Cười chút chơi

Những mẩu viết ngắn của của cố nhà văn Đinh vũ hoàng Nguyên “Lão thày bói già “

Viết ngắn 53

… gặp nhau, Gaddafi hỏi Kim Jong-il:
–        Khỏe không?
–        Đ… ịt mẹ, mày thích hỏi đểu à???

Viết ngắn 54

Kim lãnh tụ chết. Dân mình gọi Kim là “thằng”.
Còn cái đảng của dân do dân vì dân trong lời chia buồn gọi Kim lãnh tụ là “đồng chí”.
Để dung hòa, có lẽ nên gọi Kim lãnh tụ là “thằng đồng chí”, để vừa có tính đảng, vừa có tính nhân dân.

Viết ngắn 55

Điểm lại một số tình tiết trong tiểu thuyết Số đỏ của Vũ Trọng Phụng:
–        Khi vua Việt và vua Xiêm cùng tuần giá Bắc kỳ, sở cẩm Hà Nội bàn nhau cứ dân tình nào đi đón vua mà ngây mặt ra như tượng thì thôi, chứ những dân tình nào mà hô khẩu hiệu, thì dù phản đối hay ủng hộ cũng bắt giam cả lượt.
–         “… vì kinh tế khủng hoảng, ngân sách hao hụi, Đông Dương đại hội kinh tế và tài chính chuẩn y bản dự luật buộc sở cảnh sát phạt dân thành phố 4 vạn đồng.”
65 năm sau, thời CHXHCN Việt Nam, lực lượng công an bắt hàng chục người vào trại phục hồi nhân phẩm vì biểu tình ủng hộ dự luật của thủ tướng. Và mới đây lại có chỉ tiêu giao cho CSGT Hà Nội tăng phạt để đạt 500 tỉ.
Cụ Phụng ơi, con kính lạy cụ. Cụ viết cái truyện từ thời thực dân, mà sao… giống thế!

Viết ngắn 57

Nhà văn Nam Cao tả Chí Phèo: “Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi. Bắt đầu chửi trời. Có hề gì? Trời có của riêng nhà nào? Rồi hắn chửi đời. Thế cũng chẳng sao: đời là tất cả nhưng chẳng là ai”
Đỗ Trung Thoại – Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng khẳng định việc ngôi nhà ông Đoàn Văn Vươn bị phá là do nhân dân bất bình với việc làm của ông Vươn. Thế cũng chẳng sao: nhân dân là tất cả nhưng chẳng là đứa nào.
Địt mẹ, ai dám bảo ăn nói như Chí Phèo thì đéo làm được quan to nào???

@ Laothayboigia Blog

Kỷ niệm 30-4 – Hãy nói thật với nhau đi!

Nguyễn Quang Lập

Sắp đến ngày 30/4 rồi, cũng là ngày sinh nhật của mình. Mình thì già cỗi đi là lẽ đương nhiên, thế còn Đất nước? Sau 37 năm hòa bình thống nhất, 67 năm xây dựng CNXH, Đất nước ta đang ở đâu? Nếu nhìn bằng mắt thường thì thấy Đất nước mình không đến nỗi tệ lắm, chí ít cũng gấp 5 gấp 10 thời bao cấp. Nhưng sự thật thì thế nào? Báo Người lao động (tại đây) cho biết: “Theo Báo cáo phát triển Việt Nam 2009 của Ngân hàng Thế giới, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam tụt hậu tới 51 năm so với Indonesia, 95 năm so với Thái Lan và 158 năm so với Singapore.” Ngao ngán.

Lại càng ngao ngán hơn khi thấy một loạt những cái nhất của Việt Nam ta (tại đây). Đây là thống kê của báo lề phải nhé, chứ không lại bảo của lực lượng thù địch đang cố tình bôi nhọ chế độ ta.

Nhưng tất cả những điều đó cũng không bì được với đại nạn đất đai ở nước ta. Đọc bài Bàn chân nổi giận của bác Tương Lai (tại đây) thấy đắng cay không thể tả: “…chính ông Tổng Thanh tra Chính phủ cho biết, sau “sự kiện Tiên Lãng”, số lượt người đi khiếu nại tăng tới 50%, số lượt người khiếu nại tố cáo tăng 50% so với tháng 2, số đoàn đông người tăng 30%. Trong số này chủ yếu vẫn là các vụ khiếu kiện liên quan tới đất đai với tính chất rất phức tạp, gay gắt.

Thế nào rồi cũng có vài quả bom Đoàn Văn Vươn nữa cho mà xem.

Ngay cả ông Phó Thủ tướng Nguyễn Ngọc Trìu cũng thừa nhận: “Vừa qua, một số nơi thu hồi đất của nông dân giá rất rẻ, sau đó chuyển đổi mục đích sử dụng, cho doanh nghiệp chia lô, bán nền là giá tăng gấp 10- 15 lần. Chính sách như vậy sẽ làm giàu cho một số người mà làm nghèo nông dân. Tôi về nông thôn, có nông dân nói tại sao lại lấy đất của nông dân chia cho người giàu. Đến dự khởi công một công trình tại Hà Nội, trong khi bên trong là lễ khởi công, bên ngoài là những nông dân khiếu kiện.

Đẩy dân đến cùng đường, lỗi tại ai nhỉ?

Đọc cái kết luận của ông Tổng thanh tra lại càng nộ khí: “Một số địa phương chưa tập trung giải quyết tới nơi tới chốn, còn né tránh đùn đẩy nên người dân bức xúc. Một số trường hợp còn kết luận không chính xác nên dân không đồng tình”. Cái gì cũng chưa… chưa… chưa…, ”một số” và “chưa” nghe nhẹ hều, nghe như chẳng có vấn đề gì lắm. Chỉ khuyết điểm thôi mà, có sai phạm gì đâu, hu hu. Muốn văng tục một câu cho bõ tức: “Chưa” cái con cặc!

Bác Tương Lai có câu kết: “Hình như V.Hugo có nói: “Cái thứ cát ô uế mà bạn xéo dưới chân, hãy ném nó vào lò nấu, hãy để nó chảy ra, hãy để nó sôi lên, nó sẽ thành pha lê rực rỡ”!

Chuyện đã đến nước này còn văn chương bóng bẩy làm gì nữa, thưa bác?

Mình xin nói thẳng thế này:

Thôi đừng nói ta “đang phấn đấu xây dựng là một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh…” vân vân và vân vân, nghe ngượng lắm. Hãy hỏi nhau thực lòng, chính quyền ta đang xây dựng là của ai, cho ai và vì ai? Chế độ ta đang phấn đấu là của ai, cho ai và vì ai? Đừng có vòng vòng vèo vèo nữa, nói thật với nhau một câu cho nhẹ người.

Hãy nói thật với nhau đi, trước khi quá muộn.

@QueChoa Blog

Thế hệ F

Hồng Lanh

Theo tờ Tiền Phong Online – cơ quan trung ương của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh,10 sự kiện trong nước nổi bật năm 2011 là: Đại hội Đảng Toàn quốc lần thứ XI; sôi động hoạt động đối ngoại; kinh tế tăng trưởng 5,9%, lạm phát vẫn cao; xây dựng, chỉnh đốn Đảng và tái cơ cấu nền kinh tế; thị trường chứng khoán, bất động sản lao dốc và vỡ nợ tín dụng đen; tai nạn giao thông được Chính phủ coi là “thảm họa”; khẳng định mạnh mẽ chủ quyền của Việt Nam với Trường Sa, Hoàng Sa trên Biển Đông; công bố Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô; di sản Thành nhà Hồ và Hát Xoan được UNESCO tôn vinh. Bên cạnh đó, một bản báo cáo hồi đầu năm 2012 của Human Rights Watch tóm gọn hàng loạt vấn đề về nhân quyền trong năm 2011 tại Việt Nam mà không một cơ quan truyền thông chính thống nào đưa tin. Nhưng, trong bầu không khí chính trị đang nóng dần lên như thế, có một sự kiện khác – sự ra đời của một cuốn sách, mà tính chất quan trọng của nó có vẻ như chưa được đánh giá một cách đúng mức.

Thế hệ F – Họ là ai?

Đó là cuốn sách dày 252 trang mang tên Thế hệ F do Nhà Xuất bản Liên Mạng ấn hành tại Việt Nam năm 2011 theo lối photocopy với hình thức không thể nói là không chuyên nghiệp. Cuốn sách này đã được số hóa, đưa lên mạng,cho phép độc giả đọc miễn phí, có thể tự in ra và đóng thành sách. Trong “Lời giới thiệu”, nhà xuất bản cho biết, thế hệ F là “thế hệ người ViệtNam mới”, “đầy sự cởi mở, tự tin, năng động, tiến bộ về nhận thức chính trị”.

Ngoài những tác giả trong độ tuổi 7x, 8x, như Lan Phương, Tiểu Anh, Đặng Thiều Quang, Mít Tờ Đỗ… còn có những tác giả mà xét về tuổi tác thì họ có thể xếp trước vài thế hệ như: Đỗ Trung Quân, Nguyễn Thị Hậu, Huy Đức, Đào Hiếu, Hồ Cương Quyết… Không còn là sự phân định dựa vào tuổi tác, họ được xếp chung một thế hệ, sinh ra và hoạt động mạnh mẽ trên internet, các mạng xã hội, mà Facebook chỉ là một cái tên điển hình.

Yếu tố này thực sự quan trọng. Với những người lớn tuổi, từng trải qua bão táp trong tăm tối thầm lặng của vận mệnh nước Việt Nam, giờ đây, có thể nói quá rằng họ được tái sinh trong hình hài một công dân mạng, hoàn toàn bình đẳng với lớp con cháu; không còn đơn độc, cùng quẫn như nhân vật Winston trong tiểu thuyết nổi tiếng 1984 của nhà văn George Orwell. Với những người trẻ, từ 7x trở về sau, tiếng nói của họ giờ đây được cất lên trong tư thế vượt thoát toàn bộ những “định kiến,” sự “nhào nặn” của những người đi trước, tự giác lãnh nhận trách nhiệm cho cuộc đời mình.

Họ nói như thế nào?

Cuốn sách chia làm bốn phần, tương ứng với hành trình “lên mạng, xuống đường” của hàng nghìn người ViệtNam hồi tháng Sáu năm 2011. Phần một có tên “Đêm trước”, đưa ra những băn khoăn, tranh luận về việc có nên đi biểu tình hay không, đi như thế nào, những thắc mắc và giải đáp về biểu tình, những cảm giác bồi hồi, xúc động khi chờ đến giờ đi biểu tình. Phần hai là “Xuống đường”, mô tả những sự kiện, hành động, lời nói, cảm giác của mỗi người khi tham gia biểu tình. Phần ba có tên “Yêu nước”, ghi lại những hồi tưởng, kinh nghiệm của những người tham gia biểu tình. Phần cuối là “Comment”, đưa ra những phản hồi từ cộng đồng mạng.

Đa dạng từ cách tiếp cận vấn đề, cho đến cách diễn đạt suy nghĩ, cuốn sách với 56 bài viết của 42 tác giả này mô tả bầu không khí hối hả, thúc giục. Nguyễn Lương Hải Khôi kể những chuyện châm biếm, Người Buôn Gió với hình thức giễu nhại truyện kiếm hiệp Trung Quốc, Bùi Dzũ viết nhật ký… Theo lời giới thiệu của nhà xuất bản, “Bạn đọc có thể thấy, trong cuốn sách, có cả những bài viết theo một hướng khác, một giọng khác, trái ngược hẳn đa số còn lại. Nhưng những bài viết đó cũng phản ánh một góc nhìn mà người đọc cần ghi nhận và có thể đưa ra thảo luận, vì thế chúng được đưa vào tuyển tập, với sự tôn trọng tinh thần đa nguyên.”

Không còn cảnh “Người dân cày dung dị hôm trước, được Đảng phóng tay phát động, vụt trở thành hung tợn, mặt bừng bừng khoái trá trong niềm vui hành hạ đồng loại”, “Lũ trẻ làng rùng rùng chạy theo sau. Chúng vỗ tay, chúng reo hò, chúng cười ngặt nghẽo” trong cuốn sách Đêm giữa ban ngày của nhà văn Vũ Thư Hiên, hay những hành động như một cụm từ mà người ta thường nói: “cơn điên tập thể”; toàn bộ cuốn sách của Nhà Xuất bản Liên Mạng này mang hơi hướng chủ đạo là suy tư có phê phán và ý thức cá nhân cao.

Ở một đoạn – như một lời nhắn nhủ dịu dàng – Nguyễn Thị Hậu viết: “Đừng nghĩ không dây vào bọn xấu cho bẩn người. Cái xấu cái ác cứ còn tồn tại cũng vì ai cũng tránh né không đấu tranh! Đứng trước cái ác cái xấu chỉ có một chọn lựa, đó là đoàn kết chống lại nó. Một người chống lại cái xấu cần nhiều người ủng hộ và làm theo. Ít nhất là ngăn chặn cái xấu tác oai tác quái, rồi loại trừ và tiêu diệt nó.”

Trong bài “Hỏi và đáp về biểu tình,” luật gia Phan Thanh Hải (anhbasg) trả lời những vấn đề rất sát sườn về biểu tình và ứng xử với công an. Trong khi Huy Đức điềm đạm trình bày về chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa: “Nhưng, cũng trong những ngày này, chính quyền có cơ hội không hề mơ hồ để đứng bên cạnh nhân dân, đoàn kết mọi người Việt Nam, không chỉ để cho mục tiêu chống ngoại xâm mà còn có thể cho mục tiêu ổn định. Chảy nước mắt khi cảm thấy dân mình đơn độc,” anh nhận xét ở cuối bài.

Trang 171, tác giả André Menras / Hồ Cương Quyết qua lời dịch của Nguyễn Ngọc Giao viết: “Thế là thế hệ lục tuần chúng tôi đã gặp lại nhau, với đầu óc, trái tim và niềm tự hào của tuổi hai mươi, đoàn kết chống lại cuộc xâm lược mới. Khẩu hiệu chúng tôi hô vang là những lời trong sáng, không một chút vẩn đục hận thù. Đó là biểu hiện của một sức mạnh an nhiên, hầu như vui tươi, không một chút sợ hãi. Và chắc chắn là không sợ những cái dùi cui mà chúng tôi đã thấy ngay trước mặt. Tựa đề bài viết, tác giả kêu gọi “Hãy lên tiếng, dõng dạc và minh bạch!”

Khương Hà Bùi và Trương Phước Lai góp mặt bằng thơ, hay “vấn đề nho nhỏ” của Nón Lá Sài Gòn: “Về nhà không bao lâu, anh công an khu vực phụ trách phường tôi gọi điện thoại hỏi thăm tôi.”

Họ làm gì?

“Lời giới thiệu” trong sách có đoạn: “Đó là sự bắt đầu của một quá trình dân chủ hóa, đa nguyên hóa lành mạnh, dẫu rằng trước hết chỉ là… trên mạng. Những cuộc tranh cãi, “bút chiến” gay gắt giữa những người ủng hộ và phản đối biểu tình, vào thời điểm “đêm trước cuộc xuống đường”, chẳng phải cũng là một biểu hiện của sự đa nguyên hay sao?”

Họ đã lên mạng, xuống đường, và bây giờ còn mở rộng phạm vi hoạt động sang cả lĩnh vực xuất bản, bằng việc ấn hành những tranh luận của mình thành những quyển sách hoàn chỉnh. Lần đầu tiên, một quyển sách xuất bản ngoài luồng nhận được sự quan tâm đông đảo đến thế. Và thật khó để nhà cầm quyền biết được đã có bao nhiêu cuốn Thế hệ F được tải về, in ra và truyền nhau trong thời gian ngắn vừa qua.

Cái tên Liên Mạng nói lên rất nhiều ý nghĩa. Họ không ba hoa, họ thực sự thảo luận, tranh luận, và xuất bản những ý kiến của mình; không phải theo hình thức đơn lẻ, mà theo một sự đoàn kết mạnh mẽ, trong tinh thần đa nguyên thực sự. Điều này hẳn làm những người có “đầu óc bảo thủ, phản tiến bộ, phi dân chủ” phải rúng động hơn bao giờ hết.

Dù muốn hay không, dù ủng hộ hay phê phán sự ra đời của cuốn sách, chúng ta cũng phải xác nhận một sự thực rằng tại Việt Nam, đang có một thế hệ, đoàn kết với nhau, xây dựng một cộng đồng – một tương lai chung, cùng nhau thảo luận, cùng nhau đánh dấu tiếng nói của mình bằng những hiện vật cụ thể, không một lý lẽ nào có thể phủ nhận, không một thế lực cực quyền nào có thể thủ tiêu hay giấu diếm.

Sự ra đời của Thế hệ F, Nhà Xuất bản Liên Mạng mang một giá trị đặc biệt – mà theo đánh giá của người viết – toàn bộ nội dung, cách thức họ làm việc là cả một sự ý thức rõ rệt về vai trò và hành động của thế hệ mình, vượt qua những rào cản dù là ảo hay thực, đoàn kết, tự tin dấn bước trên con đường xây dựng một nước Việt Nam dân chủ, đa nguyên.

___________________

Thế hệ F, Nhà xuất bản Liên Mạng 2011, bản đọc miễn phí trên mạng và bản PDF tại đây

© 2012 pro&contra

Con Hổ tồi tệ

Dustin Roasa/Foreign Policy
Lê Quốc Tuấn. X-CafeVN chuyển ngữ

Việt Nam có thể giống như một câu chuyện thành công, nhưng với sự tan băng gần đây của Miến Điện, đất nước này hiện là quốc gia đàn áp nhất trong khu vực Đông Nam Á.

Gần bốn thập kỷ sau khi kết thúc chiến tranh Việt Nam, người cựu thù của Mỹ từng được toàn cầu nhìn thấy như một câu chuyện về sự thành công. Đất nước này tự hào có một nền kinh tế đang bùng nổ, một lớp trung lưu ngày càng tăng và các ngành công nghiệp du lịch, sản xuất phát triển mạnh. Nhưng khi các cải cách chính trị chuyển đổi Miến Điện, Việt Nam đang trong nguy cơ trở thành một điều gì khác hơn thế: một quốc gia đàn áp nhất trong khu vực Đông Nam Á. Tuần này, các công tố viên tại một tòa án ở thành phố Hồ Chí Minh cáo buộc ba blogger Việt Nam về tội “tiến hành tuyên truyền chống nhà nước” sự kiện mới nhất trong một loạt các vụ bắt giữ được hình thành nhằm bịt miệng một phong trào đối lập ngày càng gia tăng.

Khi Miến Điện được tự do hóa, Việt Nam tiếp tục đàn áp bất đồng chính kiến. Từ 13 Tháng 1, khi chính quyền quân sự Miến Điện thả tự do cho hành hàng trăm tù nhân chính trị trong một lệnh ân xá lớn, các lực lượng an ninh Việt Nam đã bắt giữ ít nhất 15 nhà bất đồng chính kiến chính trị và bị kết án 11 người khác vào tù. Với chiến thắng tươi nguyên của Aung San Suu Kyi từ cuộc bầu cử và sẵn sàng cho một vị trí trong quốc hội, những nhân vật đối lập nổi bật nhất của Việt Nam lại đang mòn mỏi trong tù, bị quản thúc tại gia hoặc trong các trại cải tạo (vâng, những trại cải tạo ấy vẫn còn được sử dụng). Và khi Miến Điện thị thực visa cho phóng viên nước ngoài, nới lỏng rọ mõm trên báo chí trong nước, Việt Nam lại tiếp tục kiểm soát chặt chẽ các nhà báo nước ngoài và địa phương, ngăn chặn Facebook và các trang mạng “nhạy cảm” khác, khiến tổ chức Phóng viên Không Biên giới vừa xếp đất nước này vào hạng chót trong Chỉ số về Tự Do Báo chí của mình trong số các nước Đông Nam Á trong năm 2011-2012. Qua so sánh, Việt Nam chỉ đứng trên Trung Quốc hai bậc, xếp hạng thứ 172 trong số tổng cộng 179 nước.

Ông Phil Roberson, Phó giám đốc Châu Á của Human Rights Watch nói “Việt Nam đang bắt đầu nhận ra rằng bằng cách tiếp tục đàn áp các quyền công dân, họ càng mở ra những so sánh không thiện cảm với Miến Điện như một kẻ quấy nhiễu nhân quyền tồi tệ nhất trong khối ASEAN”.

Đàn áp chính trị chẳng phải mới mẻ gì ở Việt Nam. Kể từ sự sụp đổ của Sài Gòn năm 1975, Đảng Cộng sản đã cai trị với một bàn tay sắt. Tuy nhiên, những năm tháng cô lập trong thời Chiến tranh Lạnh và sự thiếu vắng của một phe đối lập có tổ chức ở trong nước – chưa kể đến cảm giác tội lỗi từ sau chiến tranh của phương Tây và sự kéo dài thông cảm về ý thức hệ cho Hà Nội trong các thành phần tả khuynh – khiến đã ít có sự chú ý đến thành tích bi thảm về nhân quyền của đất nước này. Khi chính phủ đã mở cửa nền kinh tế trong những năm 1990, các nhà đầu tư nước ngoài và người nước ngoài bắt đầu đổ vào và kể từ đó sự chú ý của quốc tế đã chủ yếu tập trung vào phép lạ kinh tế của Việt Nam. Đất nước đã đi từ một trong những nước nghèo nhất trên thế giới vào giữa những năm 1980 với thu nhập bình quân đầu người dưới 100 USD, trở thành một Con hổ châu Á với tốc độ tăng trưởng nhanh chóng và thu nhập bình quân đầu người là 1.130 USD vào cuối năm 2010. Đối với thế giới bên ngoài, vốn thường đưa tin về những cải cách kinh tế của chính phủ, đất nước này trông như chắc chắn sẽ đi vào con đường tự do hóa sau thời Chiến tranh Lạnh, một lộ trình từng được nhiều quốc gia trong khối Liên Xô cũ lựa chọn. Họ đã không làm tổn thương đến hình ảnh của chính phủ khi hàng triệu người nước ngoài được đến tham quan và sinh sống tại Việt Nam, phần lớn không bị trở ngại bởi các hạn chế về ngôn luận và hội họp như một thực tế hàng ngày đối với mọi người Việt Nam.

Mặc dù với mặt ngoài của sự tự do hóa này, giới lãnh đạo trụ cột hiện nay của Đảng Cộng sản vẫn là những nhà chính trị bảo thủ như mọi lãnh đạo khác của đất nước kể từ khi thống nhất. Dẫn đầu bởi một thiểu số cán bộ bao gồm Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Chủ tịch Trương Tấn Sang, nhóm quyền lực bên trong này đã đàn áp tàn nhẫn lên Khối 8406, một phong trào dân chủ trong nước theo kiểu Hiến chương 77 của Tiệp Khắc. Được thành lập vào năm 2006, nhóm đã thu hút hàng ngàn người công khai ủng hộ – và con số ủng hộ lặng lẽ còn nhiều hơn thế – trước khi bị chính phủ chặt đầu, bằng cách ném hàng chục hàng chục nhà tổ chức vào trong tù. Ngoài ra, nhà chức trách còn đã nhắm mục tiêu vào các nhà lãnh đạo tôn giáo, kể cả tu sĩ Phật giáo và các linh mục Công Giáo, vì đã cổ vũ cho sự khoan dung hơn trong các sinh hoạt tôn giáo, và trong những năm gần đây, họ cũng đã sách nhiễu và bỏ tù những người Việt nam yêu nước từng kêu gọi đất nước chống lại Trung Quốc. Tuy nhiên, bất chấp những rủi ro, các nhà hoạt động Việt Nam vẫn tiếp tục lên tiếng về đa nguyên chính trị, tham nhũng và tự do ngôn luận – để rồi phải kết thúc trong nhà tù hoặc trở thành người tị nạn chính trị.

Cuộc tan băng ở Miến Điện có thể chứng minh là món quà lớn nhất của họ. Những thay đổi ở đó nên thách thức suy nghĩ thiển cận về Việt Nam trong cộng đồng quốc tế và mang vấn đề nhân quyền trở lên hàng đầu. Không ít nhà lãnh đạo Việt Nam lo ngại điều này xảy ra, theo các nhà quan sát lâu năm của đất nước cho biết. “Giới lãnh đạo theo dõi chặt chẽ những phát triển ở Miến Điện và lo ngại”, ông Nguyễn Mạnh Hùng, một chuyên gia về chính sách đối ngoại của Việt Nam tại Đại học George Mason cho biết. “Trong quá khứ, Việt Nam đã sử dụng vai trò của mình trong ASEAN để thúc đẩy Miến Điện thay đổi. Nhưng bây giờ, Miến Điện đang di chuyển nhanh hơn so với Việt Nam.” Các lãnh đạo tại Hà Nội đã tính sai: Trước đây, mối quan tâm về nhân quyền ở Miến Điện đã làm nặng nề tính hợp pháp quốc tế của ASEAN, vì vậy Việt Nam và những nước khác kín đáo yêu cầu chính quyền quân sự ở đó phải uốn nắn. Tuy nhiên những gì họ không hề mặc cả đến, là một cuộc xoay chuyển 180 độ, đem lại một kết quả cải cách quyết liệt. Với việc Miến Điện ngày càng xa với bản chất một nhà nước cảnh sát trị, Hà Nội sợ hãi một sự xem xét mà mình không mong muốn. Nếu Miến Điện cải thiện về nhân quyền và được khen thưởng, Việt Nam sẽ cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn tương tự “, ông Carl Thayer, một chuyên gia về Việt Nam tại Học viện Lực lượng Quốc phòng Úc cho biết. Các nhà lãnh đạo Việt Nam cũng sợ mất vai trò trung gian hòa giải quan trọng của ASEAN giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc của mình. “Việt Nam đang lo lắng rằng Miến Điện sẽ trở thành một người tình đáng yêu của khối ASEAN”, Thayer nói.

Những lo sợ này mang lại cho những người quan tâm về nhân quyền tại Việt Nam điều từng bị thiếu hụt trong những năm gần đây: tác động đòn bẩy. Từ lâu, đảng Cộng sản đã gặt hái được những phần thưởng thường được cung cấp cho những chế độ độc tài cô lập như một ưu đãi để thay đổi – trở thành Thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới, cải thiện quan hệ ngoại giao, và các thỏa thuận thương mại ưu đãi – mà không đòi hỏi đến những nhượng bộ quan trọng về nhân quyền như nhũng thủ tục cần thiết. Nhưng khi Việt Nam lo lắng về việc bị bỏ lại phía sau ở Đông Nam Á, các chính phỷ Hoa Kỳ và Âu Châu, vốn từng bày tỏ quan tâm về cải cách chính trị tại Việt Nam, nên tận dụng lợi thế và áp dụng các áp lực nhất quán và cứng rắn từng thiếu vắng trong quá khứ.

Khi các nhà lãnh đạo Việt Nam lo ngại nhiều hơn về ý định của Trung Quốc trong khu vực, đặc biệt trong các tranh chấp chủ quyền lãnh thổ trên các hòn đảo giàu tài nguyên tại Biển Đông, họ đã bắt đầu các cuộc thảo luận với chính quyền Obama về hợp tác quân sự. Đây là một cơ hội tự nhiên để tạo áp lực lên Việt Nam về nhân quyền, và cho đến nay các quan chức Mỹ đã tuyên bố những điều đúng đắn “Có một số hệ thống vũ khí nhất định mà người Việt Nam thích mua hoặc nhận được từ chúng tôi, và chúng tôi cũng muốn chuyển giao các vũ khí này cho họ. Nhưng điều này sẽ không xảy ra trừ khi họ cải thiện thành tich nhân quyền của mình”. Thượng nghị sĩ Joe Lieberman đã tuyên bố như thế sau chuyến thăm thăm Hà Nội với Thượng nghị sĩ John McCain trong tháng Giêng. Các nhà lãnh đạo Việt Nam đang phải đối mặt với áp lực từ người dân của mình đứng lên chống lại kẻ thù lịch sử Trung Quốc, và sự hỗ trợ của quân đội Mỹ sẽ giúp hải quân Việt Nam trở thành một đối thủ đáng tin cậy hơn trong vùng Biển Đông.

Nhưng nếu như Miến Điện từng cho thấy được điều gì, thì đó chính là nhờ sự chú ý của quốc tế từ các nhóm hoạt động tranh đấu, các nhà báo và các nhóm nhân quyền đã cầm giữ trách nhiệm của những chính phủ phương Tây một cách cần thiết trong việc phải thực hiện các loại hứa hẹn về quyền con người. Miến Điện sẽ không có nhận được phần thưởng quá sớm nếu không đi kèm cải cách và nếu lời náo động quốc tế không quá lớn như thế. Ngoài ra, bà Aung San Suu Kyi đã từng tuyên bố nhiều lần – cũng như có vô số những người bất đồng chính kiến khác trên thế giới – về quyền lực đạo đức đã ban tặng cho chính nghĩa của họ bằng sự hỗ trợ từ công chúng quốc tế.

Khó khăn của phong trào dân chủ Việt Nam là ở chỗ nó đã không chiếm được sức tưởng tượng của quốc tế như Miến Điện, Tây Tạng và Trung Quốc – mặc dù các thành viên của họ ủng hộ các quan điểm tương tự và đã hy sinh cá nhân mình một cách ngang bằng. “Chúng tôi không có đưọc một nhà lãnh đạo nào từng giành được giải Nobel Hòa bình như Đức Đạt Lai Lạt Ma và bà Aung San Suu Kyi. Đây là những tiếng nói có ảnh hưởng quốc tế”, ông Nguyễn Quân, một bác sĩ người Mỹ gốc Việt có em trai, Nguyễn Đan Quế, một nhà hoạt động nổi tiếng từng trải qua hơn 30 năm bị tù giam và quản thúc tại gia cho biết. Nguyễn Quân đại diện cho phong trào này ở nước ngoài trong các cuộc họp với các chính phủ nước ngoài, một nhiệm vụ thường nặng nề và kiên nhẫn. “Chúng tôi phải làm việc rất cực khổ để được mọi người chú ý. Mọi người vẫn không muốn nói về Việt Nam bởi vì cuộc chiến tranh. Nhưng càng nói, chúng tôi càng phơi bày sự lạm dụng của chính phủ Việt Nam”, ông nói. Hai nghị sĩ Hoa Kỳ đã đề cử Nguyễn Đan Quế cho giải Nobel Hòa bình năm nay.

Miến Điện cũng đã cho thấy rằng việc dự đoán chế độ sẽ thay đổi khi nào và ra sao là một trò chơi ngu ngốc. Nhưng nếu như lịch sử hiện đại từng có bất kỳ hướng dẫn nào, thì nhân dân Việt Nam đã từng cho thấy rằng họ hoàn toàn có khả năng đứng dậy trước sự đàn áp. Chính phủ hiện nay đã được nhắc nhở về điều này trong các sự kiện chưa từng có đã xảy ra trong tháng Giêng. Tại thành phố ngoài ven biển phía Bắc của Hải Phòng, một nông dân nuôi cá đã dẫn đầu một cuộc khởi nghĩa vũ trang chống lại chính quyền địa phương đến tịch thu đất của mình sau khi hợp đồng thuê của ông mãn hạn (tu nhân không được phép sở hữu đất đai ở Việt Nam). Ông trở thành một vị anh hùng dân tộc, và trong một đợt xoay chuyển ấn tượng, chính quyền trung ương và báo chí do nhà nhà nước kiểm soát, ban đầu thì chỉ trích người nông dân, sau đó đã bảo vệ ông. Năm tới, các hợpp dồng thuê đất tương tự sẽ mãn hạn như đã định trong cả nước, có khả năng ảnh hưởng đến hàng ngàn dân làng nghèo khó. “Đây là một quả bom hẹn giờ”, ông Thayer cho biết.

Cho đến nay, Đảng Cộng sản đã từng lão luyện trong việc điều hướng các quả bom thời gian ấy – và dàn dựng nên câu chuyện kể đương đại của Việt Nam thành một trong những thành công về kinh tế và ổn định chính trị. Nhưng với những thay đổi trui rèn bằng xoay chuyển của Miến Điện, và cuộc đàn áp song song của Đảng Cộng sản Việt Nam lên những người chỉ trích, đã đến lúc để vấn đề nhân quyền phải chiếm lĩnh giai đoạn quan yếu trong các giao dịch của phương Tây với Việt Nam. Phong trào ủng hộ dân chủ của quốc gia này – tả tơi nhưng kiên cường qua nhiều năm tháng bị khủng bố – tuyên bố rằng họ đã sẵn sàng để kể câu chuyện của mình ra trước với thế giới. Nguyễn Quân, người tiếp xúc thường xuyên với người em bất đồng chính kiến Nguyễn Đan Quế, nhắc lại một cuộc trò chuyện mà gần đây hai người từng trao đồi với nhau, “Anh ấy nói với tôi rằng bây giờ mọi thứ đã khác, người dân không còn sợ hãi như 10 năm trước đây nữa. Ngày càng có nhiều người trẻ tuổi đang tham dự” ông nói. “Họ càng bắt người chừng nào, phong trào càng lớn mạnh hơn”.

Nguồn: Foreign Policy