Vua Bảo Ðại – Sống lưu vong, chết nghèo khó

Huy Phương/Người Việt
Theo lời kể của thứ phi Mộng Ðiệp với ông Bảo Ân, cuối năm 1955, sau khi bị truất phế, bề ngoài không ai biết cựu hoàng nghĩ gì, nhưng theo bà, ông đã có một thời gian bị trầm uất, mất ngủ và phải dùng thuốc an thần. Ông nói là ông rất lo cho Ðức Từ Cung. Sau này nghe tin Ðức Từ Cung bị đuổi ra khỏi Cung An Ðịnh, cựu Hoàng Bảo Ðại lại càng lo hơn, tối không ngủ được. Cựu hoàng hút thuốc lá liên miên, và thường bỏ nhà đi “bụi đời” (nguyên văn), không biết đi đâu, chỉ những lúc đau ốm hay cạn tiền mới trở về với bà Mộng Ðiệp.

Chân dung Hoàng Ðế Bảo Ðại. (Hình: Tài liệu của gia đình ông Bảo Ân)

Cũng theo lời tường thuật của ông Bảo Ân: “Sau cú ‘sốc’ đó cựu hoàng không muốn tin ai nữa, không muốn tiếp xúc với ai, ông bảo bà Mộng Ðiệp đưa tiền rồi đeo cái túi xách lên vai đi 3-4 ngày, đôi khi đi cả tuần đến khi đau ốm hoặc hết tiền mới trở về. Khi hết bệnh ông lại đi tiếp, hỏi ông đi đâu thì ông nói đi loanh quanh đây thôi. Có khi bà Mộng Ðiệp phải bảo Hoàng Tử Bảo Sơn và anh Jean Bui (con riêng của bà) theo dõi cựu hoàng, thì ông giận bà suốt hai tuần. Có lần cựu hoàng lên cơn sốt rét nằm trên băng ghế, dưới hầm metro, cảnh sát đem ông về đồn và gọi điện thoại cho Hoàng Tử Bảo Long đến bảo lãnh ông về, rồi khi hết bệnh ông lại đi nữa.”
Thứ Phi Mộng Ðiệp nói với Bảo Ân: “Nhà dì giống như cái trạm, hết tiền hay đau bệnh thì ngài mới về. Vì vậy khi Hoàng Hậu Nam Phương qua đời năm 1963, ở Chabrignac, không ai biết ngài ở đâu để thông báo. Ðiều này làm ngài rất buồn và cứ băn khoăn trách móc dì mãi!”

Nghèo khổ và cô đơn

Năm 1967, Công Chúa Phương Minh sang Pháp theo sự sắp xếp hôn nhân của gia đình nhưng không thành, thấy hoàn cảnh của vua cha cô đơn và tội nghiệp, nên cô tình nguyện ở lại để săn sóc cha.
Lúc này cựu hoàng đã dùng thuốc ngủ rất nặng, có lần uống thuốc xong, nằm vắt tay lên trán, vừa suy nghĩ vừa hút thuốc. Khi thuốc ngấm, ông ngủ hồi nào không biết, điếu thuốc trên tay rơi xuống áo cháy phỏng cả ngực, nên lần sau mỗi lần ông dùng thuốc ngủ, cô Phương Minh đứng đó canh chừng đến khi ông ngủ rồi mới dám đi làm công việc. Tuy ở Paris, Phương Minh cũng chỉ gặp Hoàng Tử Bảo Long một lần và chưa hề giáp mặt Bảo Thăng và các công chúa Phương Mai, Phương Liên và Phương Dung. Quốc Trưởng Bảo Ðại có nhiều vợ và nhiều dòng con, khi Nam Phương Hoàng Hậu qua đời, ông cũng không hay biết, điều đó đã tạo thêm sứt mẻ trong gia đình.

Từ trái sang phải: Bà Ưng Thi, cựu Hoàng Bảo Ðại, bà Monique Baudot, ông Ưng Thi (Paris 1995). (Hình: Tài liệu của gia đình ông Bảo Ân)

Ðời sống ở Paris cũng khó khăn, vất vả, cô con gái của cựu hoàng, phải đi làm tiếp viên trong một nhà hàng Trung Hoa để có phương tiện để sống gần cha và chính cô, cũng phải nhận sự trợ giúp từ mẹ ở Sài Gòn. Trong thời gian này, hầu hết sự chi dùng của ngài là do tiền của Ðức Bà Từ Cung gởi qua. Mặc dầu các con cũng thường hay lui tới thăm ngài, nhưng ngài không bao giờ đề cập đến vấn đề tiền bạc, và cũng không ai nghĩ đến chuyện giúp đỡ ngài. Theo lời cô Phương Minh kể lại, khi có tiền thì hai cha con rủ nhau đi nhà hàng, khi hết tiền thì nhiều ngày chỉ có một bữa ăn.
Nhiều khi cạn tiền, túng thế, cựu hoàng phải bảo Phương Minh chạy đi “vay mượn” những người quen biết.
Cho mãi đến năm 1971, Phương Minh hay tin mẹ đau nặng, cô trở về Sài Gòn và bị kẹt lại sau khi cộng sản chiếm miền Nam.
Cũng năm này, Bảo Ðại kết hôn với Monique Baudot, một phụ nữ Pháp kém hơn 30 tuổi (Monique Baudot sinh năm 1946.) Bảo Ðại vào đạo Thiên Chúa, có tên thánh là Jean-Robert.
Ở Paris, cựu Hoàng Bảo Ðại không có nổi một căn nhà, nơi mà cựu hoàng ở với bà Monique trong những ngày cuối đời là do một người Pháp yêu mến để cho cựu hoàng ở không lấy tiền. Có lần, theo lời kể của bà Mộng Ðiệp, bà Monique đã xúi nhà vua kiện ra tòa án để lấy các tài sản của bà thứ phi, nhưng nhà vua đã không bằng lòng. Cuộc hôn nhân cuối cùng với bà Monique đã đưa đến chia rẽ trong gia đình cựu hoàng, từ đó không ai đến thăm viếng ông nữa và gần như vị vua cuối cùng của triều Nguyễn sống trong cảnh nghèo khó và cô đơn. Năm 1982, nhân khai trương Hội Hoàng Tộc ở hải ngoại, Bảo Ðại lần đầu tiên sang thăm Mỹ với tư cách cá nhân, cùng đi với cựu hoàng có bà Monique.
Sau khi cựu Hoàng Bảo Ðại kết hôn với bà Monique thì các con đều xa lánh không lui tới, thăm viếng. Ông mất ngày 31 Tháng Bảy 1997 tại Quân Y Viện Val-de-Grâce, Paris, hưởng thọ 85 tuổi. Ðám tang Bảo Ðại được tổ chức một cách lặng lẽ vào lúc 11 giờ ngày 6 Tháng Tám năm 1997 tại nhà thờ Saint-Pierre de Chaillot số 35 đại lộ Marceau, quận 16 Paris và linh cữu được mai táng tại nghĩa địa Passy trên đồi Trocadero, không hề thấy sự hiện diện của thân thích gia đình, trừ bà Monique, người vợ cuối cùng ở bên cạnh, với cờ tam tài của Pháp Quốc và Hội Cựu Quân Nhân Pháp.
‘Hoàng Tử’ Bảo Ân xin hai chữ ‘công bình’

Ðể kết thúc 5 kỳ báo viết về cựu Hoàng Bảo Ðại và tấm lòng của đứa con trai lưu lạc Bảo Ân, không có gì hơn là mời bạn đọc hiểu nỗi lòng của ông, được ghi lại trong bài diễn văn thay mặt gia đình, dự định đọc trong lễ khánh thành lăng mộ cựu Hoàng Bảo Ðại năm 2006 không thành.

Ðám tang Vua Việt với cờ tam tài của nước Pháp. Bà Monique đứng giữa các cựu sĩ quan Pháp (1997). (Hình: Tài liệu của gia đình ông Bảo Ân)

Hoàng Tử Bảo Ân đã biện bạch nỗi lòng của một đứa con “bất hiếu” và xin hai chữ “công bình” cho phụ hoàng:
“Năm 1980 tại Huế, tôi đã từng khóc để tiễn biệt Ðức Bà Nội tôn kính của chúng tôi là Ðoan Huy Hoàng Thái Hậu Từ Cung về với tổ tiên, liệt thánh nhà Nguyễn. Một lần nữa, 1986, tôi lại khóc để vĩnh biệt mẹ thân yêu của chúng tôi là bà thứ phi Lê Phi Ánh, và bây giờ, mặc dầu trễ chín năm do hoàn cảnh, cuối cùng tôi cũng đến được nơi đây để mong một phần nào làm tròn bổn phận của một đứa con hơn 50 năm qua, ao ước được gặp lại cha mình, nhưng rồi mãi mãi niềm ao ước đó chẳng bao giờ thành hiện thực. Ngày nay đứng bên mộ phần của cha, xin cúi đầu kính cẩn dâng lên ngài lời cầu xin được tha tội!”
“Nói về cuộc đời của Cha tôi, lâu nay có nhiều dư luận trái ngược nhau. Ngày hôm nay, bên mộ phần ngài, tôi không muốn biện minh những gì ngài đã làm cho dân tộc của ngài, mà chỉ xin quý vị, cùng tất cả những người Việt Nam khác, hãy bỏ qua những khác biệt chính trị mà chỉ xét vấn đề trên từng bối cảnh lịch sử của đất nước, xin vui lòng nhìn vào lương tâm mình, không phải để tìm trong đó lòng bác ái hay một tình cảm riêng tư, bởi vì cha tôi, không muốn và cũng không chờ đợi sự rộng lượng đó của quý vị, mà chỉ xin quý vị tìm trong đó một đức tính cao thượng và lòng trung thực để trả lại cho ngài hai chữ ‘công bình’ trong lịch sử.” (Bảo Ân)

Một vụ gian lận nhập cư, trốn thuế lớn nhất lịch sử Canada

Richmond Xun Wang, cư dân thường trú ở Richmond kiếm được $10 triệu trong hơn tám năm bằng cách sản xuất hộ chiếu Trung Quốc giả, lừa đảo đến 1,200 khách hàng trong một trường hợp gian lận về nhập cư lớn nhất lịch sử Canada.

Một di dân gốc Trung Quốc tại một trại nuôi cừu ở Ogema, Saskatchewan, Canada. (Hình minh họa: Clement Sabourin/AFP/Getty Images)

Tuần này, Douglas Todd, phóng viên điều tra của tờ Vancouver News vừa có bản tin chi tiết về một người Trung Quốc tại Metro Vancouver đã làm hàng triệu hộ chiếu và giấy tờ giả cho những người đồng hương của mình ở đại lục. Mục đích chính của Wang là lường gạt các quan chức Canada tin rằng nhiều khách hàng của mình đang cư trú tại Canada cho mục đích di trú trong khi họ thực sự sống ở Trung Quốc.

Công tố viên Jessica Patterson cho biết, bảy nhà tư vấn nhập cư bất hợp pháp từng hợp tác với Wang cũng bị truy tố trước pháp luật.

Ngoài tội trốn thuế cho bản thân, Wang, người không phải là một thành viên của ICCRC – Hội Đồng Tư Vấn Nhập Cư Canada, cũng đã làm các chứng từ giả mạo để giúp các khách hàng của mình tránh không phải trả thuế ở Canada.

Chánh Án Reg Harris, tòa án Richmond Vancouver, tuyên phạt Wang bản án 7 năm tù. Wang cũng bị phạt $188,000 vì khai bồi hoàn thuế gian và $730,000 vì tội trốn thuế Canada.

Rong Chen, một nhà tư vấn bất động sản lớn lên ở Trung Quốc hiện đang giúp những người Trung Quốc giàu có đầu tư vào bất động sản dọc bờ biển phía Tây của Bắc Mỹ nhận xét: “Thật lạ lùng, làm sao mà Wang có thể làm việc này với cả ngàn người dễ dàng như thế?”

Do vậy, mặc dù tin nhiều trong số hàng nghìn người “chuyên gia tư vấn nhập cư” ở Canada và nước ngoài là hợp pháp, Chen kêu gọi chính phủ đảng Tự Do nên quản lý thành phần này chặt chẽ hơn và phòng chống gian lận hiệu quả hơn.

Chen lưu ý, hiện có một nhu cầu rất lớn cho hộ chiếu Canada. Theo ông, vì cảm thấy dễ bị tổn thương về kinh tế, nhiều thượng tầng lớp trung lưu, thượng lưu ở Trung Quốc đại lục luôn tìm kiếm một nơi trú ẩn an toàn và một tờ hộ chiếu nước ngoài cho tiện lợi. Tối thiểu, họ muốn thoát khỏi tình trạng ô nhiễm của Trung Quốc và muốn con cái mình hưởng được một nền giáo dục tiếng Anh.

Barry Cartwright, giảng viên cao cấp khoa tội phạm học tại Đại Học Simon Fraser, cho biết gian lận nhập cư là “khó phát hiện, tốn kém và tốn thời gian.”

Mặc dù bản thân cũng là một cựu viên chức về nhập cư, Cartwright cũng không tưởng tượng được một vụ án hình sự lớn như trường hợp của Wang. Ông cho biết vụ án này cho thấy có vấn đề lớn liên quan đến những sơ hở trong chính sách nhập cư của Ottawa và Quebec, đặc biệt là với những người di dân dạng đầu tư.

Dù không cố tình muốn phá hỏng những giá trị tromg chính sách di dân của Canada, Cartwright ước tính cuối cùng chỉ có “9/10” người nhập cư là thực sự có đóng góp cho đất nước, ông cũng cho rằng công việc của các viên chức kiểm tra sẽ rất khó khi phải tiến hành cứu xét nhập cư cho gần 300,000 người một năm, hoặc 25,000 người tị nạn trong hai tháng.”

Vụ án của Xun Wang trong tuần qua là một trong nhiều vụ bê bối có liên quan đến người Trung Quốc tại tỉnh bang British Columbia, đặc biệt tại thành phố Vancouver, nơi từng mang tiếng là nơi mà nhiều dòng tiền bất chính đang đổ vào Canada như trong một bài báo trên Nguoi Viet online trước đây.

 

“Nữ hoàng” ngành xử lý rác thải của Úc gốc Việt

"Nữ hoàng" ngành xử lý rác thải của Úc gốc Việt

Nữ doanh nhân Lê Hồ đã vực dậy một công ty bên bờ vực phá sản trở thành một cái tên dẫn đầu thị trường với doanh thu 10 triệu đôla Úc.

Nhiều người đã từng nghĩ công ty xử lý rác thải Capital City Waste Services của Lê Hồ sớm muộn sẽ phá sản, sau khi cô tiếp quản công ty cách đây vài năm. Nhưng trải qua quá trình kinh doanh, cô đã chứng minh cho mọi người thấy rằng những nghi ngại trên là không có căn cứ, khi cô xây dựng Capital City thành một công ty có doanh thu lên tới 10 triệu đô la Úc.

Với thành tích đó, Lê Hồ đã trở thành một trong 29 nữ doanh nhân thành đạt của nước Úc được vinh danh bởi cuốn sách #IfSheCanICan. Tờ báo hàng đầu nước Úc là Sydney Morning Herald cũng đặt cho cô biệt hiệu “Nữ hoàng rác thải”.

Được biết, niềm yêu thích kinh doanh của Lê Hồ được hình thành ngay từ khi cô còn rất trẻ. Khi ở độ tuổi 20, cô đã khởi nghiệp lần đầu tiên với một cửa hàng áo cưới. 6 năm sau đó, cô đã có trong tay 6 cửa hàng. Tuy nhiên, sau đó khi thị trường thương mại điện tử bùng nổ một cách nhanh chóng, hoạt động kinh doanh của Lê Hồ gặp không ít khó khăn từ các đối thủ cạnh tranh đó. Vì thế cô đã rẽ sang một hướng kinh doanh hoàn toàn mới.

“Tôi muốn tìm một mô hình kinh doanh mà bất kể lúc nào mọi người cũng luôn luôn có nhu cầu”, Hồ chia sẻ. Và đấy là lý do đã đưa Lê Hồ đến với ngành xử lý chất thải. Lê Hồ đã tiếp quản công ty Capital City từ tay một người bạn của cô, vốn là giám đốc cũ của công ty.

Theo chia sẻ của Hồ, tại thời điểm đó Capital City hiện đang thua lỗ tới 20.000 đô la Úc mỗi tháng và tệ hơn là đang đứng trên bờ vực phá sản. Mặc dù vậy, cô vẫn đồng ý mua lại công ty này với giá 50.000 đô la úc.

“Tôi quyết định thực hiện một bước đi khá là liều lĩnh để mua lại công ty, dựa trên niềm tin của tôi vào triển vọng mà nó có thể mang lại. Tôi phải chấp nhận những rủi ro thường trực về việc tiếp tục thua lỗ nếu những chiến lược của tôi không hoạt động hiệu quả. Tôi đã mua toàn bộ số cổ phiếu của công ty, và chỉ sau tháng đầu tiên thì tôi đã đưa được tình hình hoạt động công ty trở về điểm hòa vốn”, đấy là những lời chia sẻ của Lê Hồ về bước khởi đầu của mình.

Để ngay lập tức giảm thiểu chi phí của công ty, cô đảm nhiệm hầu hết các khâu trong hoạt động kinh doanh của công ty, từ kế toán cho đến bán hàng và thậm chí là kiêm luôn cả việc lái xe tải.

Kể từ đó một ngày mới đối với cô luôn là một chuỗi dài những công việc. Từ sáng sớm, cô phải lái xe tải từ công ty đến những địa điểm thu gom rác thải, rồi sau đó nhanh chóng thay đồ áo để tiếp tục đến tham dự các buổi hội họp cũng như tìm kiếm các khách hàng mới. Vào buổi tối, cô sẽ dành phần lớn thời gian để đọc sách và phản hồi email công việc.

“Trong 12 tháng đầu tiên, mỗi ngày tôi phải làm việc tới tận 18 tiếng”, cô chia sẻ. Đây là điều không hề dễ dàng gì khi lúc đó con trai của cô còn chưa đầy năm.

Tuy khó khăn là vậy nhưng xem ra Lê Hồ đã chọn đúng lĩnh vực kinh doanh sinh lời. Theo đánh giá của IBISWorld thì tổng giá trị của ngành thu gom rác thải rắn tại Úc năm 2015-2016 đạt 6,2 tỷ đô la Úc, với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm ước đạt 3,8% trong tương lai.

Để có được thành công như ngày hôm nay không phải là một điều dễ dàng đối với Lê Hồ, nhất là trong một ngành mà nam giới đang thống trị.

“Là một người trẻ tuổi bước chân vào ngành quản lý chất thải, tôi luôn phải đối đầu với những vị giám đốc khác với độ tuổi 50-60 và có thâm niên 30-40 năm làm việc trong ngành”, cô nói.

Do đó, nhiều người đã đánh cược rằng không sớm thì muộn Capital City sẽ phá sản khi cạnh tranh với những công ty này. Tuy nhiên với Lê Hồ, những điều này không làm cô nản lòng mà chỉ càng tiếp thêm nhiều cảm hứng.

“Đó là động lực để tôi có thể thức dậy và lái xe tải lúc 6 giờ sáng”, cô nói. “Tôi chắc chắn sẽ chứng minh cho mọi người thấy rằng tôi là ai và tôi có thể làm được những gì”.

Lê Hồ dành một lời khuyên tới những nhà doanh nhân, nhất là những doanh nhân trẻ tuổi rằng khi muốn bắt tay vào kinh doanh một điều gì đó, vốn là niềm đam mê của bạn thì hãy theo đuổi đến cùng: “Hãy giữ vững ý chí của bạn vì đôi khi sẽ có đến 9 trên 10 người nghĩ rằng bạn đang bị điên”.

Cô nhấn mạnh “Tôi vẫn luôn kiên trì thực hiện những điều mà tôi theo đuổi và kết quả đã chứng minh một sự thực rằng, nếu bạn đi theo tiếng gọi của trái tim và theo đuổi niềm đam mê của bạn thì bạn sẽ không bao giờ phải lãng phí một ngày nào trong cuộc đời”.

@doanhnhanSG

Nợ công tăng thêm 250.000 tỉ đồng mỗi năm

Theo BVSC, mặc dù tỷ lệ nợ công/GDP không thay đổi nhưng với tốc độ tăng GDP danh nghĩa bình quân trên 10% mỗi năm, quy mô nợ công hàng năm trên thực tế có thể tăng thêm khoảng trên 250.000 tỉ đồng.

Bộ phận phân tích của Công ty chứng khoán Bảo Việt (BVSC) vừa công bố báo cáo chuyên đề nợ công với tiêu đề “Cần cách nhìn trực diện”.

Nợ công của Việt Nam được cho biết vẫn trong giới hạn an toàn (ảnh: Bloomberg)
Nợ công của Việt Nam được cho biết vẫn trong giới hạn an toàn (ảnh: Bloomberg)

Theo đánh giá tại báo cáo, tỷ lệ nợ công/GDP của Việt Nam có xu hướng tăng liên tục với tốc độ khá nhanh, từ mức 51,7% năm 2010 lên mức 59,6% năm 2014 và ước tính sẽ đạt mức 64,3% trong năm 2017 (áp sát mức trần 65% mà Quốc hội cho phép).

Đặc biệt giai đoạn 2013-2014, việc phát hành khối lượng lớn trái phiếu Chính phủ đã khiến nợ công tăng mạnh.

Đáng lưu ý, tỉ lệ này được tính trên GDP danh nghĩa, do vậy, theo BVSC, trong những năm có lạm phát cao (giai đoạn trước 2012), GDP danh nghĩa tăng nhanh là một yếu tố giúp cho tỉ lệ nợ công/GDP ở mức thấp tương đối.

Tuy nhiên, trong 3 năm trở lại đây, bên cạnh nguyên nhân chính xuất phát từ việc gia tăng phát hành trái phiếu chính phủ, GDP danh nghĩa tăng chậm lại cũng là một yếu tố khiến tỉ lệ nợ công có xu hướng tăng tốc.

Với tốc độ tăng trưởng GDP thực tế hàng năm dự báo là 6,5% và đặt kịch bản lạm phát bình quân ở mức 4- 6% trong các năm tới, GDP danh nghĩa ước tính sẽ tăng bình quân trên 10% mỗi năm.

BVSC cho rằng, đây là một khía cạnh cần đặc biệt lưu ý vì “mặc dù tỷ lệ nợ công/GDP không thay đổi nhưng với tốc độ tăng GDP danh nghĩa như vậy, quy mô nợ công hàng năm trên thực tế có thể tăng thêm khoảng trên 250.000 tỉ đồng”.

Cũng theo nhận xét của BVSC, tỷ lệ nợ công/GDP của Việt Nam đang ở mức cao hơn khá nhiều so với một số nước khác, có điều kiện phát triển tương đồng trong khu vực.

Điểm đáng chú ý là kể từ năm 2006, trong khi tỷ lệ này có xu hướng giảm dần hoặc khá ổn định tại các nước khác thì ở Việt Nam lại tăng khá rõ nét, điển hình giai đoạn từ năm 2009 cho đến nay, và khoảng cách đang dần nới rộng.

Ở một góc nhìn khác, kể cả khi bóc tách phần vay ODA, vay thương mại ưu đãi song phương và đa phương của Chính phủ ra (do phần này nhìn chung có độ an toàn cao hơn, chi phí lãi vay thấp hơn – trừ khi có biến động lớn về tỷ giá) thì tổng các khoản nợ còn lại từ phát hành trái phiếu, tín phiếu, nợ bảo lãnh… của Việt Nam vẫn đứng thứ 2 trong số các nước thuộc mẫu so sánh.

“Mặc dù đây là phép so sánh tương đối nhưng do được tính trên % GDP nên khoảng cách chênh lệch trên thực tế là rất lớn” – bản báo cáo nhận định.

Bích Diệp / Dantri

Lãnh đạo tỉnh sắp nghỉ hưu được đi Canada ‘học làm xổ số’

Người Việt

Buổi tuyên dương các đại lý, khách hàng của công ty xổ số kiến thiết tỉnh Bình Phước. (Hình: Báo Bình Phước)

BÌNH PHƯỚC (NV) – Mười hai quan chức đảng viên chóp bu của tỉnh Bình Phước đã “ăn có” trong chuyến đi “học làm xổ số” mãi tận Canada, kể cả người sắp nghỉ hưu hoặc không dính gì tới “xổ số.”

Theo tin của nhiều báo tại Việt Nam, ông Phạm Văn Tòng, phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Phước, ký một “quyết định” ngày 6 Tháng Mười Một, đưa 31 người đi Canada “tham quan, học tập về xổ số.”

Phân chia thành phần phái đoàn gồm có 16 người đại lý xổ số, 12 người trong hội đồng giám sát xổ số, cán bộ lãnh đạo và chỉ có ba cán bộ của công ty xổ số Bình Phước. Tốn phí cho mỗi người hơn 60 triệu đồng, tổng kinh phí cho cả đoàn gần 1.5 tỷ đồng.

Thật ra, theo tố cáo từ địa phương, nhiều cán bộ có tên trong danh sách đi nước ngoài không phải là thành viên của hội đồng giám sát xổ số tỉnh Bình Phước, cũng không liên quan tới công tác xổ số.

Không những vậy, nhiều ông được cử đi “học tập” lần này đều “sắp nghỉ hưu, không tham gia vào ban chấp hành tỉnh ủy khóa mới, nhiệm kỳ 2015-2020.”

Nêu tên những đảng viên chóp bu ở địa phương hoặc đương chức hoắc sắp nghỉ hưu đi “học tập về xổ số” gồm cả ông Nguyễn Tấn Hưng (60 tuổi, nguyên bí thư tỉnh ủy Bình Phước), ông Nguyễn Huy Phong (phó chủ tịch thường trực UBND tỉnh), ông Giang Văn Khoa (trưởng Ban Tuyên Giáo Tỉnh Ủy), ông Nguyễn Thanh Vân (trưởng Ban Tổ Chức Tỉnh Ủy), ông Nguyễn Văn Phụng (giám đốc Sở Tư Pháp).

Công ty xổ số của tỉnh Bình Phước, cũng như những công ty xổ số khác, không phải là những công ty tư nhân. Đây là những công ty do chính quyền lập ra, bán vé số lấy tiền lời thực hiện các chương trình an sinh xã hội tại địa phương.

Người bán vé số cũng đều là những người nghèo, không biết làm gì khác kiếm sống, từ trẻ em tới người già lão, chỉ được trả từ 1,200 đồng đến 1,500 đồng một tờ. Nếu chẳng may không kịp trả lại đại lý những tờ vé số chưa bán kịp, người bán vé số lẻ chỉ còn nước khóc ròng.

Đây không phải là lần đầu tiên công ty xổ số Bình Phước hào phóng với các ông bà quan chức đầu tỉnh.

Năm ngoái, ông Nguyễn Văn Trăm, chủ tịch UBND tỉnh, cũng đã ký quyết định cử hai đoàn đi “học tập kinh nghiệm” tại Singapore và Malaysia, nguồn kinh phí phần lớn cũng của công ty xổ số tỉnh. Ông Trăm nguyên là thiếu tướng quân đội, chủ nhiệm Cục Chính Trị Quân Khu 7.

Tỉnh Bình Phước là một trong những tỉnh nghèo khó nhất nước. Năm 2013, Bình Phước bị hụt thu ngân sách nên Bộ Tài Chính đã phải “tạm ứng” cho tỉnh này 200 tỷ đồng để “khắc phục tình trạng chậm trả lương cho giáo viên, cán bộ và đảm bảo chi thường xuyên của tỉnh,” theo tờ Tuổi Trẻ cho biết.

Trong khi đó, vẫn theo tờ Tuổi Trẻ, báo cáo của Tỉnh Ủy Bình Phước tại đại hội đảng bộ tỉnh vừa qua về việc phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2011-2015 cũng cho thấy: “Nhiều chỉ tiêu không đạt, gặp nhiều khó khăn như tốc độ tăng trưởng công nghiệp, xây dựng, dịch vụ… Ngoài ra, kim ngạch nhập khẩu, thu ngân sách trên địa bàn, tỷ lệ bác sĩ chia theo dân số… cũng không đạt kế hoạch đề ra, đời sống của nhiều người dân còn rất nhiều khó khăn.”

Thật ra, chuyện mượn cớ đi nước ngoài “học” kinh nghiệm hay mở mang kiến thức tại nước người chỉ là cái cớ để các quan chức, trung ương cũng như địa phương, dùng tiền ngân sách, tức thuế của dân đóng góp, để đi chơi, mua sắm.

Mới ngày 28 Tháng Mười Một, tờ Tuổi Trẻ đưa tin: “Ngày 27 Tháng Mười Một, 2015, một lãnh đạo UBND tỉnh Đắk Lắk xác nhận tỉnh ủy Đắk Lắk đang có kế hoạch cho những đại biểu không tái cử trong Đại Hội Đại Biểu Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk lần thứ XVI nhiệm kỳ 2015-2020 đi nghỉ dưỡng ở Hàn Quốc.”

Một bản tin khác của tờ Tuổi Trẻ ngày 16 Tháng Mười Một cho biết: “UBND tỉnh Tiền Giang vừa ban hành quyết định cử cán bộ đi nước ngoài học tập kinh nghiệm về xây dựng các công trình chống nước biển dâng, chống ngập… do tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu tại Hòa Lan và Nga. Tuy nhiên, thành phần được cử đi hầu hết là cán bộ lãnh đạo sắp nghỉ hưu hoặc không phải là chuyên gia hay cơ quan chuyên môn. Đó là chưa kể còn có một số doanh nghiệp được mời đi chung trong khi không liên quan gì đến xây dựng đê điều.”

Số tiền dùng để chi cho chuyến “học tập” này, theo Tuổi Trẻ, cũng “sử dụng nguồn kinh phí hoạt động kinh doanh năm 2015 của công ty TNHH một thành viên xổ số kiến thiết tỉnh Tiền Giang.”

Theo nguồn tin, những cán bộ sắp nghỉ hưu được cử đi “học tập kinh nghiệm” gồm ông Nguyễn Văn Khang (chủ tịch UBND tỉnh), ông Huỳnh Dũng Tiến (viện trưởng Viện KSND tỉnh Tiền Giang), ông Huỳnh Đức Minh (nguyên bí thư Thành Ủy Mỹ Tho) và hai trưởng ban thuộc Tỉnh Ủy Tiền Giang.

“Những cán bộ đương nhiệm thì đa số cũng không liên quan gì đến việc xây dựng đê điều bởi họ đang công tác ở sở công thương, ban quản lý các khu công nghiệp, văn phòng UBND tỉnh, công ty xổ số kiến thiết và phó chủ tịch UBND huyện Gò Công Tây,” báo Tuổi Trẻ cho biết.

Ba năm trước, sau khi thấy báo chí đề cập tới việc quá nhiều phái đoàn quan chức CSVN đi ra nước ngoài (thực chất là mượn tiền chùa nhà nước đi chơi) như đi chợ, chính quyền trung ương ở Hà Nội đã có “công văn hỏa tốc yêu cầu các bộ ngành, địa phương quản lý chặt chương trình đi công tác nước ngoài theo phương châm tiết kiệm, hiệu quả và không ảnh hưởng đến thời gian thực hiện các nhiệm vụ trong nước.”

Sau đó, trong một buổi họp của chính phủ vào chiều 24 Tháng Mười Hai, 2013, ông Phạm Bình Minh, phó thủ tướng kiêm ngoại trưởng, kêu rằng, việc quá nhiều đoàn của các bộ, ngành, địa phương liên tiếp đi công tác nước ngoài dẫn tới sự trùng lặp, lãng phí không cần thiết, theo tường thuật của giaoduc.net.

Chi tiết được nêu ra cho thấy năm 2012 tổng số có 3,780 đoàn của các bộ, ngành của Việt Nam đi nước ngoài. Như vậy, tính trung bình một ngày có tới 6 đoàn đi công tác nước ngoài. Sang năm 2013 tuy có giảm nhưng số lượng còn lớn, tới 3,200 đoàn. (TN)

Quyền tự do dân sự ở Việt Nam là nửa ly nước đầy

Asia Sentinel

Tác giả: David Brown

Dịch giả: Trần Văn Minh

Thanh niên thành thị ở TP HCM. Nguồn Asia Sentinel.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch – HRW) đang bất bình về việc Hà Nội đang sửa đổi lại “bộ luật hình sự đã sẵn hà khắc của họ”. Phân tích một báo cáo gần đây của Bộ Công an trình lên Quốc hội, nhóm vận động có trụ sở ở New York chỉ ra rằng “Việt Nam sẽ trở lại chính sách dập tắt bất đồng chính kiến ngay khi [Hiệp định TPP] được hoàn tất”.

Trên thực tế, về mặt nhân quyền, tình hình khá yên tĩnh ở Việt Nam trong thời gian gần đây. Không mấy ấn tượng, HRW khẳng định rằng các bên ký kết TPP (Mỹ, Nhật Bản, Úc, Canada, v.v…) “phải hối thúc Việt Nam ngưng tiến trình phê duyệt bộ luật” đang xảy ra.

Tôi không chắc điều gì gây phiền nhiễu hơn: tường thuật đơn giản và mạnh bạo về chiến dịch vận động dân chủ hóa của HRW, hay sự cứng đầu cố hữu của các cơ quan an ninh quốc nội của chế độ Hà Nội.

Báo cáo của Bộ trưởng Bộ Công an Trần Đại Quang phô bày cả hai hiện tượng.

Thời gian bị chất vấn không phải là đi chơi

Tại những buổi họp của Quốc hội Việt Nam, các bộ trưởng phải trả lời chất vấn của đại biểu. Bối cảnh hỏi đáp thường là một sân khấu hay, và được tường thuật đầy đủ bởi những tờ báo mà giới tin tức phương Tây thường gọi là “phương tiện truyền thông do nhà nước kiểm soát”.

Chẳng hạn, một năm trước đây, Bộ trưởng Quang đã bị buộc phải giải thích cho Ủy ban Tư pháp của Quốc hội những gì ông và bộ của ông đang làm để kiềm chế những vụ thô bạo của cảnh sát. Việc công an thường huy động những đội “thanh niên yêu nước” tại địa phương để đe dọa những người khiếu nại quá nhiều hay quá to tiếng không là chuyện lạ. Chuyện chất vấn này gây ấn tượng vì, lấy ý tưởng từ Chủ tịch Nước Việt Nam và nhiều bài phóng sự của báo Thanh Niên, một số đại biểu đã đặt những người đầu não an ninh quốc nội vào vị thế phải đối diện với vấn đề.

Tuy nhiên vào ngày 15 tháng 11, ông Quang đến Quốc Hội với công việc như thường lệ: để cập nhật về những thành tích của Bộ Công an trong ba năm qua. Theo tường thuật của VietNamNet, trình bày của ông mang tính định lượng vô cảm, chỉ toàn là những con số. Không sao đâu: những con số truyền xuống cho giới trách nhiệm công cộng tại Việt Nam.

Kể từ tháng 6 năm 2012, ông Quang cho biết, cảnh sát trên toàn quốc đã giải quyết hơn 150.000 vụ án hình sự và bắt giữ gần 290.000 cá nhân. Ông lưu ý, tỷ lệ thành công 75%, vượt quá tiêu chuẩn 70% do Quốc Hội đề ra.

Theo dõi những người bất đồng chính kiến

Hơn nữa, trong thời gian ba năm này, theo ông bộ trưởng, ngành cảnh sát đã xử lý 1.410 vụ vi phạm an ninh quốc gia, liên quan đến 2.680 người. Khoảng 350 người đối lập tại 50 tỉnh thành đã “thành lập 60 tổ chức bất hợp pháp nhân danh dân chủ và dân quyền”. Tuy nhiên, ông cho biết, cảnh sát đã đánh bại mọi âm mưu.

Chuyển qua các tội phạm kinh tế, ông Quang báo cáo rằng cảnh sát trong cùng thời kỳ đã phát hiện 1.145 trường hợp tham nhũng liên quan đến 1.930 cá nhân.

Tình hình khu vực và thế giới đang ngày càng trở nên phức tạp hơn, ông bộ trưởng cảnh báo. Sự quấy phá do các thế lực phản động và kẻ thù gây ra ngày càng nguy hiểm hơn. Cảnh sát cố gắng phá vỡ những âm mưu ươm mầm trong nước, ngoài nước, trên không gian mạng, và ở bất cứ nơi nào.

Nói tóm lại, báo cáo của ông Quang chỉ đáng chú ý với sự thừa nhận rằng cảnh sát đã không mấy thành công trong cuộc chiến chống tham nhũng lan tràn so với việc phát hiện các hoạt động bất đồng chính kiến.

Kịch bản cũ quá chán

Cảnh sát Việt Nam đang đi theo một kịch bản cũ nhàm chán. Nếu chú tâm vào đó thì các phóng viên của HRW có thể moi ra bất kỳ con số nào trong các báo cáo như vậy; tất cả đều luôn ám chỉ với mức độ nào đó, đến mối nguy hiểm do học thuyết “diễn biến hòa bình” mang lại. Họ tố cáo các tổ chức xã hội dân sự âm mưu làm suy yếu mối quan hệ giữa người dân và đảng cầm quyền. Một phần tư thế kỷ sau khi các chế độ Cộng sản ở Đông Âu bị lật đổ, Bộ Công An vẫn cảnh giác trước “các âm mưu của kẻ thù” muốn lặp lại kịch bản của Czech, Serbia hoặc Ba Lan tại Việt Nam.

Vắn tắt, giống như các tổ chức quốc tế theo dõi sự xâm phạm quyền tự do ở Việt Nam và các nơi khác, các cơ quan an ninh nội bộ, gắn chặt với các thành phần bảo thủ nhất của đảng cầm quyền, dường như không có gì mới để nói.

Đơn giản hóa và lặp đi lặp lại là cốt lõi của việc tuyên truyền có hiệu quả. Trong sốt sắng đơn giản hóa, cả những người bảo hộ ý thức hệ của nhà nước độc đảng, cũng như các nhà phê bình mạnh mẽ ở nước ngoại, đã không thấy câu chuyện thực sự: mặc dù luật pháp và ý thức hệ chậm thay đổi, thực ra công dân của nước CHXHCN Việt Nam đã trở nên, trong vài thập niên qua và đặc biệt là trong những năm gần đây, khá tự do hơn nhiều trong việc quản lý đời sống của mình.

Có những lý do chính đáng cho điều này.

Trước hết, Việt Nam không còn là một nhà nước khép kín. Khoảng hai mươi lăm năm trước, các nhà lãnh đạo đã quyết định rằng, đất nước sẽ không phát triển nếu vẫn đứng bên lề thương mại và tài chính thế giới. Thật vậy, Việt Nam đã phát đạt, nhưng quá trình toàn cầu hóa cũng mang lại những hệ quả văn hóa và chính trị. Người Việt Nam hiện nay đang khôn khéo và hiểu biết thực tế về thế giới bên ngoài. Vài trăm ngàn người đang theo học tại các trường đại học ở Anh, Úc, Mỹ và nước phương Tây khác. Bốn mươi bốn phần trăm trong số 93 triệu dân Việt Nam thường xuyên lên mạng. Chế độ đã từ bỏ nỗ lực ngăn chặn sự truy cập vào Facebook và các trang web lưu trữ ở các máy chủ ở nước ngoài. Chế độ cũng đã chấp nhận quyền đồng tính và từ bỏ việc ép buộc gia đình ngưng ở mức có hai con.

Giới trẻ đô thị chống lại

Giới trẻ, chủ yếu ở đô thị, tiếp tục chống lại những hạn chế tùy tiện. Một số đặt câu hỏi thẳng thừng đối với sự lạm dụng quyền lực của công an. Còn một số đông hơn nhiều, có lẽ ít có suy tính trước, chỉ chống lại việc bị gom tụ.

Thứ hai, các nhóm tình nguyện đang nổi lên như là những diễn viên quan trọng trong đời sống công cộng. Họ tìm cách đáp ứng các nhu cầu của xã hội ngày càng phức tạp. Theo luật, tất cả các tổ chức phải được sự chấp thuận và chịu sự giám sát của nhà nước. Một số tổ chức chuyên nghiệp, như Hiệp hội Luật sư hoặc Phòng Thương mại, đã đạt được quyền tự trị đáng kể trong khuôn khổ đó.

Những nhóm khác, tự phát, chỉ đơn giản chọn không xin phép sự công nhận của nhà nước. Thông thường, họ được tổ chức lỏng lẻo dưới dạng “mạng lưới” hay “câu lạc bộ,” và trong nhiều tỉnh thành, giới chức trách hiện nay ngầm chấp nhận các nhóm độc lập đảm nhiệm các vai trò dân sự mà nhà nước làm kém cỏi hoặc chưa đụng tới.

Xã hội dân sự mới nổi của Việt Nam không mang tính đối đầu trong bản năng, nhưng cũng không ngần ngại trước việc vận động chính sách. Quan hệ ‘mềm mỏng’ với các quan chức để đạt được mục tiêu công ích theo cách thực tế thường có hiệu quả. Các vấn đề có tính quốc gia thường là chủ đề của những kiến nghị của giới trí thức và đảng viên nghỉ hưu; các kiến nghị này lưu hành rộng rãi trên mạng, tập trung sự thảo luận công khai, được truyền thông nước ngoài tường thuật và đôi khi dẫn tới phản ứng tích cực của các cơ quan chức năng.

Thứ ba, khi ĐCSVN vật lộn với nan đề tồn tại, phe bảo thủ đã phải nhường bước. Trong chừng mực có thể nhận thấy từ bên ngoài Đảng, hầu như tất cả các thành viên đều đồng ý rằng vai trò của Đảng như là “lực lượng lãnh đạo xã hội” là bất khả xâm phạm. Về các vấn đề phụ, giới lãnh đạo Đảng cầm quyền bị chia rẽ.

Giới bảo thủ đòi hỏi một bàn tay sắt

Giới bảo thủ nhấn mạnh rằng các cơ quan an ninh nội bộ phải hành xử nghiêm khắc đối với những công dân lên tiếng đòi đa nguyên chính trị. Họ lên án về sự xói mòn kỷ luật và bằng chứng tham nhũng tràn lan trong Đảng. Chắc chắn họ cũng ân hận về vi khuẩn đổi mới đã lây nhiễm độc Đảng: quan điểm cho rằng tăng trưởng GDP và duy trì trật tự công cộng chưa đủ để xác nhận tuyên bố độc quyền của mình trong việc điều hành đất nước. Phe cải cách lập luận rằng Đảng cũng phải đáp ứng đầy đủ kỳ vọng của công dân đối với phẩm chất cuộc sống – về chăm sóc sức khỏe, giáo dục đại học, môi trường thiên niên hay được xây dựng và cả trong hệ thống tư pháp.

ĐCSVN đổi mới lãnh đạo mỗi 5 năm một lần. Đảng sẽ làm như vậy một lần nữa vào tháng một, tại Đại hội lần thứ 12. Vì công việc của đảng không phải là việc công cộng, như thường lệ, các hậu quả chính sách của các cuộc họp Đang diễn ra phiên hợp sắp tới sẽ chỉ trở nên sáng tỏ từng chút một.

Tuy nhiên, có vẻ như Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã dựng nên một nhóm ủng hộ trong Đảng, được mô tả tốt nhất như là một liên minh của kẻ cơ hội và kẻ cải cách. Ông cũng tương đối được lòng cả với giới tinh hoa ngoài Đảng: luật sư, ngân hàng, doanh nhân và các chuyên gia, vốn là xương sống của khu vực tư nhân của Việt Nam.

Giới bảo thủ sẽ nhường bước

Do đó, cánh bảo thủ có khả năng sẽ nhượng quyền kiểm soát đối với một số vị trí then chốt, từng cảnh báo rằng sự thiếu cương quyết tư tưởng sẽ dẫn đến cái chết của ĐCSVN. Họ bị mang tiếng xấu do quá thân thiện với các đối tác Trung Quốc, quá thân cận với khu vực doanh nghiệp nhà nước có tiếng là hoạt động kém hiệu quả và thích đáng nhất với bình luận này, không thể hình dung ra một xã hội cởi mở và đa dạng hơn.

Một chế độ dưới quyền ông Dũng sẽ có khả năng cung cấp những cải cách kinh tế đáng kể. Có lẽ nó cũng thực hiện một lời hứa ngầm về sự minh bạch hơn, cơ hội lớn hơn cho những người có tài năng và tham vọng, và một bàn tay nhẹ hơn đối với các ý kiến trái ngược.

Trong những năm trước đây, cách thông thường để tiến thân ở Việt Nam là gia nhập vào Đảng (nếu được mời). Người Việt Nam nào chọn không trở thành một đảng viên, do đó, trong một ý nghĩa nào đó, là một kẻ bất đồng chính kiến. Từ vài trăm người hoạt động hơn chục năm trước đây, gia tăng các bài viết trên mạng và số người tham gia các cuộc biểu tình cho thấy rằng hàng chục ngàn người Việt Nam hiện nay thường xuyên và tích cực vận động cho sự thay đổi chính trị.

Tầm nhìn khác nhau. Một số người hoạt động hối thúc Đảng sửa chữa những lỗi lầm và dẫn đầu trong việc hoán chuyển hệ thống hiện nay về hướng dân chủ. Những người khác tìm cách xây dựng những tổ chức để đối đầu và dẹp bỏ đảng. Thêm một số người khác kêu gọi sự hợp tác đàm thoại với chính quyền các cấp trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống. Một cách tiếp cận thứ tư nhấn mạnh dân chủ hóa từ dưới lên thông qua việc mở rộng và tăng lực các tổ chức dân sự, xã hội và cộng đồng.

Chính thể và xã hội đang thay đổi

Qua việc chú trọng vào sự đàn áp của chế độ Hà Nội đối với những người chỉ trích lớn tiếng nhất, HRW và các tổ chức vận động nhân quyền khác không nhìn thấy rằng ở Việt Nam hiện nay có một chính thể và xã hội đang thay đổi một cách nhanh chóng. Bảng xếp hạng mà họ đưa ra từng năm (ví dụ, “chế độ khắc nghiệt số 11 thế giới,” hay “tệ hơn 91 phần trăm các quốc gia về tự do internet” [cả Freedom House]) không đáng tin cậy. Thay vì nhấn mạnh các quy định cản trở tự do của luật pháp và nghị định, HRW và những tổ chức đó nên tập trung vào việc luật lệ được thực hiện như thế nào.

Nhưng than ôi, thật khó để định lượng sự nhiệt tình đang giảm sút và sự vô vọng ngày càng tăng của những nỗ lực của Đảng-Nhà nước nhằm kiểm soát người dân biết gì, nói gì, và cư xử thế nào.

HRW sẽ nói gì về việc chế độ không nhất trí được về cáo buộc đối với blogger Anh Ba Sam, bị bắt giam 18 tháng trước đây? Hoặc sự đảo chiều của công an TP Hồ Chí Minh trong việc giam giữ nhà văn nổi tiếng Bọ Lập? HRW sẽ giải thích thế nào về phản ứng mặc nhận của chế độ đối với các cuộc biểu tình lớn vào mùa xuân vừa qua tại Hà Nội, để bảo vệ các con đường rợp bóng cây, và tại thành phố Hồ Chí Minh, chống lại việc nhúng tay vào quỹ tiết kiệm của công nhân nhà máy. Tại sao chế độ không đàn áp Hội Nhà văn Độc lập? Sự sụt giảm đột biến các blogger và người hoạt động bị bắt giữ, từ hàng chục trong những năm trước xuống chỉ có hai trong năm 2015 (cho tới tháng 9) có đầy ý nghĩa hay không?

Vâng, Việt Nam không phải là một xã hội tự do. Có thành phần của Đảng-Nhà nước vẫn muốn cai trị bằng phương pháp độc tài toàn trị. Tuy nhiên, ông thần đã ra khỏi chai, và ĐCSVN biết rằng sẽ khó nhốt ông trở lại. Nghịch lý thay, hy vọng lớn nhất của Đảng để vẫn còn nắm quyền là trở nên một cái gì khác – một tổ chức chính trị ít tham nhũng hơn, minh bạch hơn và có khả năng mang lại ngày càng nhiều tự do hơn.

Ông David Brown, một cây bút tự do và chuyên viên về Việt Nam, là cựu ngoại giao Mỹ. Ông là cộng tác viên thường xuyên cho Asia Sentinel.