinh tế nhanh” đăng trên tạp chí Forbes, tác giả Salvatore Babones, một giáo sư xã hội học thuộc Đại học Sydney, nhấn mạnh kể từ khi Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Lê Minh Hưng nhậm chức tháng 4/2016, dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã tăng từ mức 40 tỷ USD lên mức gần 55 tỷ USD vào cuối tuần trước.

NHNN dường như đang tận dụng đồng Việt Nam giảm giá để mua vào đồng đô la Mỹ, vốn liên tục mất giá trong năm qua. Khi nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng nhanh và dòng vốn đầu tư nước ngoài đổ vào mạnh, cũng là khi tiền VND chịu áp lực tăng giá. Tác giả nhận xét Thống đốc Lê Minh Hưng có công trong việc cải thiện vị thế dự trữ của NHNN.

Tăng dự trữ ngoại ngối là đường lối đúng đắn đối với một nền kinh tế hướng tới xuất khẩu như Việt Nam. Nhật Bản và bốn “con hổ” châu Á khác gồm Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông và Singapore đã từng theo đuổi chiến lược tương tự trong những thời kỳ tăng tưởng kinh tế thần tốc của mỗi nước. Và đến giờ là Trung Quốc.

Trung Quốc đã để cho đồng nhân dân tệ trượt giá trong 15 năm đầu của giai đoạn cải cách, khi mà tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng nhưng cũng nhiều biến động. Ngày 1/1/1994, Trung Quốc đã lần cuối thực hiện phá giá đồng nhân dân tệ mạnh để chuyển từ một đồng tiền được định giá cao sang vị thế được định giá thấp.

Trong vòng 20 năm sau, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã để cho đồng nội tệ tăng giá một cách từ từ và đều đặn, cũng là khoảng thời gian dự trữ ngoại hối của nước này đạt 4.000 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay trên thế giới.

Uy tín khi có một đồng nội tệ ổn định và tăng giá từ từ là tài nguyên tốt nhất mà một nước đang phát triển có thể sở hữu. Điều này góp phần thu hút các nhà đầu tư nước ngoài bởi họ có thể tin tưởng đầu tư trong dài hạn với một sự đảm bảo rằng họ luôn có thể rút tiền về sau. Ngoài ra, vị thế này cũng khiến các nhà đầu tư trong nước lưu giữ tiền ở nước mình thay vì gửi ra nước ngoài.

Tác giả cũng cho rằng, một đồng tiền ổn định và luôn được định giá thấp còn có một tác dụng khác khi nó đóng vai trò như một thuế thu nhập lũy tiến có lợi cho người nghèo. Theo lập luận của tác giả, hiện tượng này đánh vào người giàu, những người vốn dành nhiều tiền cho việc mua hàng hóa nhập khẩu, trong khi người nghèo được lợi do họ thường chỉ mua các sản phẩm sản xuất trong nước như thực phẩm.

Một chiến lược giữ cho đồng nội tệ được định giá thấp để hỗ trợ xuất khẩu rất dễ thực hiện, chí ít là từ góc độ kỹ thuật. Tất cả các thống đốc ngân hàng trung ương có kỷ luật phải làm là bán đồng nội tệ khi đồng tiền đó có xu hướng tăng giá.

Hầu hết các nước đang phát triển thất bại do những người giàu muốn có một đồng tiền mạnh hơn, để họ có thể mua hàng xa xỉ nhập khẩu, đi nghỉ ở nước ngoài, và đem tiền ra nước khác với tỷ giả có lợi nhất. Điều này cản trở tăng trưởng và gây ra bất ổn.

Các nước có đồng tiền được định giá cao quá mức thường phải kêu gọi Quỹ Tiền tệ Quốc tế hỗ trợ khẩn cấp khi bong bóng nổ tung.

Tác giả cho rằng, nếu Thống đốc Lê Minh Hưng và NHNN có thể tiếp tục theo đuổi chính sách duy trì tiền VND được định giá thấp nhưng tăng giá từ từ trong vòng 20 hay 30 năm nữa, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành con hổ thứ năm của châu Á.

Trong khi Trung Quốc đang mắc kẹt với vị thế thu nhập trung bình, Việt Nam có thể gây bất ngờ khi nhảy vọt trước khi tiến đến giữa thế kỷ này.

“Đây không phải là một dự báo, mà là một khả năng. Tốc độ thay đổi ở châu Á diễn ra thần kỳ, và Việt Nam đang dần trở thành một nước giữ nhịp cuộc chơi”, tác giả kết luận.

ANH MINH / Nguồn: BizLIVE