Wikileaks là gì?

Jonathan Fildes

Phóng viên công nghệ, BBC News

Biểu tượng Wikileaks
Wikileaks nổi tiếng là trang mạng chuyên tung ra những thông tin nhạy cảm

Trang mạng chuyên tung tin nội gián, Wikileaks, một lần nữa lại trở thành tâm điểm chú ý.

Wikileaks mới tung ra một loạt các tài liệu mật của Mỹ, mà lần tung tin này, họ nói, lớn hơn rất nhiều so với các đợt tung tài liệu về Afghanistan và Iraq.

Tháng trước, Wikileaks đưa lên mạng gần 400 ngàn tài liệu cho biết chi tiết về các sự kiện tại Iraq sau cuộc chiến của Mỹ năm 2003 – chỉ vài tháng sau khi đã tung ra 90 ngàn tài liệu mật gồm các phúc trình về tình báo và các biến cố quân sự Mỹ tại cuộc chiến ở Afghanistan.

Đây là vụ mới nhất trong một loạt các vụ “rò rỉ thông tin” của trang mạng vốn nổi tiếng vì ấn hành các tài liệu nhạy cảm của các chính phủ và các tổ chức được nhiều người biết đến.

Chẳng hạn vào tháng 4/2010, Wikileaks đưa lên trang mạng của họ video cho thấy một chiếc trực thăng Apache của Mỹ giết chết 12 người, trong đó có hai phóng viên Reuters, trong một trận tấn công ở Baghdad năm 2007. Một phân tích gia quân sự của Mỹ hiện đang đợi bị đưa ra xét xử vì tội để lộ video này, cùng các tài liệu nhạy cảm về quân sự và ngoại giao khác.

Vào tháng 9/2009, Wikileaks đưa ra một loạt danh sách và địa chỉ của những người mà họ nói là thuộc về đảng cực hữu BNP của Anh. BNP sau đó nói danh sách này là “sự giả mạo ác ý”.

Và trong cuộc bầu cử Mỹ năm 2008, Wikileaks còn cho ra các bức ảnh chụp lại màn hình chứa hộp thư email, ảnh và sổ địa chỉ của ứng viên cho chức phó Tổng thống Mỹ là bà Sarah Palin.

Các tài liệu gây tranh cãi khác được trang mạng này đưa ra bao gồm một bản Quy trình Hoạt động chuẩn tại Trại Delta, là tài liệu đưa ra chi tiết những hạn chế đối với tù nhân tại vịnh Guantanamo.

Tranh chấp pháp lý

Wikileaks gây ra nhiều tranh cãi khi xuất hiện lần đầu tiên trên mạng vào tháng 12/2006 và hiện vẫn gây nhiều ý kiến chia rẽ. Một số người coi đây là tương lai của báo chí điều tra. Một số khác lại coi đây là hiểm họa.

Vào giữa tháng 3/2010, giám đốc mạng này là Julian Assange đưa ra một tài liệu được cho là của tình báo Mỹ, nói rằng Wikileaks là “mối đe dọa tới quân đội Hoa Kỳ”.

Chính phủ Mỹ sau đó khẳng định với BBC tài liệu đó là thực.

Một người phát ngôn cho quân đội Mỹ nói với BBC: “Việc ấn hành không được phép các tài liệu nhạy cảm của Bộ Quốc phòng trên Wikileaks sẽ cung cấp cho các dịch vụ tình báo nước ngoài những thông tin mà họ có thể sử dụng để gây hại cho quân đội và các lợi ích của Bộ Quốc phòng”.

Wikileaks giờ đây tuyên bố họ đã có trong tay hơn một triệu tài liệu.

Bất cứ ai cũng có thể cung cấp thông tin cho Wikileaks mà không cần nêu danh, nhưng một nhóm các chuyên gia đánh giá – là những người tình nguyện từ truyền thông chính thống, các phóng viên và nhân viên của Wikileaks – sẽ quyết định đăng tải những gì.

Ông Assange nói với BBC: “Chúng tôi sử dụng công nghệ mã hóa tiên tiến và kỹ thuật hợp pháp để bảo vệ các nguồn tin của chúng tôi”.

Julian AssangeÔng Assange là người sáng lập ra Wikileaks 

Trang mạng này nói họ nhận các “tài liệu mật, bị kiểm duyệt hoặc bị hạn chế mà có tầm quan trọng về chính trị, ngoại giao hay đạo đức”, nhưng họ không lấy các “thông tin hay tài liệu mang tính đồn đoán, phát biểu ý kiến hay tường thuật trực tiếp vốn sẵn có đối với công chúng”.

“Chúng tôi chuyên chú vào việc cho phép những người nội gián muốn nêu ra những sai trái hay các phóng viên bị kiểm duyệt đưa thông tin ra cho công chúng”.

Trang này được một tổ chức mang tên Sunshine Press điều hành và nói là họ được “cấp ngân sách nhờ các nhà hoạt động nhân quyền, phóng viên điều tra, kỹ thuật viên và công chúng”.

Kể từ lần đầu xuất hiện trên mạng, Wikileaks đã phải đối mặt với rất nhiều thách thức về pháp lý, muốn họ phải bị đưa ra khỏi mạng.

Chẳng hạn vào năm 2008, ngân hàng Thụy Sỹ Julius Baer đã thắng kiện, được phép ngăn chặn trang mạng sau khi Wikileaks tung ra “vài trăm tài liệu” về các hoạt động ở nước ngoài của ngân hàng này.

Tuy nhiên, rất nhiều trang mạng anh em khác của Wikileaks – với các máy chủ khác nhau đặt tại nhiều nơi trên thế giới – vẫn tiếp tục hoạt động.

Lệnh của tòa sau đó đã bị bỏ đi.

Vai trò tương lai

Wikileaks tuyên bố cho tới nay, họ đã phải đương đầu với hơn “100 vụ tấn công bằng pháp lý”, một phần là do cái mà họ mô tả là “hệ thống máy chủ chống nổi đạn” của họ.

Ban đầu, trang Wikileaks phần lớn nằm trong hệ thống máy chủ của nhà cung cấp Thụy Điển PeRiQuito (PRQ), vốn nổi tiếng vì còn là máy chủ cho trang mạng chia sẻ dữ liệu The Pirate Bay.

Wikileaks còn có các tài liệu thuộc các ngành tư pháp, trong đó có của Bỉ.

Nhờ có kinh nghiệm xử lý với các đạo luật khác nhau trên thế giới, Wikileaks đã được các dân biểu Iceland nhờ tới để giúp thảo ra kế hoạch cho chương trình Sáng kiến Truyền thông Hiện đại Iceland (IMMI).

Kế hoạch này kêu gọi chính phủ chấp thuận các đạo luật bảo vệ phóng viên và nguồn cung cấp tin cho phóng viên.

Khi đó, ông Assange nói: “Để bảo vệ an toàn cho các nguồn tin của mình, chúng tôi phải phân bố các tài sản, mã hóa mọi thứ, và di chuyển nhân sự cũng như hệ thống viễn thông khắp thế giới để tận dụng các đạo luật bảo vệ tại các hệ thống tư pháp khác nhau”.

“Chúng tôi đã trở nên sành sỏi về chuyện này, và chưa bao giờ bị thua trong vụ kiện nào, hay để mất nguồn cung cấp tin nào, nhưng chúng tôi cũng không mong đợi tất cả mọi người sẽ phải trải qua những nỗ lực phi thường mà chúng tôi phải thực hiện”.

Mặc dù có tiếng tăm, trang mạng này đã phải đối diện với những vấn đề về tài chính. Vào tháng 2/2010, họ ngừng các hoạt động vì không thể trang trải chi phí.

Đóng góp từ các cá nhân và tổ chức đã giúp cứu Wikileaks.

Ông Assange nói với đài BBC rằng trang Wikileaks đã tăng trưởng mạnh mẽ và đã nhận được “rất nhiều tài liệu đặc biệt”.

@ bbc

==================================================

Wikileaks tung hàng trăm ngàn bí mật ngoại giao
Ả Rập lo ngại Iran, kế hoạch Bắc Hàn, tin tặc Trung Quốc

Quốc Vương Abdullah của Ả Rập Saudi (giữa) niềm nở bắt tay Tổng Thống Mahmoud Ahmadinejad của Iran, trước mặt Hoàng Thái Tử Sultan (phải), tại phi trường Riyadh năm 2007. Ðiện tín mật của Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, bị Wikileaks tiết lộ, cho thấy là trong hậu trường, Quốc Vương Abdullah thúc giục Mỹ tấn công Iran để triệt hạ chương trình hạt nhân nước này. (Hình: AP Photo/Hasan Sarbakhshian, File)

Hàng trăm ngàn tài liệu Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ bị công bố hôm Chủ Nhật, mở tung cánh cửa hậu trường ngoại giao quốc tế, với những lời phê bình bộc trực và những áp lực của Mỹ nhắm vào những điểm nóng Afghanistan, Iran, Bắc Hàn.

Những tài liệu này được đưa lên trang mạng wikileaks.org, đồng thời được trích đăng trên các báo New York Times, Le Monde (Pháp), Guardian (Anh), Der Spiegel (Ðức) và nhiều báo khác.

Loạt hồ sơ này là hơn 250,000 bức điện tín ngoại giao qua lại giữa Bộ Ngoại Giao và các tòa đại sứ, lãnh sự khắp nơi. Chúng tiết lộ những nỗi lo của khối Ả Rập đối với chương trình hạt nhân Iran, và những kế hoạch của Hoa Kỳ đối với Bắc Hàn.

Ngoài ra, còn có thư từ đề nghị những nhà ngoại giao Mỹ tại Liên Hiệp Quốc thu thập tin tức về tổng thư ký LHQ, các cộng sự của ông, và những nhà ngoại giao nước ngoài, với tầm mức rất xa so với tin tức thu thập bình thường trong ngoại giao.

Tòa Bạch Ốc lập tức lên án việc phát tán những tài liệu này, nói rằng “tiết lộ như vậy gây nguy hại cho các nhà ngoại giao, các chuyên gia tình báo, và mọi người trên khắp thế giới khi tìm đến Hoa Kỳ để được trợ giúp trong việc thúc đẩy dân chủ và chính phủ minh bạch.”

“Bản chất của điện tín báo cáo về Washington là bộc trực và không đầy đủ thông tin, không phản ánh chính sách quốc gia và nhiều khi cũng không có ảnh hưởng gì đến quyết định chính sách cuối cùng,” Tòa Bạch Ốc nói thêm.

“Tuy nhiên, những bức điện tín này có thể gây trở ngại cho việc bàn thảo riêng tư với chính quyền hoặc lãnh tụ đối lập ở ngoại quốc,” Tòa Bạch Ốc nói. “Khi nội dung những cuộc nói chuyện riêng tự bị đăng lên trang nhất báo chí thế giới, điều này không chỉ ảnh hưởng tới quyền lợi ngoại giao Hoa Kỳ, mà còn quyền lợi của đồng minh và bạn bè trên thế giới.”

Trên trang web của mình, báo The New York Times viết, đây là “những tài liệu quan trọng, phục vụ lợi ích công cộng, làm rõ những mục tiêu, thành công, thỏa hiệp và thất vọng về ngoại giao của Mỹ, một điều mà các tài liệu khác không làm được.”

Trụ sở Google tại Bắc Kinh trong bức hình chụp hồi tháng 3. Ðiện tín ngoại giao mật, bị Wikileaks tiết lộ, cho thấy tòa Ðại Sứ Hoa Kỳ ở Bắc Kinh có nguồn tin báo cho biết chính Bộ Chính Trị đảng Cộng Sản Trung Quốc ra lệnh tin tặc xâm nhập hệ thống máy tính của Google. (Hình: AP Photo/Gemunu Amarasinghe, File)

Báo The Guardian cho biết một số điện tín cho thấy Quốc Vương Abdullah của Ả Rập Saudi liên tục kêu gọi Hoa Kỳ tấn công Iran để phá hủy chương trình hạt nhân. Tờ báo này cho biết các giới chức Jordan, Bahrain công khai gọi chương trình hạt nhân của Iran phải được chặn đứng bằng mọi cách. Ðiện tín tiết lộ các nhà lãnh đạo của Ả Rập Saudi, UAE và Ai Cập gọi Iran là “’độc ác,’ là một ‘mối đe dọa sự hiện hữu’ và là một thế lực ‘sẽ đưa chúng ta tới chiến tranh,’” báo The Guardian cho biết.

Những tiết lộ này có thể gây khó khăn vì mặc dù ai cũng biết mối quan ngại của những quốc gia vùng Vịnh, nhưng các nhà lãnh đạo ở khu vực hiếm khi nói những lời như thế trước công chúng.

Báo New York Times nhấn mạnh tài liệu cho thấy Mỹ và Nam Hàn đang chuẩn bị cho “sự sụp đổ toàn diện của Bắc Triều Tiên” và thảo luận về những triển vọng cho một đất nước thống nhất nếu Bắc Hàn suy sụp từ bên torng.

Tờ báo cũng trích dẫn tài liệu cho thấy Mỹ gây áp lực ép các nước nhận tù nhân được thả ra khỏi Guantanamo Bay. Báo này nói Slovenia bị ép phải nhận một tù nhân nếu tổng thống nước này muốn gặp Tổng Thống Barack Obama. Một đảo quốc nhỏ ở Thái Bình Dương, Kiribati, được viện trợ hàng triệu đô la để nhận một nhóm tù.

Báo này cũng trích dẫn một điện tín từ tòa Ðại Sứ Mỹ ở Bắc Kinh trích dẫn một số nguồn cho rằng Bộ Chính Trị nước này chỉ đạo cho tin tặc xâm nhập vào hệ thống máy điện toán của Google.

Báo New York Times nói rằng sau khi nhận được tài liệu từ Wikileaks, họ đã lược bớt thông tin, rồi gởi đến giới chức chính quyền Obama để mời họ có ý kiến gạt bỏ thông tin nào có hại cho an ninh quốc gia.

Sau khi xem qua, giới chức chính quyền đề nghị lược bớt thêm một số thông tin, báo Times nói. Tờ báo cho biết họ đã đồng ý với một số đề nghị này, nhưng không phải tất cả.

@NguoiViet

—————————————————————————————————————————————————————————————————————-

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s